Nhập siêu cao nhất 10 năm
Tại Hội nghị "Tìm giải pháp quản trị rủi ro, kiểm soát nhập siêu và thúc đẩy xuất khẩu", do Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương tổ chức ngày 12/6, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu - cho biết xuất khẩu tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số theo tinh thần Nghị quyết 148 của Chính phủ.
Theo số liệu của Cục Xuất nhập khẩu, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa trong 5 tháng đầu năm đạt gần 215,7 tỷ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng trưởng tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro từ xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại và những thay đổi chính sách tại các thị trường lớn.
Tuy nhiên, nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu. Kim ngạch nhập khẩu đạt gần 229,5 tỷ USD, tăng 30,8%. Riêng tháng 5, Việt Nam nhập siêu khoảng 5,2 tỷ USD, nâng mức nhập siêu lũy kế từ đầu năm lên khoảng 13,8 tỷ USD, mức cao nhất trong vòng 10 năm qua. Trong khi cùng kỳ năm ngoái, cán cân thương mại vẫn xuất siêu khoảng 5,1 tỷ USD.
Ông Trần Quốc Toản - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu - cho rằng sự đảo chiều của cán cân thương mại phản ánh nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, máy móc và thiết bị đang tăng mạnh khi doanh nghiệp mở rộng sản xuất, đón đầu các đơn hàng mới. Dù vậy, việc nhập siêu gia tăng cũng đặt ra yêu cầu phải theo dõi sát diễn biến thị trường và có các giải pháp quản trị phù hợp nhằm bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.
Bức tranh xuất khẩu tiếp tục cho thấy vai trò dẫn dắt của khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
Trong tổng kim ngạch xuất khẩu gần 215,7 tỷ USD, khu vực FDI đạt 171,47 tỷ USD, tăng 24,7% và chiếm tới 79,5%. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ đạt 44,19 tỷ USD, tăng 2,9%, tương đương 20,5% tổng kim ngạch.
"Con số này cho thấy khu vực doanh nghiệp nội địa vẫn chưa thực sự tận dụng được đà phục hồi của thương mại toàn cầu. Khoảng cách về năng lực sản xuất, công nghệ, quy mô và khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế tiếp tục là những rào cản lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam", ông Trần Quốc Toản cho hay.
Nhập siêu chủ yếu đến từ nguyên liệu và máy móc
Ở chiều ngược lại, các nhóm hàng nhập khẩu phục vụ sản xuất ghi nhận mức tăng rất cao. Riêng nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 88,2 tỷ USD, tăng 57,1% so với cùng kỳ. Nhập khẩu máy móc, thiết bị và phụ tùng cũng tăng mạnh.
Theo Cục Xuất nhập khẩu, khoảng 87,8% tổng kim ngạch nhập khẩu hiện nay là nguyên liệu, máy móc, thiết bị và các yếu tố đầu vào cho sản xuất. Điều này cho thấy phần lớn mức nhập siêu đến từ nhu cầu mở rộng năng lực sản xuất của nền kinh tế.
Tuy nhiên, về dài hạn, việc phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu vẫn là thách thức đối với khả năng nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Nhiều ý kiến cho rằng cần đẩy mạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và từng bước hình thành các chuỗi cung ứng trong nước có khả năng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của ngành sản xuất.
Qua khảo sát của Cục Xuất nhập khẩu, hiện cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng cho biết vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn.
Nổi bật là áp lực về vốn, chi phí tài chính và nguồn nhân lực chất lượng cao. Không ít doanh nghiệp cho rằng khả năng đầu tư vào công nghệ, chế biến sâu và mở rộng sản xuất vẫn còn hạn chế.
Cùng với đó, các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm, phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe tại nhiều thị trường xuất khẩu lớn đang làm gia tăng chi phí tuân thủ.
Chi phí logistics, vận tải và lưu kho tiếp tục là gánh nặng đối với nhiều ngành hàng, đặc biệt là nông sản và thủy sản. Doanh nghiệp cũng mong muốn các thủ tục liên quan đến hoàn thuế, chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), kiểm tra chuyên ngành được tiếp tục đơn giản hóa và số hóa mạnh mẽ hơn.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia liên tục điều chỉnh chính sách thương mại và gia tăng các biện pháp phòng vệ, các hiệp hội ngành hàng đề nghị cơ quan quản lý tăng cường công tác dự báo, cảnh báo sớm và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do.
