Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến được Chính phủ trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, diễn ra từ ngày 17/10 đến 20/11/2026.
Theo thông tin Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) công bố tối 15/10, một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là đổi mới phương thức quản lý theo hướng dựa trên phân tích nguy cơ, thay vì chủ yếu kiểm soát riêng lẻ từng khâu.
Kiểm soát an toàn thực phẩm xuyên suốt chuỗi cung ứng
Theo định hướng của dự thảo, an toàn thực phẩm cần được bảo đảm từ khâu sản xuất ban đầu đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Các nguy cơ không chỉ được xem xét ở công đoạn chế biến, kinh doanh mà còn phải nhận diện từ hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, nơi có thể phát sinh tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và các tác nhân gây ô nhiễm.
Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào việc xác định những mắt xích có nguy cơ mất an toàn để có biện pháp kiểm soát phù hợp, qua đó hạn chế tình trạng chỉ tập trung xử lý khi sự cố đã xảy ra.
Theo Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Chu Quốc Thịnh, hoạt động phân tích nguy cơ được định hướng theo hướng dẫn của Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (CODEX), gồm ba nội dung: đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ.
Trong đó, đánh giá nguy cơ là quá trình xác định các mối nguy có thể ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm tại từng công đoạn, dựa trên bằng chứng khoa học và dữ liệu liên quan. Hoạt động này được thực hiện độc lập với việc quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ.
Kết quả đánh giá sẽ cung cấp căn cứ khoa học để cơ quan quản lý xem xét, điều chỉnh các biện pháp kiểm soát, từ xây dựng quy chuẩn kỹ thuật, kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu đến truy xuất nguồn gốc và hậu kiểm đối với sản phẩm, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Dự thảo luật giao Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành quy định về phân tích nguy cơ an toàn thực phẩm theo hướng dẫn của các tổ chức quốc tế, đồng thời chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan tổ chức triển khai hoạt động này.
Xây dựng dữ liệu quốc gia phục vụ dự báo nguy cơ
Để phân tích nguy cơ có cơ sở thực hiện, dự thảo đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia có khả năng liên thông. Các nhóm thông tin cần được tích hợp gồm dữ liệu về vòng đời sản phẩm; cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; tổ chức thử nghiệm phục vụ quản lý nhà nước; kết quả thanh tra, kiểm tra, giám sát và các vụ ngộ độc thực phẩm.
Theo định hướng của dự thảo, dữ liệu sẽ được quản lý tập trung, thống nhất. Bộ Y tế chịu trách nhiệm xây dựng, quản lý và phát triển cơ sở dữ liệu cùng hạ tầng kỹ thuật của hệ thống thông tin an toàn thực phẩm, trên cơ sở tích hợp dữ liệu toàn ngành, kết nối và chia sẻ thông tin với hệ thống của UBND các cấp và cơ sở dữ liệu tập trung quốc gia.
Để chuẩn bị cho việc triển khai, Bộ Y tế đã thành lập Trung tâm Đánh giá nguy cơ an toàn thực phẩm thuộc Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia, nhằm thực hiện một số hoạt động đánh giá nguy cơ theo hướng dẫn quốc tế.
Bộ Y tế cũng tổ chức các cuộc họp, hội thảo tham vấn để trao đổi, học hỏi kinh nghiệm về đánh giá, quản lý và truyền thông nguy cơ từ những quốc gia như Canada, Ireland, Australia, New Zealand, đồng thời tham khảo kinh nghiệm của các nước có tập quán sinh hoạt và sử dụng thực phẩm tương đồng với Việt Nam.
Phát hiện sớm mắt xích có nguy cơ, chủ động ngăn chặn thực phẩm không an toàn
Ngày 14/10, Cục An toàn thực phẩm ký biên bản ghi nhớ với Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia về triển khai phân tích nguy cơ an toàn thực phẩm. Cùng ngày, Viện ký biên bản ghi nhớ hợp tác với Trung tâm Đánh giá nguy cơ an toàn thực phẩm quốc gia Trung Quốc (CFSA) và trao biên bản ghi nhớ hợp tác với Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc gia Seoul (SeoulTech), Hàn Quốc.
Việc đưa phân tích nguy cơ vào thực tiễn được kỳ vọng giúp cơ quan chức năng nhận diện, dự báo sớm những mối nguy về hóa học, vật lý, vi sinh và chất gây dị ứng có thể ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm.
Khi phát hiện một mắt xích có nguy cơ cao, cơ quan quản lý có thể tập trung truy xuất nguồn gốc và thực hiện các biện pháp cần thiết, trong đó có thu hồi sản phẩm. Cách làm này hướng tới ngăn chặn thực phẩm không bảo đảm an toàn từ khâu phát sinh nguy cơ, thay vì chỉ xử lý ở công đoạn cuối của chuỗi cung ứng.
Việc kết hợp phân tích nguy cơ với hệ thống dữ liệu liên thông cũng tạo cơ sở để sử dụng nguồn lực quản lý hiệu quả hơn, tăng tính chủ động trong phòng ngừa sự cố và nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
