Lớp học bắt đầu khi bản làng đã lên đèn
Buổi tối ở vùng cao vốn là khoảng thời gian các gia đình quây quần sau một ngày lao động. Nhưng tại Trường PTDTBT TH&THCS Xà Hồ, xã Hạnh Phúc, tỉnh Lào Cai, những ánh đèn lớp học vẫn sáng.
Đây là lớp xóa mù chữ dành cho những người chưa biết chữ hoặc từng đi học nhưng nghỉ học lâu năm, kiến thức mai một. Lớp có 25 học viên ở nhiều độ tuổi từ ngoài 20 đến gần 40 tuổi, hoàn cảnh khác nhau. Ban ngày, họ vẫn lên nương, làm ruộng, chăn nuôi, chăm sóc gia đình; chỉ khi công việc tạm gác lại, họ mới có thể đến lớp.
Chị Thào Thị Mỷ, 34 tuổi, người dân thôn Trống Khua, vẫn nhớ mình từng được đến trường khi còn nhỏ. Nhưng vì hoàn cảnh gia đình, chị phải nghỉ khi mới học hết tiểu học. Nhiều năm không sử dụng đến chữ viết khiến những kiến thức từng học dần mai một. Khi có lớp xóa mù chữ, chị quyết định đi học lại.
“Bây giờ đi học lại, mình cũng ngại vì lớn tuổi rồi. Nhưng nghĩ biết chữ thì sau này đọc được giấy tờ, biết được nhiều thứ hơn nên mình cố gắng đi học”, chị Mỷ chia sẻ.
Cùng lớp với chị Mỷ, chị Hảng Thị Sâu, 36 tuổi, cũng từng phải nghỉ học sớm. Với chị, động lực để tiếp tục theo học còn đến từ những đứa con. Chị mong sau này có thể hiểu con đang học gì, hướng dẫn con những điều đơn giản và làm gương cho con trong việc học tập.
Mong muốn của chị Mỷ, chị Sâu cũng là điều nhiều học viên trong lớp hướng tới. Với họ, biết chữ trước hết là có thể tự đọc một thông báo, tự viết tên mình, hiểu những thông tin liên quan đến gia đình mà không phải phụ thuộc vào người khác.
Qua từng buổi học, những con chữ dần trở nên quen thuộc. Từ chỗ e ngại khi cầm bút, các học viên bắt đầu tự viết được tên mình, đọc được những từ đơn giản. Mỗi tiến bộ nhỏ đều giúp họ có thêm tự tin để tiếp tục.
Những học sinh tại lớp học "đặc biệt" có nhiều độ tuổi khác nhau nên cách dạy của các giáo viên cũng phải điều chỉnh. Giáo viên cần hướng dẫn chậm, giải thích kỹ và kiên trì ôn lại kiến thức. Bên cạnh việc dạy đọc, dạy viết, các thầy cô còn phải động viên để học viên vượt qua tâm lý mặc cảm vì tuổi tác và những hạn chế của bản thân.
Trao đổi về lớp học, thầy Lò Văn Liên, Hiệu trưởng Trường PTDTBT TH&THCS Xà Hồ cho biết, việc tổ chức các lớp xóa mù chữ có ý nghĩa thiết thực đối với địa bàn vùng cao, nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn và một bộ phận người dân chưa có cơ hội tiếp cận đầy đủ với giáo dục.
“Các thầy cô xác định đây không chỉ là việc dạy chữ mà còn là trách nhiệm, tình cảm đối với bà con. Chúng tôi cố gắng tạo không khí học tập gần gũi, động viên học viên vượt qua mặc cảm, khó khăn để duy trì việc học. Mỗi học viên biết thêm một chữ, đọc thêm được một câu hay tự viết được tên mình đều là niềm vui của giáo viên”, thầy Liên chia sẻ.
Học chữ Thái để bảo tồn văn hóa
Tại xã Tú Lệ, lớp học chữ Thái thu hút 45 học viên là cán bộ xã và những người có uy tín trong cộng đồng. Trên màn hình LED, tấm bảng, những dòng chữ Thái lần lượt hiện ra, phía dưới, các học viên cùng đọc theo hướng dẫn của giảng viên. Mỗi người cầm trên tay cuốn sách có phần dịch từ tiếng phổ thông sang tiếng Thái, vừa đối chiếu, vừa tập đọc và làm quen với từng con chữ. Trong lớp, bên cạnh những cán bộ trẻ là các học viên đã lớn tuổi, mái tóc điểm bạc nhưng vẫn chăm chú theo dõi bài giảng.
Theo kế hoạch của UBND xã Tú Lệ, lớp học được tổ chức trong 90 ngày, dự kiến từ tháng 8 đến tháng 12/2026. Đối tượng tham gia gồm cán bộ, già làng, trưởng bản, người có uy tín, thầy mo, thầy cúng, giáo viên và người dân địa phương. Lớp học hướng tới nâng cao khả năng sử dụng chữ Thái, tạo điều kiện để cộng đồng lưu giữ, truyền dạy ngôn ngữ và các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ sau.
Anh Hà Văn Tâm, chuyên viên Văn phòng HĐND, UBND xã Tú Lệ, cho biết, bản thân là người dân tộc Thái nên anh nhận thấy, tiếng Thái ngày càng ít được sử dụng trong giao tiếp tại địa phương. Vì vậy, anh muốn tranh thủ cơ hội học tập để hiểu sâu hơn về ngôn ngữ của dân tộc mình, qua đó góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và thuận lợi hơn trong việc trao đổi, truyền tải những giá trị truyền thống đến người dân.
Với ông Hoàng Văn Nhím, ở thôn Nà Lóng, xã Tú Lệ, mong muốn tìm hiểu văn hóa của dân tộc Thái đã được ấp ủ từ lâu. Khi địa phương mở lớp học, ông đăng ký tham gia, dù tuổi đã cao. Ông mong muốn không chỉ hiểu thêm về chữ viết mà còn có thể tự tay viết được, để sau này truyền lại những nét văn hóa của dân tộc cho con cháu.
Ông Hoàng Trọng Nghĩa, Chủ tịch UBND xã Tú Lệ cho biết, giảng viên đứng lớp là các giảng viên Trường Cao đẳng Sơn La. Nội dung học tập giúp học viên tiếp cận chữ viết, ngôn ngữ và những kiến thức liên quan đến văn hóa của người Thái. Theo ông Nghĩa, người dân hiểu và sử dụng được chữ viết truyền thống sẽ có thêm điều kiện gìn giữ, trao truyền những giá trị văn hóa trong cộng đồng.
"Tại Tú Lệ, người Thái chiếm hơn 40% dân số. Vì vậy, việc tổ chức lớp học không chỉ đáp ứng nhu cầu tìm hiểu ngôn ngữ của cán bộ và người dân, mà còn góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch địa phương. Hoạt động được triển khai trong khuôn khổ Dự án 6 về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch, thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi", ông Nghĩa cho biết.
