Đây là bài toán quản trị vừa được các chuyên gia quốc tế phân tích tại hội thảo “Du lịch bền vững vùng hạ lưu sông Mekong trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo” do Trường Đại học Nam Cần Thơ chủ trì, phối hợp cùng các đơn vị đồng hành tổ chức vừa diễn ra tại TP Cần Thơ.
Trao quyền cho cộng đồng
Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Văn Quang - Hiệu trưởng Trường Đại học Nam Cần Thơ nhận định, Mekong là không gian sinh thái, văn hóa và sinh kế của hàng chục triệu người dân các nước Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam. Trong bối cảnh cộng đồng đang đối mặt với biến đổi khí hậu và suy giảm tài nguyên, ngành du lịch cần phát triển nhưng không được đánh đổi những giá trị cốt lõi. “Một điểm đến chỉ thực sự 'thông minh' khi công nghệ không tách rời con người và chỉ thực sự 'bền vững' khi phát triển kinh tế song hành cùng bảo vệ môi trường, gìn giữ văn hóa, mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng", TS. Quang nhấn mạnh.
Đi sâu phân tích về tính bền vững, PGS.TS. Maren Viol (Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam - BUV) đã đặt vấn đề xem xét lại cách ngành du lịch xác định và đánh giá tính xác thực trong trải nghiệm của du khách. Bà lấy việc “ăn món ăn địa phương” làm ví dụ điển hình để nhận diện những chuẩn mực ngầm về hình mẫu “du khách tốt”.
Theo đó, việc lấy tiêu dùng ẩm thực làm thước đo mức độ gắn kết văn hóa có thể dẫn đến sự thiếu công bằng và làm lu mờ các cách trải nghiệm khác, bởi hành vi của du khách còn bị chi phối bởi sức khỏe, tôn giáo, sở thích và điều kiện tiếp cận. Từ đó, chuyên gia gợi mở yêu cầu các điểm đến phải thận trọng khi thiết kế trải nghiệm, đảm bảo tính bao trùm và tôn trọng hoàn cảnh cá nhân của du khách.
Nhìn từ góc độ trao quyền, PGS.TS. Đoàn Văn Tín (Trường Đại học Manchester Metropolitan, Vương quốc Anh) khẳng định tri thức bản địa là nền tảng cốt lõi cho quản trị du lịch bền vững. Dẫn chứng từ nghiên cứu tại Đồng bằng sông Cửu Long về khả năng phục hồi của các homestay sau đại dịch COVID-19, ông đề xuất việc diễn giải văn hóa bằng công nghệ số phải do chính cộng đồng kiểm soát.
Cụ thể, người dân phải được quyền quyết định nội dung văn hóa nào có thể chia sẻ và chia sẻ với ai, trong khi doanh nghiệp lữ hành chỉ đóng vai trò trung gian với thái độ tôn trọng chủ thể văn hóa.
Lấy con người làm trung tâm
Phân tích về ứng dụng công nghệ, GS.TS. Richard Dare (Trường Đại học Lãnh đạo Quốc tế, Myanmar) đã mang đến một bức tranh đa chiều về tác dụng kép của trí tuệ nhân tạo đối với các điểm đến sinh thái. Thông qua nghiên cứu so sánh hai vùng châu thổ có đặc tính dễ tổn thương và chịu áp lực lớn từ du lịch, ông chỉ ra rằng AI là công cụ đắc lực hỗ trợ dự báo và phân bổ dòng khách, quản lý sức chứa và tối ưu hóa tài nguyên.
Khi được triển khai với dữ liệu liên thông và sự tham gia của các bên, AI giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận thị trường cho các doanh nghiệp địa phương. Tuy nhiên, GS.TS. Richard Dare cũng thẳng thắn chỉ ra cạm bẫy của việc lạm dụng công nghệ. Nếu việc ứng dụng AI chỉ chăm chăm vào mục tiêu gia tăng lượng khách và tối đa hóa doanh thu, nó sẽ trở thành tác nhân thúc đẩy tình trạng quá tải du lịch, khoét sâu bất bình đẳng và làm suy thoái các giá trị văn hóa, sinh thái nguyên bản.
Để giải quyết bài toán này, GS.TS. Richard Dare nhấn mạnh sự thành bại của chuyển đổi xanh phụ thuộc vào cách AI được quản trị. Đối với khu vực hạ lưu sông Mekong, ông khuyến nghị ứng dụng AI phải lấy con người làm trung tâm, kết hợp đổi mới công nghệ với một thể chế minh bạch, quản trị dữ liệu có trách nhiệm và hệ thống giám sát tác động liên tục. Đó là con đường để hướng tới bảo tồn tài nguyên, thích ứng với biến đổi khí hậu và tạo ra giá trị kinh tế dài hạn cho cộng đồng.
Bổ sung thêm góc nhìn vi mô, chuyên gia André Duijghuisen từ tổ chức PUM (Hà Lan) khẳng định AI trong ngành khách sạn chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ giải đáp, dịch thuật và quản lý năng lượng để nhân viên có thêm thời gian chăm sóc khách hàng, tuyệt đối không thể thay thế con người.
