Cưỡi hạc quy tiên

Cưỡi hạc quy tiên
TP - Người đậm chắc, giọng nằng nặng của người xứ Nghệ, dáng vẻ nhanh nhẹn, PGS Vũ Ngọc Khánh gợi cảm giác gần gũi như một lão nông tri điền, dù ông là người Tây học bài bản, từng là học trò của Bùi Kỷ, Hoàng Minh Giám, Võ Nguyên Giáp.

> Không chỉ là “một góc nhìn”

Phó giáo sư Vũ Ngọc Khánh (1926-2012) Ảnh: T.L
Phó giáo sư Vũ Ngọc Khánh (1926-2012).  Ảnh: T.L.

Có người nói: “Ông Khánh học Tây mà chẳng tiếp thu được văn hóa Tây chút nào!”. Vũ Ngọc Khánh điển hình cho mẫu người nghiên cứu văn hóa dân gian không xem mình là một ông quan trí thức, một nhà khoa bảng đạo mạo hay một trí thức nghiêm cẩn.

Ông chẳng khác gì một người dân chân lấm tay bùn với những công việc lam lũ trên cánh đồng văn hóa sớm hôm.

Khổng Tử khi xưa cũng nói công việc của ông là “Thuật nhi bất tác”, nghĩa là chỉ ghi chép lại những chuyện của đời mà không sáng tạo gì.

Như tập Kinh Thi, gồm những sưu tầm của Khổng Tử tập hợp dân ca, ca dao đương thời chứ chẳng phải tác phẩm ông viết ra, nhưng lại thành mẫu mực kinh điển của các nhà thơ mọi thời.

Vũ Ngọc Khánh cũng coi việc điền dã, sưu tầm, hệ thống hóa tư liệu là quan trọng nhất. Ông lang thang khắp làng quê từ Bắc đến Nam để ghi chép, tổng hợp, in ấn... Tổng cộng số sách ông viết và tham gia viết là 260 cuốn, một kỷ lục trong nghiên cứu khoa học.

Sách của ông là sách nghiên cứu, học thuật, nhưng được đọc rất nhiều, có những cuốn tái bản 8 lần. Đó là bởi lối viết của ông giản dị, rõ ràng, hấp dẫn, nhiều chất văn chương. Ông viết những điều mà dân thích đọc.

Nổi bật có các cuốn Thờ cúng dị đoan, Lược truyện thần tổ các ngành nghề, Thành hoàng làng Việt Nam, Văn hóa Làng ở Việt Nam, Văn hóa Việt Nam những điều học hỏi, Văn hóa dân gian người Việt, Người có vấn đề trong sử nước ta…

Vũ Ngọc Khánh cũng đem lại nụ cười trong những hoàn cảnh khó khăn gian khổ, với các công trình ông tham gia: Kho tàng giai thoại Việt Nam, Kho tàng truyện cười Việt Nam, Kho tàng truyện trạng Việt Nam, Truyện tiếu lâm…

Trong nghiên cứu, Vũ Ngọc Khánh thường đưa ra nhiều quan niệm, nhiều cách tiếp cận vấn đề, ít khi ông phê phán trực diện ai hay khăng khăng khẳng định mình. Nhưng không phải ông không có chủ kiến. Bao giờ ông cũng nhẹ nhàng đặt ở vị trí khiêm nhường nào đó ý kiến của riêng ông, hay là một thái độ khen chê kín đáo.

Những tác phẩm giàu tính hàn lâm như Minh triết Hồ Chí Minh, Đạo Thánh ở Việt Nam, Hành trình vào thế giới folklore, Tiếp cận kho tàng folklore Việt Nam… đều được viết với bút pháp ấy.

Vũ Ngọc Khánh sinh 1926 ở Nghi Xuân, Hà Tĩnh, lớn lên sống ở Vinh rồi ra Hà Nội học. Kỷ niệm nghìn năm Thăng Long Hà Nội, ông viết áng văn biền ngẫu Nghìn năm Thăng Long đại cáo được đọc liên tục trên đài phát thanh, đông đảo người dân xúc động.

Trời Bách Việt, chim Âu vỗ cánh, cắm cơ đồ theo ngựa trắng trâu vàng/

Đất Phương Nam, ruộng Lạc khoe màu, mở vị trí theo rồng bay phượng múa/

Bắc có hổ ngồi, Nam có rắn cuộn, khắp cõi Việt đây là nơi hội tụ bốn phương/

Đông mặt trời mọc, Tây sao ẩn hình, nhìn cả nước, đây là chốn đế đô thắng địa/

Những câu đại cáo hào sảng, khí phách:

Núi Sóc Sơn, ngựa tung vó sắt, Thiên Vương Phù Đổng đời đời lẫm liệt trời Nam/

Sông Như Nguyệt, thuyền rộn lời thơ “Nam quốc sơn hà” khẳng định cho ngôi Nam đế/

Tôi may mắn được thọ giáo PGS Vũ Ngọc Khánh ở Viện Nghiên cứu Văn hóa Hà Nội, nơi ông gắn bó đến cuối đời. Mỗi khi lên bục giảng, cặp của ông đầy bản thảo dở dang. Có giai thoại rằng khi nhà xuất bản nhận bản thảo, trang đầu tiên họ thấy là dòng chữ ngay ngắn: “Như trên đã viết”. Hỏi ra, cụ mới à à: bị rơi mất mấy trang rồi!

PGS mất ngày 26-6. Trong điếu văn, do GS Nguyễn Xuân Kính Viện Nghiên cứu Văn hóa đọc trong lễ truy điệu tại Nhà Tang lễ Nhà nước ngày 29-6 đã tặng PGS câu “Cưỡi hạc quy tiên”, nghĩa là PGS đã cưỡi con hạc mà về với các vị tiên.

Cùng chuyên mục

Công bố làm phim ‘Tuyên ngôn độc lập’

Công bố làm phim ‘Tuyên ngôn độc lập’

TPO - Bộ phim "Tuyên ngôn độc lập" do đạo diễn Phi Tiến Sơn thực hiện tái hiện những sự kiện lịch sử từ cuối tháng 8 đến ngày 2/9/1945, dự kiến ra mắt dịp Quốc khánh năm 2027.

Đôi bàn tay cô giáo

Đôi bàn tay cô giáo

Các bạn! Mỗi lần tôi ghé sát mắt vào trang giấy hay màn hình điện thoại để mượn những con chữ trải lòng cùng bạn đọc là một lần tôi nhớ về cô, nhớ về đôi bàn tay dịu dàng, ấm áp đã giúp tôi viết nên trang mới của cuộc đời. Có lẽ suốt những năm tháng tuổi thơ, hiện tại và cả sau này tôi vẫn sẽ không quên được cái ngày đó - một dấu mốc quan trọng trong hành trình thay đổi số phận của tôi.

Hé lộ kho cổ vật từ con tàu đắm Cù Lao Chàm

Hé lộ kho cổ vật từ con tàu đắm Cù Lao Chàm

TPO - 70 hiện vật gốm sứ từ tàu đắm Cù Lao Chàm có niên đại thế kỷ XV-XVI cùng nhiều bảo vật quốc gia, cổ vật quý được giới thiệu tại triển lãm ở Đà Nẵng thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng.

Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc (Hoa Kỳ)

Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc (Hoa Kỳ)

Tiếp nối dấu ấn được UNESCO chọn giới thiệu với thế giới như một trải nghiệm văn hóa đặc sắc của Việt Nam, Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc. Đây là bước tiến lớn, khẳng định triết lý Cà Phê Đạo của Nhà sáng lập – Chủ tịch tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ trên toàn cầu sau khi hiện diện trên quê hương Trà Đạo Nhật Bản.

Sau 'Huy Bến xe', TPHCM rà soát phim giang hồ mạng

Sau 'Huy Bến xe', TPHCM rà soát phim giang hồ mạng

TPO - Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cho biết đang rà soát thông tin trên mạng hằng ngày, phối hợp công an xử lý nội dung vi phạm, trong đó có phim ca nhạc khai thác đề tài giang hồ, tội phạm, bạo lực để thu hút người xem.

Đại tướng Phan Văn Giang gợi mở những đề tài mới về người lính

Đại tướng Phan Văn Giang gợi mở những đề tài mới về người lính

TPO - Công việc của những người lính nghiên cứu, sản xuất vũ khí, trang bị là một trong những đề tài Đại tướng Phan Văn Giang gợi ra cho văn nghệ sĩ Quân đội. Đại tướng cũng đề nghị các cơ quan, đơn vị tạo điều kiện để người sáng tác đi thực tế, nhất là ở những lĩnh vực khó và địa bàn trọng yếu.

NSƯT Tân Nhàn nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

NSƯT Tân Nhàn nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

TPO - Sáng 19/11, PGS.TS. NSƯT Tân Nhàn - Trưởng khoa Thanh nhạc, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam - được trao bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vì những thành tích xuất sắc trong đổi mới giảng dạy, đào tạo và bồi dưỡng sinh viên trong khuôn khổ Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện.

Chi tiết chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Chi tiết chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

TPO - Từ ngày 21-24/11, Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 với nhiều sự kiện đặc sắc như diễu hành di sản quanh hồ Hoàn Kiếm, trình diễn ánh sáng 3D mapping tại Tháp Rùa, triển lãm văn hóa và đại nhạc hội quy mô 50.000 khán giả tại sân vận động Mỹ Đình.

Phiên bản 'Con đĩ đánh bồng' mới

Phiên bản 'Con đĩ đánh bồng' mới

TPO - "Con đĩ đánh bồng" là điệu múa cổ của làng Triều Khúc, người múa phải là nam đóng giả nữ. Tồn tại qua hơn 1.000 năm, mới đây di sản này đã thu hút sự tham gia của một số nghệ sĩ quốc tế đến từ Pháp, Hà Lan, Italy trong sự kiện hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam.

Vẽ lại những điều có thể biến mất

Vẽ lại những điều có thể biến mất

TPO - Họa sĩ vẽ một góc vườn ở Bắc Sơn vì lo cảnh vật ấy có thể biến mất khi du lịch cộng đồng phát triển. Từ những góc vườn, bến sông đến những tác phẩm nhỏ xinh, triển lãm “Miền xa - miền gần” cho thấy cách các nghệ sĩ lưu giữ những hình ảnh bình dị của đời sống.

Đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm, người dân khen hoành tráng

Đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm, người dân khen hoành tráng

TPO - Sự xuất hiện của đôi rồng khổng lồ mang phong cách thời Lý tại sân khấu Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 đang tạo nên những luồng ý kiến trái chiều. Người trầm trồ trước thiết kế hoành tráng, người lại lo ngại công trình lấn át không gian cảnh quan quen thuộc của Hồ Gươm.