Giải mã “KCN sinh thái”
Theo Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO), KCN sinh thái (Eco-Industrial Park - EIP) là mô hình hướng tới ba mục tiêu: nâng cao hiệu quả kinh tế, cải thiện hiệu quả môi trường và tạo ra những giá trị xã hội tích cực. EIP thúc đẩy sự kết nối giữa doanh nghiệp và hạ tầng trong cùng khu vực, từ chia sẻ nước, năng lượng, nguyên vật liệu đến tận dụng các dòng phụ phẩm, qua đó giảm tài nguyên tiêu thụ và chất thải phát sinh.
Hiệu quả mô hình được thể hiện qua Chương trình KCN sinh thái toàn cầu (GEIPP) do UNIDO triển khai với sự hỗ trợ của SECO. Tại Việt Nam, các giải pháp giai đoạn 2020-2024 giúp tiết kiệm mỗi năm 14.378 MWh điện, 264.127 GJ nhiên liệu hóa thạch, 278.690 m³ nước và 22.180 tấn nguyên liệu, hóa chất, đồng thời giảm khoảng 138.994 tấn CO₂ tương đương và mang lại 2,33 triệu EUR giá trị tiết kiệm tài chính mỗi năm.
Trên thế giới, Kalundborg Symbiosis (Đan Mạch) là mô hình cộng sinh công nghiệp tiên phong, nơi 17 doanh nghiệp và tổ chức kết nối để trao đổi vật liệu, nước và năng lượng, giúp cắt giảm khoảng 635.000 tấn CO₂ và tiết kiệm 3,6 triệu m³ nước mỗi năm. Trong khi đó, tại Singapore, CleanTech Park phát triển theo mô hình eco-business park, kết hợp sản xuất, nghiên cứu với hạ tầng xanh và sử dụng tài nguyên hiệu quả. Khoảng 10% diện tích dành cho Jurong Eco-Garden, trong đó 65% lượng nước mưa được thu giữ và tái sử dụng; hệ thống điện một chiều tại CleanTech One giúp giảm tới 45% điện năng chiếu sáng.
Những kết quả này cho thấy một khu vực có hoạt động công nghiệp không nhất thiết phải đồng nghĩa với việc đánh đổi môi trường sống xung quanh.Điểm khác biệt nằm ở cách KCN được quy hoạch và vận hành,khi không gian xanh, quản lý nước và sử dụng năng lượng được tính toán như một phần của hạ tầng ngay từ đầu.
Cửa ngõ Tây Nam TP.HCM: Mô hình cộng sinh giữa không gian sản xuất và chốn an cư
Nhìn một cách khách quan, chất lượng môi trường sống quanh một KCN vì thế không đơn thuần được quyết định bởi khoảng cách địa lý xa hay gần. Đó là kết quả của sự tích hợp quy hoạch bài bản: từ cách KCN vận hành tài nguyên, xử lý chất thải cho đến cách khu đô thị lân cận tổ chức mảng xanh, mặt nước và các khoảng đệm. Khi cùng phát triển theo triết lý sinh thái, ranh giới giữa “nơi sản xuất” và “nơi cư trú” có thể trở thành một vùng chuyển tiếp hài hòa.
Tại cửa ngõ Tây Nam TP.HCM, mô hình này được cụ thể hóa qua kết nối giữa cụm KCN Tandoland - Prodezi 650 ha và Đại đô thị Dragon Eden 146,8 ha do Tandoland đầu tư và Mai Bá Hương phát triển. KCN Prodezi hướng đến kinh tế tuần hoàn với năng lượng tái tạo, tái chế nước, công trình xanh và đa dạng sinh học, trong khi Tandoland định hướng sản xuất sạch và logistics hiện đại. Ở phía đô thị, Dragon Eden đóng vai trò là khoảng đệm sinh thái hoàn hảo. Điển hình như phân khu River rộng 30 ha nằm kế cận kênh Thầy Mười rộng 40m, kết hợp cùng công viên ven kênh 1,1 ha và Eden Park 2,1 ha, tạo thành những lớp không gian xanh giúp giảm cảm giác tiếp giáp trực diện với khu vực có cường độ hoạt động cao.
Trong bối cảnh ESG trở thành tiêu chuẩn đầu tư toàn cầu, việc quy hoạch đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và cảnh quan sinh thái là lợi thế chiến lược giúp cụm KCN - đô thị Dragon Eden thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, đồng thời kéo theo nhu cầu lưu trú lâu dài của chuyên gia, kỹ sư và lao động trình độ cao. Đây cũng là điểm giao giữa công nghiệp và bất động sản. Nếu trước đây gần KCN từng bị e ngại vì lo ngại ô nhiễm, thì với mô hình công nghiệp sinh thái, khoảng cách này lại trở thành lợi thế về nhu cầu ở thực: FDI tạo việc làm, việc làm thu hút cư dân, dân cư thúc đẩy thương mại dịch vụ và gia tăng giá trị bất động sản.
Đặt trong tổng thể phát triển của Lương Hòa - khu vực đang ghi nhận tốc độ công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh, mô hình Khu đô thị công nghiệp Dragon Eden phản ánh xu hướng tích hợp giữa hạ tầng sản xuất và không gian sống, mang lại một góc nhìn toàn diện hơn cho bài toán phát triển đô thị vệ tinh.
