Hạ giải di tích Quốc Tử Giám triều Nguyễn

Ngọc Văn

27/04/2026 21:11

TPO - Xuống cấp nghiêm trọng, xuất hiện tình trạng nguy hiểm cục bộ, nhiều hạng mục kiến trúc không còn đáp ứng yêu cầu sử dụng, di tích Quốc Tử Giám - ngôi trường cổ xưa của triều Nguyễn tại Huế - buộc phải hạ giải để tu bổ tổng thể theo dự án bảo tồn trị giá hơn 108 tỷ đồng.

Các công trình kiến trúc thuộc di tích Quốc Tử Giám trong Kinh thành Huế đang được hạ giải để thực hiện dự án bảo tồn, tôn tạo thích nghi di tích Quốc Tử Giám - Kinh thành Huế, với tổng mức đầu tư hơn 108,6 tỷ đồng. Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, việc hạ giải là bước kỹ thuật bắt buộc nhằm xử lý tình trạng xuống cấp nặng, bảo đảm an toàn và phục hồi nguyên trạng kiến trúc.

Hiện các công trình chính như Di Luân Đường, nhà Học tả, nhà Học hữu, nhà Giám sinh tả và nhà Giám sinh hữu đã được hạ giải hơn 50%. Riêng Di Luân Đường - công trình trung tâm của toàn bộ quần thể Quốc Tử Giám - đã hoàn tất tháo dỡ hệ vách ván và đang tiếp tục hạ giải phần mái. Các cấu kiện gỗ được phân loại, đánh số để phục vụ phục dựng.

Theo cơ quan chuyên môn, nhiều hạng mục tại Quốc Tử Giám đã xuống cấp nghiêm trọng, đặc biệt Di Luân Đường xuất hiện tình trạng “nguy hiểm cục bộ”, không còn đáp ứng yêu cầu sử dụng. Hệ khung gỗ mục, mái biến dạng, nền móng ẩm thấp, mối mọt lan rộng buộc phải hạ giải toàn bộ để xử lý nền móng, chống ẩm, chống mối và gia cố kết cấu.

Dự án sẽ tu bổ tổng thể Di Luân Đường với diện tích hơn 574 m2, gia cố móng, phục hồi khung gỗ, sàn, cầu thang, hệ mái; lợp ngói men vàng và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật. Hai nhà Học tả và hữu (hơn 1.190 m2) được tháo dỡ phần hư hỏng, tu bổ móng, tường, nền, phục hồi mái ngói, cửa gỗ. Hai nhà Giám sinh tả, hữu cũng được hạ giải phần xuống cấp, gia cố móng và tu bổ đồng bộ.

Ngoài ra, dự án còn tu bổ nhà Trù, hai nhà Kiều gia, bia Huỳnh Tự Thư Thanh, cổng Tam quan, chỉnh trang sân vườn, đường nội bộ và hạ tầng kỹ thuật. Việc hạ giải được thực hiện theo quy trình bảo tồn, giữ lại tối đa yếu tố gốc và loại bỏ chi tiết ngoại lai.

Theo các tài liệu nghiên cứu, Quốc Tử Giám triều Nguyễn là trung tâm giáo dục Nho học cao cấp của triều đình, nơi đào tạo giám sinh và bồi dưỡng nhân tài. Quần thể gồm Di Luân Đường ở trung tâm, hai nhà Học tả - hữu dành cho giảng dạy, hai nhà Giám sinh tả - hữu làm nơi sinh hoạt học tập, cùng các công trình phụ trợ.

Sau khi khoa cử chấm dứt, khu vực này được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau. Trong gần 40 năm, nơi đây là trụ sở của Bảo tàng Lịch sử TP. Huế. Đầu năm 2025, bảo tàng di dời, bàn giao mặt bằng để Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế triển khai dự án trùng tu và phục hồi di tích.

Sau khi hoàn thành, Quốc Tử Giám được định hướng trở thành Bảo tàng Giáo dục khoa cử, trưng bày lịch sử Nho học và truyền thống hiếu học. Không gian này đồng thời phục vụ hoạt động khuyến học, vinh danh hiền tài và tổ chức sự kiện văn hóa của thành phố.

Ông Hoàng Việt Trung - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế - cho biết dự án sẽ góp phần gìn giữ không gian khoa cử xưa, đồng thời kết nối các điểm di tích khu vực Hoàng thành hình thành tuyến tham quan văn hóa. Việc hạ giải là bước kỹ thuật bắt buộc nhằm cứu nguy công trình giáo dục cổ xưa đã xuống cấp nặng, đồng thời phục hồi toàn diện không gian học thuật triều Nguyễn trong lòng Kinh thành Huế.