Chỉ từ vài bức ảnh, một đoạn ghi âm hoặc video có sẵn, công nghệ AI có thể tái tạo khuôn mặt, giọng nói, cử chỉ của một người với độ chân thực ngày càng cao.
Deepfake vì thế không còn chỉ là câu chuyện công nghệ. Lực lượng chức năng thời gian qua thường xuyên đưa ra cảnh báo, việc các đối tượng có thể sử dụng AI để tạo video, hình ảnh, giọng nói giả mạo lãnh đạo Đảng, Nhà nước, cán bộ cơ quan chức năng; cắt ghép phát ngôn, xuyên tạc chủ trương, chính sách hoặc dựng lên những tình huống không có thật.
Từ xuyên tạc sự thật đến tạo ra “sự thật giả”
Trước đây, thông tin xuyên tạc thường bắt đầu từ một sự kiện có thật, sau đó bị cắt xén, bóp méo hoặc đặt vào một ngữ cảnh khác. AI đang tạo ra một nguy cơ mới: Không cần sự kiện có thật, người ta vẫn có thể tạo ra hình ảnh, âm thanh và video khiến người xem tưởng sự việc đã xảy ra.
Một phát ngôn chưa từng được nói có thể xuất hiện bằng đúng giọng của người bị giả mạo. Một cuộc gặp chưa từng diễn ra có thể được dựng thành hình ảnh. Một video giả nếu xuất hiện đúng thời điểm một vấn đề xã hội đang được quan tâm, kèm theo tiêu đề kích động, hoàn toàn có khả năng lan truyền tới hàng nghìn, thậm chí hàng triệu tài khoản trước khi sự thật kịp được xác minh.
Đây chính là mảnh đất để những đối tượng có động cơ xấu lợi dụng, xuyên tạc đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; bóp méo các vụ việc phức tạp, nhạy cảm; kích động tâm lý bất mãn, hoài nghi.
Nguy hiểm hơn, mục tiêu của thông tin giả đôi khi không chỉ là khiến công chúng tin một điều sai, mà còn khiến người ta dần không biết điều gì có thể tin.
Khi video có thể giả, giọng nói có thể giả, hình ảnh cũng có thể giả, trạng thái hoài nghi kéo dài dễ làm xói mòn niềm tin xã hội. Nói cách khác, deepfake có thể tạo nên “khủng hoảng niềm tin số”, đặt ra thách thức đối với quản trị an ninh thông tin trong kỷ nguyên AI.
Bảo vệ sự thật
Tháng 8/2026, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo khoa học cấp Bộ về cơ sở lý luận và chính sách ứng dụng AI, dữ liệu lớn trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Một vấn đề đáng chú ý được đặt ra là phải làm chủ chính công nghệ mới để nhận diện, dự báo và xử lý những nguy cơ mới.
Điều đó cho thấy cuộc đấu tranh trên không gian mạng không thể chỉ chạy theo xử lý thông tin giả sau khi nó đã lan rộng. Quan trọng hơn là giành thế chủ động bằng thông tin chính xác, minh bạch và kịp thời.
Báo chí chính thống có trách nhiệm đặc biệt trong cuộc đua ấy. Trước một vấn đề dư luận quan tâm, nếu thông tin xác thực xuất hiện chậm, khoảng trống thông tin rất dễ được lấp đầy bởi suy đoán, tin đồn, video cắt ghép. Có những thời điểm, tốc độ cung cấp sự thật cũng chính là sức mạnh bảo vệ sự thật.
Nhưng không một cơ quan chức năng hay tòa soạn nào có thể một mình làm sạch không gian mạng. Hàng triệu người sử dụng mạng xã hội đồng thời là hàng triệu mắt xích trong quá trình thông tin được lan truyền.
Bởi vậy, cảnh giác trong thời đại AI cần trở thành một kỹ năng công dân. Trước một video gây sốc, thay vì lập tức chia sẻ, hãy tìm nguồn phát đầu tiên. Trước một phát ngôn bất thường của lãnh đạo hay cơ quan Nhà nước, hãy kiểm tra trên các kênh thông tin chính thống. Trước một nội dung cố tình kích động phẫn nộ, càng cần tự hỏi: Ai tạo ra nó? Dữ kiện nào chứng minh? Và người đăng muốn mình tin điều gì?
Đặc biệt với đoàn viên, thanh niên - lực lượng tiếp cận nhanh nhất với công nghệ mới - khả năng sử dụng AI cần đi cùng năng lực kiểm chứng và trách nhiệm khi chia sẻ thông tin. Một cú nhấp chuột có thể rất nhỏ, nhưng hàng nghìn cú nhấp chuột có thể biến một sản phẩm giả mạo thành một “sự thật” phủ kín mạng xã hội.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng vì thế trước hết cũng là bảo vệ sự thật, bảo vệ khả năng nhận biết sự thật và bảo vệ niềm tin được xây dựng trên sự thật.
Công nghệ càng có khả năng làm giả hiện thực, con người càng cần tỉnh táo trước những gì hiện ra trên màn hình. Trong kỷ nguyên AI, bản lĩnh không còn chỉ là “mắt thấy, tai nghe”, mà còn là biết kiểm chứng trước khi tin và chịu trách nhiệm trước khi chia sẻ.
