Thông tin trên được đưa ra tại hội thảo khoa học “Kỷ nguyên mới trong điều trị hen nặng: Từ kiểm soát triệu chứng đến lui bệnh lâm sàng với kháng TSLP” (TSLP là liệu pháp sinh học mới trong điều trị hen phế quản, đặc biệt là hen nặng) do Hội Hô hấp Việt Nam phối hợp cùng AstraZeneca Việt Nam tổ chức ngày 19/4, tại TPHCM với sự tham dự của các chuyên gia hô hấp trong và ngoài nước.
Gánh nặng bệnh tật và nghịch lý chi phí
Theo các chuyên gia, tỷ lệ mắc hen tại Việt Nam vào khoảng 4 đến 4,2% dân số, tương đương hơn 4 triệu người. Ở trẻ em, con số này có thể lên tới khoảng 10%. Mỗi năm, bệnh gây ra hàng nghìn ca tử vong, chủ yếu do kiểm soát kém hoặc xử trí chậm các cơn kịch phát.
Đáng chú ý, nhóm hen nặng chỉ chiếm khoảng 7–11% tổng số ca nhưng lại tiêu tốn tới gần 60% chi phí điều trị. Đây được xem là “nghịch lý y tế” khi số ít bệnh nhân lại gánh phần lớn gánh nặng kinh tế của toàn hệ thống.
PGS.TS.BS. Lê Thị Tuyết Lan, Chủ tịch Liên Chi hội Hen – Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng TP.HCM cho biết, người bệnh hen nặng có nguy cơ nhập viện cấp cứu cao gấp 10 lần và nguy cơ tử vong cao gấp đôi so với hen nhẹ và trung bình. Trung bình mỗi bệnh nhân có hơn 2 đợt kịch phát mỗi năm, gây gián đoạn học tập, lao động và làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng sống.
“Trong điều kiện hiện nay, nếu được chẩn đoán sớm, tiếp cận thuốc đầy đủ và tuân thủ điều trị, bệnh nhân hen hoàn toàn có thể sống bình thường. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là người bệnh không tuân thủ điều trị hoặc chưa được chẩn đoán kịp thời” - PGS Lan nhấn mạnh.
Khi điều trị trở thành “con dao hai lưỡi”
Một thực tế đáng lo ngại là nhiều bệnh nhân hen nặng vẫn phải phụ thuộc thuốc đường uống kéo dài để kiểm soát bệnh. Dù có hiệu quả trong ngắn hạn, nhóm thuốc này lại gây ra hàng loạt tác dụng phụ nghiêm trọng như loãng xương, đái tháo đường, đục thủy tinh thể và biến chứng tim mạch.
Theo GS. David Jackson, Giáo sư chuyên ngành Hô hấp, Đại học King’s College London (Vương quốc Anh), trước khi có các liệu pháp sinh học, corticosteroid đường uống gần như là lựa chọn duy nhất cho hen nặng. “Nhưng đây là cái giá rất lớn. Người bệnh không chỉ phải vật lộn với triệu chứng mà còn phải đối mặt với tác dụng phụ tích lũy theo thời gian” - ông nói.
Thực tế lâm sàng cho thấy nhiều bệnh nhân rơi vào vòng xoáy nhập viện – điều trị – tái phát. Các cơn hen có thể xuất hiện bất ngờ, đặc biệt vào ban đêm, gây khó thở dữ dội, thậm chí suy hô hấp cấp nếu không được xử trí kịp thời.
Không chỉ người bệnh, ngay cả bác sĩ cũng đối mặt với nhiều khó khăn trong việc kiểm soát hen nặng. Theo PGS.TS.BS Lê Khắc Bảo, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM việc chẩn đoán hen nặng không đơn giản do bệnh có biểu hiện đa dạng, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như dị ứng, môi trường, bệnh đồng mắc.
“Có những bệnh nhân điều trị nhiều năm, dùng đủ phác đồ nhưng vẫn không kiểm soát được bệnh. Điều này tạo ra cảm giác bất lực cho bác sĩ và áp lực lớn cho hệ thống y tế” - ông chia sẻ.
Ngoài ra, tình trạng tiếp cận y tế chưa đồng đều giữa các vùng miền cũng là rào cản lớn. Ở nhiều khu vực, bệnh nhân chưa được chẩn đoán đúng hoặc điều trị chưa phù hợp, dẫn đến biến chứng nặng.
Kỳ vọng từ liệu pháp mới và chiến lược toàn diện
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng cần một chiến lược toàn diện để giảm gánh nặng hen nặng tại Việt Nam. Trọng tâm gồm ba yếu tố: phát hiện sớm, chuyển tuyến đúng và điều trị tối ưu.
PGS Tuyết Lan nhấn mạnh vai trò của các liệu pháp sinh học thế hệ mới trong điều trị hen nặng. “Đây là bước ngoặt quan trọng, giúp kiểm soát bệnh tốt hơn, giảm nhu cầu sử dụng corticosteroid toàn thân và cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân. Các thuốc sinh học có thể giúp giảm đáng kể số cơn hen nặng, hạn chế nhập viện và mở ra cơ hội lui bệnh lâm sàng, điều trước đây rất khó đạt được”.
Bên cạnh đó, PGS Lê Khắc Bảo đề xuất ngành y tế cần tăng cường đào tạo bác sĩ tuyến cơ sở để nhận diện sớm hen nặng, đồng thời xây dựng các trung tâm chuyên sâu có đủ năng lực chẩn đoán và điều trị. Việc mở rộng tiếp cận các liệu pháp tiên tiến, đặc biệt thông qua bảo hiểm y tế, cũng được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển lớn trong quản lý bệnh.
