Tham dự diễn đàn, có anh Nguyễn Tường Lâm - Bí thư T.Ư Đoàn, Chủ tịch T.Ư Hội LHTN Việt Nam. Diễn đàn nhằm nâng cao nhận thức của hội viên, thanh niên về giá trị của việc đọc sách, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc xây dựng và phát triển thói quen, kỹ năng đọc sách trong hội viên, thanh niên.
AI - công cụ thay đổi cách con người đọc sách
Tiến sĩ Ngô Di Lân - Viện Nghiên cứu Chiến lược ngoại giao, Học viện Ngoại giao cho rằng, trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi căn bản cách con người tiếp cận và đọc sách. Theo ông, AI không thay thế việc đọc sách mà giúp người đọc chọn lọc hiệu quả hơn, tiết kiệm thời gian và phù hợp với nhu cầu thực tế.
“Trong thời đại mà nhiều cuốn sách bị bọc kín, người đọc không thể xem trước nội dung, AI trở thành một công cụ nhanh chóng để tra cứu, nắm bắt sơ bộ và quyết định có nên dành thời gian cho cuốn sách đó hay không”, TS. Ngô Di Lân nói.
Tuy nhiên, tiến sĩ trẻ cũng thẳng thắn nhìn nhận tình trạng giới trẻ ngày càng lười đọc sách. Ông chỉ ra nhiều nguyên nhân từ sự hấp dẫn của các nền tảng giải trí như TikTok, YouTube khiến việc đọc bị cạnh tranh, cho tới thói quen học văn mẫu trong trường học khiến học sinh ít có cơ hội đọc trọn vẹn tác phẩm gốc.
Ngoài ra, việc thiếu kỹ năng chọn sách, tâm lý “phải đọc hết từ đầu đến cuối” và thiếu kỹ năng đọc nhanh, đọc chọn lọc cũng khiến việc đọc trở nên nặng nề.
Theo ông, để khắc phục, người đọc cần học cách chọn sách đúng nhu cầu, tập trung vào những phần hay, bổ ích và bỏ qua những phần “râu ria”. Khi có kỹ năng đọc tốt, việc đọc sẽ trở nên nhẹ nhàng, thú vị và dần hình thành thói quen.
Bàn về việc phụ thuộc vào AI, Tiến sĩ Lân nhận định tránh phụ thuộc là điều gần như không thể, bởi công nghệ đã trở thành một phần tất yếu của đời sống, giống như smartphone hay mạng xã hội.
Điều đáng lo ngại không phải là việc dùng AI, mà là việc để năng lực tư duy bị bào mòn. Người có tiêu chuẩn thấp sẽ chấp nhận sản phẩm do AI tạo ra chỉ đạt mức trung bình. Trong khi đó, những người thành công sẽ tận dụng AI như ‘hổ mọc thêm cánh’, biến công nghệ thành công cụ nâng tầm trí tuệ.
AI - cuốn sách mới của nhân loại
Từ góc nhìn doanh nghiệp công nghệ, ông Lê Công Thành - CEO Infore, ví AI như “cuốn sách vĩ đại nhất” mà loài người từng có. Ông cho biết hiện có hơn 2 tỉ website công khai trên Internet, mỗi trang web là một kho tri thức khổng lồ.
“AI đọc được hầu hết các website này, nén lại thành một khối tri thức khổng lồ tương đương hàng trăm triệu cuốn sách. Nó nằm ngay trong túi quần của chúng ta, sẵn sàng được mở ra bất cứ lúc nào,” ông Thành chia sẻ.
Theo ông, tương tác với AI cũng là một hình thức đọc sách kiểu mới nơi con người đặt câu hỏi, truy vấn thông tin, và học hỏi trực tiếp từ một “thư viện sống”. Điều quan trọng là phải biết “đọc AI”, biết chọn lọc, cá nhân hóa thông tin phù hợp với bản thân để phát triển.
Bên cạnh đó, ông Thành khẳng định, đọc sách vẫn là cách kiếm tiền thuộc dạng tốt nhất. Trong nền kinh tế tri thức, chỉ có tri thức mới giúp con người kiếm tiền thông minh hơn, rút ngắn con đường thành công.
Ông cho rằng đọc không chỉ là để làm giàu vật chất, mà còn là một kỹ năng cần được rèn luyện liên tục, giúp con người phát triển tư duy, sáng tạo và tận hưởng niềm vui học hỏi.
Từ góc nhìn giáo dục, GS.TS Nguyễn Khánh Diệu Hồng - Hiệu trưởng hệ thống TH School, nhấn mạnh rằng AI là một người bạn đồng hành lý tưởng trong hành trình đọc và học. Theo bà, AI có thể giúp người học lưu, chọn, tóm tắt nội dung, và thậm chí trao đổi các câu hỏi học thuật chuyên sâu. “AI giống như một người bạn đọc sách cùng mình, có thể hỏi bất cứ điều gì và nhận lại câu trả lời ngay lập tức,” bà nói.
Tuy vậy, bà Diệu Hồng cũng lưu ý rằng AI không thể thay thế hoàn toàn sách, đặc biệt là các tài liệu chuyên môn. Những tóm tắt do AI cung cấp chỉ giúp nắm kiến thức căn bản, trong khi chiều sâu và sự hiểu biết thực sự chỉ có được khi tự mình đọc và suy ngẫm. Bà đánh giá cao việc kết hợp đọc sách với trao đổi cùng AI, bởi chính sự tương tác đó giúp người đọc nhớ lâu hơn và hiểu sâu hơn.
Đọc sách không mang lại tiền ngay, nhưng đó là nền tảng của tri thức. Người ta không thể kiếm tiền nếu trong đầu không có gì cả. Mọi ngành nghề đều cần kiến thức, và kiến thức chỉ đến từ việc học, đọc và trải nghiệm.
Từ những chia sẻ tại tọa đàm, có thể thấy AI không khiến việc đọc sách biến mất, mà đang mở ra những phương thức đọc mới nhanh hơn, thông minh hơn và cá nhân hóa hơn. Song, điều quan trọng vẫn nằm ở con người: biết đọc, biết chọn lọc và không đánh mất khả năng tư duy độc lập.
Trong kỷ nguyên AI, tri thức không mất đi, nó chỉ chuyển hóa, và những ai biết học hỏi, biết đọc, sẽ là người đi xa hơn trên hành trình phát triển bản thân.
