RSV là tác nhân phổ biến gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ nhỏ. Trên thế giới, virus này liên quan tới khoảng 1,4 triệu ca nhập viện và hơn 27.000 ca tử vong mỗi năm ở trẻ dưới 6 tháng tuổi. Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu cho thấy RSV chiếm khoảng 24-48% nguyên nhân gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em.
Đáng chú ý, nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy gánh nặng bệnh tập trung chủ yếu ở nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi, chiếm 42,7%, tiếp đến là nhóm từ 3-6 tháng tuổi. Theo các chuyên gia, đây là giai đoạn được gọi là “khoảng trống miễn dịch” khi hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu, đường thở nhỏ nên dễ bị viêm, phù nề và tắc nghẽn khi nhiễm RSV.
Không chỉ trẻ sinh non hay mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch mới có nguy cơ diễn tiến nặng. Nhiều bằng chứng cho thấy ngay cả trẻ đủ tháng, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh cũng có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng suy hô hấp.
PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết dữ liệu ghi nhận khoảng 81,2% trẻ phải điều trị hồi sức tích cực (ICU) do RSV không có bệnh nền.
“Trẻ khỏe mạnh không có nghĩa là trẻ an toàn trước RSV. Ban đầu trẻ có thể chỉ ho, sổ mũi hoặc khó thở nhẹ nhưng sau đó nhanh chóng tiến triển thành viêm tiểu phế quản, suy hô hấp và phải can thiệp bằng thở máy hoặc đặt nội khí quản”, PGS Thúy nói.
Theo bà, gần 24% trẻ nhập viện tại các đơn vị hồi sức hoặc chăm sóc đặc biệt do RSV phải thở máy xâm lấn. So với nhiều bệnh nhiễm trùng hô hấp khác, trẻ mắc RSV thường có thời gian điều trị kéo dài hơn, tỷ lệ nhập ICU cao hơn và cần nhiều can thiệp y khoa như chụp X-quang phổi, bù dịch hay sử dụng kháng sinh.
Điều khiến các bác sĩ lo ngại hơn là RSV không chỉ gây bệnh cấp tính mà còn có thể để lại những ảnh hưởng kéo dài đối với hệ hô hấp. Các nghiên cứu cho thấy trẻ từng nhiễm RSV có nguy cơ khò khè không thường xuyên cao gấp 3,2 lần, khò khè tái diễn cao gấp 4,3 lần và nguy cơ mắc hen suyễn tăng từ 2-12 lần so với trẻ chưa từng mắc bệnh. Khoảng 27% trẻ nhập viện vì viêm tiểu phế quản nặng có thể mắc hen suyễn trước 5 tuổi.
Những thông tin trên được các chuyên gia chia sẻ tại tọa đàm “Chiến lược chăm sóc cho phụ nữ mang thai: Mẹ chủ động - Con được bảo vệ” do Hội Phụ Sản Việt Nam (VAGO) tổ chức ngày 26/7 tại Hà Nội.
Phát biểu tại chương trình, GS.TS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ Sản Việt Nam, cho biết chăm sóc thai kỳ hiện nay không chỉ dừng ở việc theo dõi sự phát triển của thai nhi mà ngày càng hướng tới dự phòng các nguy cơ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ sau sinh.
“Đây cũng là xu hướng được phản ánh trong các hướng dẫn chuyên môn mới nhằm chuẩn hóa thực hành lâm sàng, hỗ trợ bác sĩ triển khai chăm sóc thai kỳ theo hướng chủ động và dự phòng vì lợi ích lâu dài của cả mẹ và bé”, GS Nguyễn Viết Tiến nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, hiện điều trị RSV chủ yếu vẫn là điều trị hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ hô hấp. Vì vậy, việc chuyển trọng tâm sang dự phòng từ sớm, ngay trong thai kỳ, được xem là hướng tiếp cận quan trọng nhằm giảm gánh nặng bệnh tật.
TS.BS Ngô Thị Yên, nguyên Trưởng khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ, cho biết trong những tháng cuối thai kỳ, người mẹ có thể truyền kháng thể qua nhau thai cho thai nhi. Đây là cơ chế tự nhiên giúp trẻ có thêm một phần khả năng bảo vệ ngay từ khi chào đời, đặc biệt trong giai đoạn 6 tháng đầu đời khi hệ miễn dịch còn non yếu.
“Một thai kỳ được chăm sóc tốt không chỉ mang lại sức khỏe cho người mẹ mà còn trao cho con món quà miễn dịch ngay từ khi còn trong bụng mẹ. Sự bảo vệ này góp phần thu hẹp khoảng trống miễn dịch trong những tháng đầu đời, khi trẻ chưa đủ khả năng tự chống lại nhiều tác nhân gây bệnh, trong đó có RSV”, TS Yên chia sẻ.
Theo TTND.PGS.TS Lưu Thị Hồng, nguyên Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế), chủ động phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm trong thai kỳ phù hợp với định hướng chăm sóc sức khỏe sinh sản mà ngành y tế đang triển khai.
Bà cho biết Hội Phụ Sản Việt Nam đã ban hành hướng dẫn chủ động phòng ngừa RSV cho trẻ nhũ nhi. Đồng thời, Cục Bà mẹ - Trẻ em tiếp tục cập nhật Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, trong đó nhấn mạnh vai trò của chăm sóc thai kỳ chủ động trong phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm như RSV, cúm, ho gà, sởi và uốn ván.
Các chuyên gia khuyến cáo phụ nữ mang thai nên khám thai đầy đủ và chủ động trao đổi với bác sĩ về các biện pháp chăm sóc phù hợp trong thai kỳ và sau sinh. Việc dự phòng sớm không chỉ góp phần bảo vệ trẻ trong giai đoạn “khoảng trống miễn dịch” của 6 tháng đầu đời mà còn giúp giảm nguy cơ bệnh nặng cũng như những di chứng hô hấp kéo dài về sau.
