Giữa tháng 9/2026, dọc theo các tuyến sông vùng nông thôn ở xã Vĩnh Thuận Đông (TP Cần Thơ), hình ảnh những chiếc xuồng chở đầy lục bình tươi xanh đã trở nên quen thuộc. Trên bờ hai bên đường người dân phơi kín lục bình, còn bên trong xưởng sản xuất, tiếng máy chạy êm đềm hòa cùng đôi bàn tay khéo léo, tỉ mẩn của công nhân đang đan lát, đóng gói từng sản phẩm thủ công mỹ nghệ.
Từ Thạc sĩ khoa học máy tính đến giấc mơ xuất khẩu
Năm 2014, anh Hà Anh Trường (38 tuổi, ấp 2, xã Vĩnh Thuận Đông) tốt nghiệp Thạc sĩ ngành Khoa học máy tính tại Moscow (Nga). Sau đó, anh khởi nghiệp bằng con đường thương mại điện tử trên nền tảng Amazon. Thời điểm đó, công việc chính của anh là bán hàng từ Trung Quốc sang Mỹ.
Trong quá trình kinh doanh, anh nhận ra hàng hóa Việt Nam hoàn toàn có khả năng cạnh tranh sòng phẳng ở những thị trường khó tính nếu biết khai thác đúng lợi thế. “Sau một thời gian làm thương mại điện tử, tôi tự hỏi vì sao mình không xuất khẩu những sản phẩm Việt Nam có thế mạnh. Hàng thủ công mỹ nghệ của Việt Nam thực chất có rất nhiều lợi thế cạnh tranh”, anh Trường chia sẻ.
Năm 2018, khi khảo sát các làng nghề trên cả nước để tìm kiếm mặt hàng xuất khẩu, anh nhận thấy các sản phẩm máy móc rất khó cạnh tranh với Trung Quốc. Ngược lại, đồ thủ công từ nguyên liệu tự nhiên lại có dư địa phát triển cực kỳ lớn tại Âu - Mỹ, nơi người tiêu dùng đang hướng mạnh mẽ về xu hướng sống xanh, ưu tiên vật liệu phân hủy sinh học. Khí hậu khô và lạnh tại châu Âu và Bắc Mỹ cũng phù hợp với các sản phẩm làm từ lục bình.
Ban đầu, anh Trường chỉ thu mua sản phẩm từ các cơ sở để thăm dò thị trường. Nhưng sau đó, khi đơn hàng bắt đầu ổn định, anh quyết định lập nghiệp tại miền Tây, trực tiếp xây dựng xưởng sản xuất ngay giữa vùng nguyên liệu vào năm 2022.
Đưa lục bình miền Tây ra thế giới chưa bao giờ là con đường dễ dàng. Theo anh Trường, thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ hay kỹ thuật, mà là thay đổi tư duy sản xuất của người lao động địa phương.
Để bước chân vào các thị trường lớn như Mỹ, Anh, Canada, Pháp, Nhật Bản hay Australia, sản phẩm phải vượt qua vô số tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon và trách nhiệm xã hội. Anh Trường cho biết, khách hàng quốc tế đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Thời gian đầu, làm việc với bà con nông dân gặp không ít trắc trở bởi người dân quen với cách làm nhanh, đơn giản theo kiểu thương lái thu mua truyền thống, nay bị bó buộc trong khuôn khổ kiểm soát chất lượng nên tỏ ra ngần ngại. Anh Trường đã phải kiên trì động viên và hướng dẫn tỉ mỉ từng công đoạn trong một thời gian dài.
Thông qua mô hình du lịch cộng đồng trải nghiệm mang đậm bản sắc văn hóa bản địa ấy, anh Trường kỳ vọng không chỉ tạo thêm sinh kế, nâng cao thu nhập cho bà con nông dân mà còn giữ gìn và lan tỏa bền vững hồn cốt của làng nghề truyền thống miền Tây đi xa hơn nữa.
Với tư duy công nghệ, anh Trường mang những giải pháp xanh ứng dụng vào sản xuất. Điển hình là hệ thống sấy lục bình bằng năng lượng mặt trời được nghiên cứu từ các mô hình tại Thụy Điển và Israel. Thay vì tốn điện năng, nhà phơi khép kín giúp đối lưu không khí, kiểm soát độ ẩm tự nhiên, giúp cây lục bình khô kiệt dần từ ngoài vào trong, đều màu, không bị mốc mà hoàn toàn không cần dùng hóa chất bảo quản. Ngoài ra, anh Trường cũng xây dựng hệ thống đo lường lượng carbon hấp thụ trên từng sản phẩm để cung cấp cho đối tác quốc tế.
Sức sống mới bên dòng sông
Vốn là người con đất Phú Thọ, lấy vợ và lập nghiệp tại trung tâm thành phố Cần Thơ, nhưng anh Trường lại chọn xã Vĩnh Thuận Đông, một vùng quê cách nhà gần 70km để "đóng đô" xây dựng nhà xưởng. Ban đầu, nhiều người ái ngại bởi giao thông ở đây chưa thật sự thuận tiện, xe container lớn không thể vào tận nơi mà phải qua phà nhỏ bắc qua sông. Tuy nhiên, đằng sau quyết định ngược đời ấy là sự tính toán rất khoa học và thấu đáo của người giám đốc trẻ.
“Con sông Nước Đục có nhiều phù sa nên lục bình rất đẹp, thân dài tới 0,8 - 1 mét, rất lý tưởng để làm đồ thủ công mỹ nghệ chất lượng cao. Quan trọng hơn hết, bà con ở đây có tay nghề đan lát lâu năm, việc đào tạo làm hàng xuất khẩu cũng thuận lợi hơn rất nhiều”, anh Trường lý giải.
Để chủ động nguồn nguyên liệu, doanh nghiệp của anh Trường liên kết với gần 1.000 hộ dân với hơn 10 làng nghề và hợp tác xã trên cả nước, đồng thời quy hoạch vùng trồng lục bình riêng dọc theo 8km đường sông với diện tích mặt nước gần 300ha tại địa phương. Những năm gặp thử thách do xâm nhập mặn khiến lục bình tự nhiên thiếu hụt, anh linh hoạt hướng dẫn bà con đan xen các loại nguyên liệu khác như năn tượng, bồn bồn, sợi bông gòn hay cói để giữ chân thợ và đảm bảo nguồn cung quanh năm trong “dự án thích ứng với biến đổi khí hậu” dưới sự hỗ trợ của đối tác DFAT (Úc).
Đến nay, doanh nghiệp của anh Trường sở hữu nhà xưởng rộng gần 7.000m², phát triển hơn 300 mẫu thiết kế từ đồ gia dụng thân thiện môi trường (sọt giặt, rổ đựng đồ, lót ly, nhà thú cưng) cho đến những chiếc túi xách phối da tinh xảo trị giá tới 2 triệu đồng. Công ty xuất khẩu từ hàng nghìn đến hàng chục nghìn sản phẩm sang 9 quốc gia trên thế giới, chủ yếu châu Âu, Mỹ, Nhật, Úc… mang về doanh thu khoảng 1,2 triệu USD mỗi năm. Quan trọng hơn, mô hình này đang tạo việc làm thường xuyên cho hàng trăm lao động nông thôn, giúp bà con nhận nguyên liệu về đan tại nhà với thu nhập ổn định từ 4-6 triệu đồng/tháng.
Nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ - soạn giả Nhâm Hùng tâm đắc khi bàn về câu chuyện chuyển đổi tư duy của người nông dân miền Tây. Ông cho rằng, bà con mình vốn mang tính khí phóng khoáng, trọng tình nghĩa nhưng đôi khi còn e dè, lúng túng trước những lề lối kinh tế thị trường toàn cầu khắt khe. Thế nhưng, dưới góc nhìn của một người nghiên cứu lâu năm về văn hóa bản địa, soạn giả Nhâm Hùng đánh giá cao việc những người trẻ như anh Trường đã biết cách ‘bắt tay’ cùng người bản địa, không chỉ mang đến công ăn việc làm mà còn từng bước nâng cao tác phong công nghiệp, giúp bà con thích ứng với cơ chế làm ăn sòng phẳng, hiện đại mà vẫn giữ được sự chân tình, gắn kết của xóm làng.
Trò chuyện cùng chúng tôi, vị Giám đốc 38 tuổi khẳng định anh không theo đuổi chiến lược phát triển "nóng" mà thị trường cần đến đâu, mình làm đến đó. “Quan điểm của tôi là phát triển sinh kế bền vững cho bà con. Nếu cứ ôm đơn hàng ồ ạt rồi rớt đơn, người dân mất việc làm thì hoàn toàn đi ngược lại định hướng ban đầu”, anh Trường chia sẻ.
Nâng tầm giá trị làng nghề qua du lịch cộng đồng
Từ một loài cây từng bị coi là cỏ dại trôi nổi vô danh, qua bàn tay khéo léo của người thợ miền Tây và tư duy của một người trẻ dám nghĩ dám làm, cọng lục bình nay đã vượt sông ra biển lớn. Không dừng lại ở việc xuất khẩu sản phẩm thủ công, anh Trường đang ấp ủ và từng bước triển khai một hướng đi mới đầy tiềm năng nhằm gia tăng giá trị kinh tế cho địa phương là phát triển du lịch cộng đồng gắn liền với làng nghề truyền thống.
Hiện tại, đề án phát triển du lịch sinh thái từ làng nghề lục bình đang được anh Trường hoàn thiện và đã đón những đoàn khách đầu tiên đến tham quan, trải nghiệm.
Chia sẻ về khát vọng phía trước, anh Trường bộc bạch rằng anh luôn ấp ủ thiết kế những tour du lịch kết nối giữa TPHCM và miền Tây sông nước để đưa dòng khách quốc tế lẫn nội địa về thẳng làng nghề. Không chỉ tham quan, anh muốn du khách trực tiếp ngồi xuồng ghé thăm nhà bà con, tự tay trải nghiệm các công đoạn bứt, phơi nguyên liệu, học đan lát dưới sự hướng dẫn của chính những người thợ thủ công lành nghề, lắng nghe những câu chuyện đời thường mộc mạc bên dòng sông quê, mà còn tận mắt chứng kiến một quy trình sản xuất chuẩn quốc tế, một mô hình xanh, kinh tế tuần hoàn được kiểm chứng minh bạch.
