Nằm ở khu vực phía Tây Nam Hà Nội, xã Phú Nghĩa từ lâu đã định hình thế mạnh kinh tế nhờ hệ thống ngành nghề truyền thống phong phú như mây tre đan, mộc, dựng nhà cổ và sinh vật cảnh. Các nghề thủ công này không chỉ đóng vai trò lưu giữ giá trị văn hóa bản địa mà còn trực tiếp tạo việc làm, cải thiện thu nhập cho lực lượng lao động địa phương, trở thành động lực quan trọng trong tiến trình xây dựng nông thôn mới.
Tại làng nghề mây tre đan Phú Vinh, hoạt động sản xuất diễn ra sôi nổi dọc theo các ngõ xóm. Nhằm thích ứng với thị trường trong nước và quốc tế, nhiều nghệ nhân đã chủ động tìm kiếm các hướng thiết kế mang tính ứng dụng cao. Điển hình, cơ sở của Nghệ nhân ưu tú Hoàng Văn Hạnh đã nghiên cứu thành công dòng sản phẩm kết hợp giữa kỹ thuật đan mây tre với nghệ thuật gốm sứ. Việc đan cài các nan mây bao quanh cốt gốm tạo nên những sản phẩm trang trí và quà tặng thủ công có tính thẩm mỹ cao, thoát ly khỏi các công năng vật dụng gia đình đơn thuần trước đây.
Bên cạnh sáng tạo mẫu mã, chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) được xác định là đòn bẩy gia tăng giá trị kinh tế. Đến nay, toàn xã Phú Nghĩa đã có hơn 130 sản phẩm được cấp chứng nhận OCOP, phần lớn đều khai thác từ thế mạnh nghề truyền thống. Đơn cử tại cơ sở của Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Phương Quang, hiện có 25 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP. Để giữ vững thị phần, mỗi năm cơ sở nghiên cứu phát triển hơn 10 mẫu mới phục vụ các cuộc thi, triển lãm và khoảng 20 mẫu cho hoạt động thương mại. Ghi nhận thực tế cho thấy, sau khi được gắn sao OCOP, lượng tiêu thụ sản phẩm của cơ sở tăng từ 20 đến 30% so với trước.
Mạng lưới sản xuất vệ tinh và giải pháp tiếp cận vốn ưu đãi
Điểm nổi bật trong phương thức tổ chức sản xuất tại Phú Nghĩa là sự hình thành các chuỗi liên kết gia công vệ tinh, thay vì tập trung lao động vào các nhà xưởng quy mô lớn.
Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Phú Nghĩa Nguyễn Gia Tư, riêng tại Phú Vinh hiện có trên 80% số hộ dân tham gia chuỗi sản xuất mây tre giang đan. Đặc thù của nghề cho phép phân chia quy trình thành nhiều công đoạn đơn lẻ, phù hợp với nhiều lứa tuổi và điều kiện thể lực khác nhau, từ người cao tuổi đến học sinh đều có thể tham gia.
Mô hình liên kết này được vận hành rất hiệu quả tại các doanh nghiệp tư nhân. Như tại cơ sở của Nghệ nhân ưu tú Hoàng Văn Hạnh, đơn vị thiết lập mạng lưới gồm 20 đến 25 đầu mối vệ tinh cả trong và ngoài xã. Doanh nghiệp cung ứng nguyên liệu thô đến từng đầu mối, các đầu mối tiếp tục phân chia công việc cho khoảng 10 đến 15 hộ gia đình nhận hàng gia công tại nhà. Sản phẩm sau khi hoàn thiện công đoạn thô sẽ được thu gom về xưởng trung tâm để kiểm định chất lượng, xử lý kỹ thuật và đóng gói trước khi đưa ra thị trường. Cách làm này vừa giúp các cơ sở giảm gánh nặng chi phí xây dựng mặt bằng nhà xưởng tập trung, vừa tạo điều kiện cho người dân tận dụng tối đa thời gian nông nhàn và không gian sinh hoạt để gia tăng thu nhập.
Để trợ lực cho các cơ sở tiểu thủ công nghiệp phát triển bền vững, xã Phú Nghĩa đang từng bước hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, đẩy mạnh hỗ trợ xúc tiến thương mại và ứng dụng công nghệ số. Địa phương đã tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng số, đồng thời triển khai 12 phiên livestream giới thiệu, quảng bá sản phẩm làng nghề trên các nền tảng trực tuyến. Thông qua tổ chức Hội Nông dân, các hội viên được tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi với tổng dư nợ hiện đạt khoảng 100 tỷ đồng để mở rộng quy mô sản xuất và đầu tư trang thiết bị.
Đặc biệt, trong tháng 10/2026, Hội Nông dân xã dự kiến ra mắt Chi hội Nông dân nghề nghiệp mây tre đan – mô hình tổ chức nghề nghiệp đầu tiên trên địa bàn. Trên cơ sở kết quả hoạt động của chi hội này, địa phương sẽ tiếp tục nhân rộng mô hình sang các ngành nghề khác như nghề mộc, sinh vật cảnh, nhằm siết chặt mối liên kết giữa hộ sản xuất, nghệ nhân và doanh nghiệp tiêu thụ, hướng tới một nền kinh tế nông thôn phát triển bài bản và đồng bộ.
Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.
