Nobel “nhạo” AI

TP - Có thể nói là vậy, với trường hợp chủ nhân giải Nobel văn chương 2026 Anne Carson. Xét về tư duy và ngôn ngữ nghệ thuật, các tác phẩm của nữ văn sĩ (thi sĩ/nhà nghiên cứu phê bình/dịch giả,…) 76 tuổi người Canada này bằng cách nào đó khiến AI cùng các tín đồ của mình phải “khóc thét”.

“Gần như toàn bộ sáng tác của bà xoay quanh điểm giao thoa giữa nỗi ám ảnh con chữ của nhà văn và khát vọng tìm nghĩa mới của nhà thơ”. “Không ai viết như bà ấy. Và tôi nghĩ, cũng chẳng ai dám viết theo cách ấy”. Đó là vài trong số những đánh giá của các thành viên Ủy ban Nobel Văn học thuộc Viện Hàn lâm Thụy Điển khi xướng tên người thắng cử hôm 8/10 vừa rồi.

Phải thừa nhận với việc chọn Anne Carson, Ủy ban Nobel lại khiến giới văn chương toàn cầu thêm một phen sửng sốt. So với những "siêu dự bị" được cả thế giới tìm đọc như Haruki Murakami, Tàn Tuyết,…, và đang đứng đầu bảng cá cược thắng giải. Tại thị trường 100 triệu dân như Việt Nam hiện cũng chưa có tác phẩm nào của Carson được dịch và xuất bản, ngoài một truyện ngắn và dăm bài thơ lẻ trên mạng.

Để thấy bể văn chương nhân loại mênh mông nhường nào. Như từng bất ngờ với những László Krasznahorkai, Jon Fosse, Louise Glück, Olga Tokarczuk, Kazuo Ishiguro, Bob Dylan, Tomas Tranströmer,… Tên có thể khó nhớ, dễ quên, nhưng đó chính là những bậc thầy sáng tạo ngôn ngữ, phong cách nghệ thuật độc bản, không thể nhầm lẫn mà AI chỉ có chạy theo…học mót!

Cho dù canh cánh nỗi buồn rằng còn ai đọc sách, kể cả sách điện tử? Còn ai viết sách đúng nghĩa, giữa thời đại AI đã khuynh đảo và chiếm thế thượng phong này? Khi điện ảnh, văn chương và hầu hết các sản phẩm mang tính nghệ thuật hiện đã bị AI hóa. Không biết Ủy ban Nobel văn học năm nay khi đưa ra quyết định cuối cùng có tham khảo các trợ lý AI không? Nhưng họ đã rất đúng khi thừa nhận và tôn vinh giá trị sáng tạo nghệ thuật độc bản riêng có của con người!

Đọc “Lại Flaubert”, truyện ngắn hiếm hoi dịch sang tiếng Việt của Anne Carson in báo Văn nghệ số 23/2025 (dịch giả Nguyễn Huy Hoàng). Tác phẩm vừa mang yếu tố truyện ngắn, pha tiểu luận văn chương nghệ thuật về chính lý thuyết thể loại tiểu thuyết, nhắc đến Pythagoras, Flaubert, Barthes, Sartre, với ngôn ngữ của thơ phá vỡ mọi quy tắc ngữ pháp. Nhân vật là một nhà văn nữ mơ về một kiểu tiểu thuyết khác, phá vỡ các quy tắc, cả trong văn chương lẫn cuộc sống.

“Có nỗi sợ trong các quy tắc và sự ngu xuẩn trong các câu văn... Cô thấy nó như một hòn đá mài mài qua ngày và đêm và lịch sử và triết học và các cuốn tiểu thuyết”. Chống lại sự “ngu xuẩn” văn chương ấy bằng những kỹ thuật được nâng lên thành nghệ thuật, liên văn bản, liên tục kết nối, ngắt quãng, đảo chiều mọi trật tự và cách hiểu thông thường. Một nghĩa nào đó, có thể cho rằng tác giả Nobel văn chương lần này đã có ý thức cách tân ngay chính thủ pháp hậu hiện đại.

Chắc hẳn Anne Carson đã thấm thía tư tưởng của thi sĩ bậc thầy Thomas Stearns Eliot (Nobel Văn chương năm 1948), mà chính bà năm 2001 đã vinh hạnh được trao giải thưởng văn chương danh tiếng mang tên ông - T.S. Eliot. Đó là “lời nói năm ngoái thuộc về ngôn ngữ năm ngoái/ và lời nói năm sau đang chờ một giọng nói khác”.

AI hẳn sẽ nhanh như chớp học theo, để đẻ ra vô số những “Anne Carson phẩy” là những “nhà văn” háo danh và quen ăn sẵn. Tất nhiên đó sẽ chỉ là sự nhạo báng không thể dung thứ, với đích thực văn chương.

Cùng chuyên mục

Vật chất và phẩm hạnh

Con ghét bố mẹ, đừng hoảng hốt

TP - “Tôi cố nén cái cảm giác (ghét mẹ) mà tôi ước gì mình đã không có và nói với mẹ: "Con yêu mẹ nhiều lắm, mẹ yêu dấu của con". Tôi tiếp tục cuộc sống của mình, giả vờ như cảm giác căm ghét ấy chưa bao giờ xuất hiện. Tôi đã phải giả vờ vì công việc của mình và vì mẹ tôi quá lâu rồi, và giờ tôi bắt đầu nghĩ rằng tôi đang giả vờ với chính bản thân mình”.

Khoảng trống quỹ phụ huynh

Khoảng trống quỹ phụ huynh

TP - Mỗi dịp đầu năm học mới, câu chuyện quỹ ban đại diện cha mẹ học sinh và bài toán lạm thu lại trở thành tâm điểm gây bức xúc trong dư luận xã hội. Bộ GD&ĐT cùng các địa phương đều ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết, vạch rõ lằn ranh những khoản thu được phép và không được phép, nhưng điệp khúc "tự nguyện trên tinh thần ép buộc" vẫn tái diễn với nhiều biến tướng tinh vi.

Khi Thủ tướng 'cầm tay chỉ việc'

Khi Thủ tướng 'cầm tay chỉ việc'

TP - Hình ảnh đẹp nhất về ngành giáo dục gần đây, có lẽ là những ngôi trường khang trang đẹp đẽ ở vùng xa biên giới kịp thời về đích trước năm học mới. Những nơi mà nếu không có sự quyết tâm lớn của Đảng và Nhà nước, thầy cô và học trò khó lòng bám trụ trước khó khăn. Hơn 200 trường phổ thông liên cấp nội trú sẽ thắp sáng tri thức các xã biên giới.

Bão Việt Mỹ và lòng tham

Bão Việt Mỹ và lòng tham

TP - Nhiều người ví câu chuyện xung quanh Cty Cổ phần Đầu tư y tế Việt Mỹ (Công ty Việt Mỹ) như một cơn bão, đang quét bay nhiều chiếc ghế quan chức trục lợi liên quan tới ngành y.

Vật chất và phẩm hạnh

Những câu hỏi đầu năm học

TP - Năm học mới đã bắt đầu được một tuần. Năm học của rất nhiều cái mới. Cả nước đã tinh gọn tới hơn một nửa số lượng cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập (trong tổng số 37.515 cơ sở), giảm 32.625 hiệu trưởng, hiệu phó. Là năm học cả nước sẽ trở lại sử dụng một bộ SGK thống nhất.

Giáo dục không phải cuộc đua điểm số

Giáo dục không phải cuộc đua điểm số

TPO - Ngày 5/9, tiếng trống khai trường vang lên trên mọi miền đất nước. Sân trường rực cờ hoa, học sinh áo quần tươm tất, thầy cô đứng trên bục giảng trang nghiêm, những bài phát biểu được chuẩn bị kỹ lưỡng. Một năm học mới bắt đầu bằng những điều đẹp đẽ.

'Hộ linh tráng sĩ' đẹp mắt nhưng quá tham lam

TPO - Được đầu tư công phu về bối cảnh, hình ảnh và võ thuật, "Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh" cho thấy năng lực sản xuất phim huyền sử quy mô lớn của điện ảnh Việt. Tuy nhiên, kịch bản ôm đồm nhiều tuyến truyện và nhân vật khiến tác phẩm thiếu chiều sâu, chưa tạo được hiệu quả tương xứng với tham vọng.

Hollywood ẵm trọn 3 tỷ USD

Hollywood ẵm trọn 3 tỷ USD

TPO - Sau nhiều mùa hè ảm đạm, Hollywood dường như đã nhớ lại sức mạnh cốt lõi của điện ảnh: khiến hàng triệu người xa lạ cùng muốn bước vào một căn phòng tối, nhìn lên màn hình lớn và tin rằng thứ đang diễn ra trước mắt họ xứng đáng để có mặt ở đó.

Khi hiệu trưởng đứng lớp

Khi hiệu trưởng đứng lớp

TP - Bắt đầu từ năm học mới này, cả nước dự kiến sẽ giảm 17.102 cơ sở giáo dục công lập (chiếm 45,7% số đầu mối) thông qua tổ chức trường nhiều cấp học, chuyển cơ sở cũ thành phân hiệu, điểm trường và sắp xếp lại các trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp...

Livestream triệu view nuôi lớn rác mạng

Livestream triệu view nuôi lớn rác mạng

TPO - Chửi bới, bóc mẽ, xúc phạm, phô bày đời tư... ngày càng xuất hiện dày đặc trong những phiên livestream thu hút hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem. Đằng sau những con số "khủng" là một nghịch lý đáng lo ngại: càng ồn ào, càng cực đoan, nội dung càng dễ lan truyền. Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, khi sự lệch chuẩn được đổi lấy lượt xem và lợi ích kinh tế, môi trường văn hóa trên không gian mạng sẽ phải trả giá.

Đừng để học sinh gánh lỗi thay

Đừng để học sinh gánh lỗi thay

TP - Gian lận thi cử là vi phạm pháp luật. Khi pháp luật đã quy định mà vẫn cố tình vi phạm, không thể chỉ gọi đó là chuyện đạo đức. Đúng như Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại Quốc hội: “Cần nói mạnh mẽ rằng ngay trong trường học, gian lận thi cử cũng là hành vi vi phạm pháp luật”.

Tường lửa cho trẻ em

Tường lửa cho trẻ em

TP - Cuối cùng, bức “tường lửa” nhằm bảo vệ trẻ em dưới 16 tuổi trước tác hại ngày càng lớn của mạng xã hội cũng như các trò chơi trực tuyến đã được cơ quan quản lý của Việt Nam quyết tâm xác lập.

Cải cách cơ chế thi cử

Cải cách cơ chế thi cử

TP - Trận “mưa điểm 10” môn Toán ở Tuyên Quang trong kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa rồi liệu có trở thành giọt nước tràn cái “ly” thi cử đang gây nhiều tranh luận hiện nay.

Tìm 'kỳ lân công nghiệp văn hóa' ở Việt Nam

Tìm 'kỳ lân công nghiệp văn hóa' ở Việt Nam

TPO - Theo ông Đinh Bá Thành - Chủ tịch sáng lập DatVietVAC, khi hội tụ đầy đủ các điều kiện về chính sách, nguồn lực và thị trường, Việt Nam có cơ hội xây dựng những thương hiệu công nghiệp văn hóa toàn cầu, hình thành các "kỳ lân công nghiệp văn hóa”.

Vật chất và phẩm hạnh

Tản mạn cùng trái bóng đang lăn

TP - Sau gần trăm năm tồn tại và phát triển, Giải Vô địch bóng đá thế giới (World Cup) 2026 lần đầu tiên mở rộng từ 32 lên 48 đội tuyển, từ 8 lên 12 bảng đấu, đẩy số trận từ 64 lên 104 trận, kéo dài tới 39 ngày. Cũng là kỳ World Cup đầu tiên có 3 nước đồng đăng cai, là Mỹ, Canada và Mexico.