Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá (31/5) và Tuần lễ quốc gia không thuốc lá năm 2026 (25 – 31/5) do T.Ư Đoàn phối hợp với Bộ Y tế Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá tổ chức, đã “vạch trần sự hấp dẫn giả tạo” và cảnh báo về nỗ lực lôi kéo người dùng mới của ngành công nghiệp thuốc lá.
Theo báo cáo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sử dụng thuốc lá là nguyên nhân của 28 nhóm bệnh, với nhiều nhóm bệnh nguy hiểm. Mỗi năm có hơn 8 triệu người tử vong vì thuốc lá, trong đó 1,6 triệu người chết do hút thuốc thụ động. Trẻ em là đối tượng đang chịu tổn thương lớn nhất. Khoảng 50% trẻ em toàn cầu bị phơi nhiễm khói thuốc thụ động, dẫn đến hơn 65.000 ca tử vong trẻ em mỗi năm. Trên phạm vi toàn thế giới, có ít nhất 40 triệu trẻ em (từ 13–15 tuổi) đã sa chân vào các sản phẩm thuốc lá. Đặc biệt, nguy cơ trẻ em sử dụng thuốc lá điện tử cao gấp 9 lần so với người lớn.
Chứa nicotine gây nghiện mạnh, cùng hàng ngàn hóa chất
Chủ đề Ngày Thế giới Không Thuốc lá năm 2026 được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định là “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”.
Tiến sĩ Hà Anh Đức – Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá nêu rõ, sử dụng thuốc lá là một trong những nguyên nhân gây ra các bệnh không lây nhiễm như ung thư, tim mạch và đái tháo đường.
Thuốc lá nung nóng hay thuốc lá điện tử đều chứa nicotine gây nghiện mạnh, cùng hàng ngàn hoá chất, gây ô nhiễm không khí trong nhà, ngoài trời, ảnh hưởng đến người xung quanh.
Ông Đức nhấn mạnh, nicotine trong các sản phẩm thuốc lá gây hại lớn đến sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên, làm suy yếu sự trưởng thành não bộ của thanh thiếu niên, rối loạn nhận thức và cảm xúc, giảm khả năng học tập và rối loạn tâm thần.
Các nước trên thế giới cũng như Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải duy trì và tăng cường các biện pháp kiểm soát thuốc lá, đặc biệt trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tiếp tục gia tăng. Điều nguy hiểm là nhiều bạn cho rằng thuốc lá điện tử "an toàn hơn", "ít độc hại hơn", hoặc thậm chí là "giúp cai thuốc lá thông thường".
Ông Đức cũng nêu rõ, điều đáng lo ngại hiện nay là thuốc lá điện tử đang được quảng bá như một biểu tượng của sự hiện đại, cá tính và thời thượng để thu hút giới trẻ. Nhưng phía sau những thiết kế bắt mắt và hương vị hấp dẫn ấy là nguy cơ nghiện nicotine và những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe và tương lai của thanh thiếu niên.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, các công ty thuốc lá trên thế giới đang lấy danh nghĩa “đổi mới sáng tạo” để đa dạng cách tiếp cận với nhiều nhóm đối tượng người dùng. Những “đổi mới sáng tạo” mà các công ty thuốc lá đang làm là quảng bá những sản phẩm nicotine mới như thuốc lá điện tử, túi nicotine và các thiết bị nicotine tổng hợp, đa dạng hóa các sản phẩm gây nghiện, thay đổi thiế kế bao bì để sản phẩm trông bắt mắt hơn; là những chiến thuật marketing và trưng bày sản phẩm khiến cho khách hàng dễ nhìn thấy hơn và dễ “nghiện” hơn bất chấp đó là trẻ em hay là thanh thiếu niên.
Xây dựng "thế hệ không thuốc lá"
TS Angela Pratt - Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, đánh giá cao những bước đi mạnh mẽ của Việt Nam trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt là các chính sách nhằm bảo vệ thanh thiếu niên trước sự gia tăng của các sản phẩm thuốc lá mới. Việt Nam đã có những hành động đúng hướng khi ban hành lệnh cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và triển khai cải cách thuế thuốc lá.
Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam kỳ vọng, Việt Nam có thể tiến tới xây dựng "thế hệ không thuốc lá", nơi thanh thiếu niên được lớn lên trong môi trường không bị ảnh hưởng bởi nicotine và thuốc lá.
TS Angela Pratt cũng khuyến nghị Việt Nam tiếp tục hoàn thiện luật phòng, chống tác hại của thuốc lá theo hướng kiểm soát toàn diện hơn đối với các sản phẩm thuốc lá mới; đồng thời tăng cường các biện pháp như cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, siết chặt cảnh báo sức khỏe và mở rộng các khu vực cấm hút thuốc.
Tại chương trình, T.Ư Đoàn và Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá - Bộ Y tế đã kêu gọi thanh niên, sinh viên là những người tiên phong kiên quyết nói không với các sản phẩm thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Chủ động nhắc nhở người hút thuốc không hút thuốc tại nơi có quy định cấm như tại nơi làm việc, trường học, cơ sở y tế, trên các phương tiện giao thông công cộng, khách sạn, nhà hàng…
Đồng thời, lên tiếng, lan tỏa thông tin chính xác về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các quy định cấm sử dụng, sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tới bạn bè, người thân, đồng nghiệp. Tích cực tham gia các chiến dịch, hoạt động truyền thông, sáng kiến để xây dựng, bảo vệ môi trường trong lành không khói thuốc. Chung tay xây dựng một thế hệ trẻ khỏe mạnh, bản lĩnh và không thuốc lá – nền tảng cho một Việt Nam phát triển bền vững.
