Loay hoay vì "bão giá"
Giá cả sinh hoạt tăng khiến nhiều người trẻ phải tính toán từng khoản chi, từ học phí, chỗ ở đến ăn uống, đi lại. Với những người lần đầu tự lập, bài toán thu nhập chưa ổn định trong khi chi phí sinh hoạt ngày càng lớn khiến họ phải loay hoay tìm cách cân đối, thậm chí cân nhắc trở về quê để giảm áp lực.
Chia sẻ với Tiền Phong, bạn Nguyễn Thị Thu Trang (19 tuổi, sinh viên Trường Đại học Công nghệ, ĐHQGHN) cho biết, bên cạnh niềm vui chuẩn bị bước vào giảng đường đại học, Thu Trang còn canh cánh nỗi lo tài chính.
Với học phí 21 triệu đồng/kỳ, tiền ký túc xá 3,2 triệu đồng/kỳ, cùng các khoản tiền đầu tư vào laptop, di chuyển, đồ dùng cá nhân, ăn uống... nâng tổng kinh phí đầu tư dịp này lên đến hàng chục triệu đồng.
Để giảm bớt gánh nặng cho gia đình, Trang cũng đi làm thêm trong khoảng thời gian nghỉ hè với mức lương 25.000 đồng/giờ. Sau 3 tháng hè, cô có khoảng 9 triệu đồng, nhưng số tiền này không đáng là bao so với số tiền hàng chục triệu đồng cần đóng dịp đầu năm học. Bên cạnh đó, sau khi nhập học, việc chuyển lên khu vực Hòa Lạc và ở ký túc xá, nữ sinh khó tiếp tục làm thêm. Điều này đồng nghĩa Trang sẽ mất đi nguồn thu duy nhất.
"Tôi có nghĩ đến việc làm thêm, nhưng ưu tiên lớn nhất của tôi trong năm nhất vẫn là việc học, vì kết quả học tập ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội học bổng cũng như việc phát triển sau này. Nếu có làm thêm, tôi sẽ chọn những công việc nhẹ, linh hoạt, không ảnh hưởng đến lịch học", Thu Trang nói.
Nữ sinh cũng mong muốn tìm được công việc có thể hỗ trợ chuyên môn, song cho rằng cơ hội này không dễ với sinh viên năm nhất chưa có nền tảng lập trình. “Với các công việc liên quan đến ngành tôi học - Khoa học máy tính, thì vẫn là con số 0”, Trang nói. Cô dự định dành năm đầu để củng cố kiến thức, đến khi có đủ chuyên môn đầu vào mới tìm kiếm công việc liên quan đến ngành học.
Cũng đối mặt với áp lực tài chính khi tự lập tại thành phố lớn, Trần Hiếu (24 tuổi, lao động tự do) cho biết mức lương hiện tại của cô là khoảng 5 triệu đồng/tháng, trong khi chi phí nhà ở, ăn uống và đi lại ngày càng trở thành gánh nặng. Sau 6 tháng ở TPHCM, Hiếu dự định cuối tháng về quê để tìm công việc gần nhà.
Hiếu phải thuê nhà 1,9 triệu đồng/tháng, chi phí đi lại có thể dao động từ 50.000-170.000 đồng/hai chiều/mỗi ngày, tùy theo địa điểm làm việc.
"Tiền ăn lên giá, lương chỉ duy trì ở mức 35.000 đồng/giờ trở xuống khiến tôi phải cắt tiền sinh hoạt hoặc tiền ăn để xoay sở”, Hiếu chia sẻ.
Khi khó khăn, cô có lúc phải vay tiền gia đình để trang trải tiền phòng trọ. Bên cạnh đó, để tiết kiệm, Hiếu cũng hạn chế đi cà phê, xem phim, ưu tiên uống nước lọc thay vì đồ uống bên ngoài và đi bộ khi có thể.
Dù chi phí sinh hoạt đắt đỏ, Hiếu cho rằng việc lên thành phố làm việc vẫn mang đến cho người trẻ cơ hội thử sức với nhiều công việc, gặp gỡ nhiều người và tìm hiểu công việc phù hợp bản thân.
“Xoay xở ở thành phố không nhất thiết là phải thành công ngay, mà đôi khi chỉ đơn giản là cố gắng tự lo được cho bản thân và tiếp tục tìm cách đi tiếp”, Hiếu chia sẻ.
Quản lý tài chính không đồng nghĩa “thắt lưng buộc bụng”
Nhiều năm nghiên cứu về quản lý tài chính cá nhân, chuyên gia Oanh Lê - Công ty Chứng khoán VNDIRECT chỉ ra một yếu tố đang âm thầm bào mòn tài chính của mỗi người: Thu nhập vừa nhích lên nhưng mức chi cho đời sống lại tăng nhanh hơn, khiến nền tảng tích lũy chưa kịp hình thành.
"Tôi từng gặp không ít bạn trẻ kiếm 30-40 triệu đồng mỗi tháng nhưng cuối tháng vẫn rơi vào trạng thái bất an vì 'rỗng túi'. Ngược lại, có những bạn nhận mức lương vừa phải lại từng bước tích lũy được tài sản và giữ được tâm thế rất thong dong. Khác biệt không nằm ở việc ai kiếm được nhiều tiền hơn, mà nằm ở hành vi và cách chúng ta làm chủ dòng tiền", chuyên gia quản lý tài chính cá nhân Oanh Lê nêu.
Chuyên gia khẳng định việc quản lý tài chính cá nhân không nhằm mục đích bắt mọi người "thắt lưng buộc bụng" hay tước bỏ mọi niềm vui sống chính đáng, mà là mọi người xây dựng một mối quan hệ bình an giữa bản thân và tiền bạc.
"Mỗi người cần hiểu rõ bản thân kiếm tiền để phục vụ điều gì và muốn chất lượng sống 5-10 năm tới ra sao. Khi đã có mục tiêu rõ ràng, việc giữ lại một phần tiền cho tương lai không còn là cảm giác phải 'hy sinh' mà là một quyết định chủ động để bảo vệ chính mình trước những biến động ngoài tầm kiểm soát", chuyên gia Oanh Lê chia sẻ.
Vị chuyên gia này cũng chỉ ra nguyên nhân khiến nhiều người trẻ gặp khó trong quản lý tài chính dù cơ hội tạo thu nhập rộng mở do vướng phải “bẫy” chi tiêu cảm xúc.
Cụ thể, người trẻ có thể có nhiều nguồn thu từ công việc freelance, kinh doanh hay sáng tạo nội dung, nhưng dễ có nhu cầu nâng chuẩn sống hoặc nâng cấp dịch vụ, phương tiện, mua sắm theo cảm xúc...
Tâm lý “tự thưởng” sau áp lực công việc hoặc FOMO (nỗi sợ bỏ lỡ) trên mạng xã hội cũng có thể khiến chi tiêu tăng nhanh, thậm chí “nuốt trọn” phần thu nhập vừa tăng.
Chuyên gia cho rằng quản lý tài chính cá nhân cần đi theo lộ trình từ bảo đảm an toàn đến tăng trưởng, thay vì nóng vội tìm cách làm giàu nhanh. Người trẻ cần bắt đầu từ việc nắm rõ thu nhập, chi tiêu, nợ và khả năng tích lũy.
Từ đó, ưu tiên xây dựng quỹ dự phòng tương đương 3-6 tháng chi phí cơ bản, đồng thời, xác định mục tiêu tài chính trước khi tích lũy và đầu tư dài hạn.
“Đừng bước chân vào thị trường vốn với câu hỏi kênh nào đang lãi cao nhất, mà hãy bắt đầu bằng câu hỏi: Mục tiêu là gì?, Thời gian đầu tư bao lâu? và nếu thị trường điều chỉnh thì mình có chịu được không?”, chuyên gia Oanh Lê nói.
Với người có thu nhập chưa cao, chuyên gia khuyên chưa nên nóng vội tìm kiếm các khoản đầu tư sinh lời đột biến mà tập trung nâng cao năng lực kiếm tiền, đồng thời hình thành thói quen tiết kiệm từ những khoản nhỏ.
“Quản lý tài chính không nhằm mục đích biến chúng ta thành người giàu có nhất, mà mang lại sự tự do lựa chọn và tâm thế bình an trước những bất định của tương lai. Lợi thế lớn nhất của người trẻ không chỉ là tiềm năng tăng thu nhập, mà chính là thời gian.
Bắt đầu sớm, đi đúng hướng từ những bước nhỏ nhất hôm nay chính là chiếc chìa khóa vững chắc nhất để xây dựng nền tảng tài chính bền vững mai sau", chuyên gia Oanh Lê nhấn mạnh.
