TPO - Ẩn mình trong quần thể lăng vua Tự Đức (Khiêm Lăng), Minh Khiêm Đường - nhà hát duy nhất được xây dựng trong hệ thống lăng tẩm triều Nguyễn, hiện bước vào giai đoạn hoàn thiện trùng tu. Công trình không chỉ độc bản trong lăng tẩm, mà còn lưu giữ gần như nguyên vẹn không gian nhà hát cung đình xưa.
VIDEO: Khám phá nhà hát “độc bản” trong hệ thống lăng tẩm triều Nguyễn. Minh Khiêm Đường nằm về phía bên phải của các khu điện Hòa Khiêm, Lương Khiêm theo hướng từ ngoài Khiêm Cung Môn đi vào, thuộc tổng thể kiến trúc của lăng Tự Đức. (Trong ảnh, ngôi nhà có mái ngói màu xanh lá là Minh Khiêm Đường). Khu Khiêm Lăng được xây dựng từ năm 1864 - 1867, trải rộng hơn 12 ha với khoảng 50 hạng mục lớn nhỏ. Công trình di tích này hiện thuộc địa bàn phường Thủy Xuân (Huế). Từ ngoài nhìn vào, nhà hát mang dáng dấp khiêm nhường, mái thấp, theo phương dọc cùng trục với lối vào tại Khiêm Cung Môn. Lớp mái ngói màu xanh lá, viền mái trang trí tinh xảo nhưng tiết chế, phù hợp với triết lý “khiêm” xuyên suốt toàn khu Khiêm Lăng. Phía trước nhà hát Minh Khiêm Đường là khoảng sân nhỏ lát gạch, nơi du khách ngày nay dừng chân trước khi bước qua hệ cửa gỗ nhiều lớp. Không gian bên ngoài giản dị làm nổi bật tính riêng biệt của một công trình biểu diễn nghệ thuật nằm trong một khu lăng mộ hoàng gia - điều gần như không xuất hiện ở bất kỳ lăng tẩm nào khác của triều Nguyễn. Bên trong lại là không gian rộng mở, với mặt sàn lát gạch vuông đều tăm tắp. Hệ thống cột gỗ lớn dựng thành hàng, nâng đỡ bộ khung mái đồ sộ. Các vì kèo, rường cột được phục dựng công phu, chạm khắc tinh xảo, giữ nguyên kết cấu truyền thống, vừa tạo độ vững chắc, vừa mang tính thẩm mỹ cao.
Không gian bên trong liền mạch, thông suốt, cho phép âm thanh lan tỏa tự nhiên, phục vụ nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của vua và hoàng gia.
Trần nhà hát gây ấn tượng mạnh với hệ trang trí mô phỏng các chòm sao. Những họa tiết thiên văn được thể hiện trên nền màu sẫm, tạo cảm giác như một bầu trời thu nhỏ ngay trong không gian kiến trúc. Đây không chỉ là yếu tố trang trí, mà còn phản ánh quan niệm vũ trụ quan và thẩm mỹ cung đình thời Nguyễn.
Các mảng tường gỗ, cửa, lan can bên trong được sơn son thếp màu hài hòa giữa đỏ, vàng, nâu, đen..., vừa rực rỡ, sáng bóng vừa trang nghiêm.
Từng chi tiết chạm khắc, hoa văn đều được phục hồi theo nguyên bản, tinh xảo, thể hiện rõ giá trị nghệ thuật của công trình.Theo Công ty tu bổ di tích Huế - đơn vị thi công, dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích lăng vua Tự Đức (phần còn lại, do Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế làm chủ đầu tư) được triển khai từ tháng 4/2024, với tổng mức đầu tư hơn 99 tỷ đồng. Trong đó, 3 hạng mục quan trọng nhất là điện Hòa Khiêm, điện Ôn Khiêm và Minh Khiêm Đường.
Đến nay, Minh Khiêm Đường đã cơ bản hoàn thành trùng tu, có thể mở cửa phục vụ du khách tham quan tạm thời. Điện Hòa Khiêm đạt khoảng 90% khối lượng, còn điện Ôn Khiêm đã hoàn tất phần gia công gỗ, chuẩn bị bước vào giai đoạn dựng và hoàn thiện mái. Theo kế hoạch, toàn bộ dự án sẽ được bàn giao vào cuối năm nay, sớm hơn khoảng một năm so với tiến độ phê duyệt.
Trong lịch sử, sau khi hoàn thành Khiêm Cung vào năm 1867 (sau này là Khiêm Lăng khi vua mất), vua Tự Đức thường xuyên lui tới nơi đây để nghỉ ngơi, làm thơ và thưởng thức các buổi biểu diễn hát bội tại Minh Khiêm Đường. Không gian nhà hát vì thế không chỉ mang giá trị kiến trúc, mà còn gắn với đời sống tinh thần đặc biệt của một vị vua nổi tiếng yêu văn chương, nghệ thuật.Theo các nhà nghiên cứu, Minh Khiêm Đường là một trong những nhà hát cổ xưa nhất Việt Nam còn giữ được hình dạng và đường nét nguyên bản đầy đủ. Việc trùng tu công trình không chỉ nhằm bảo tồn một di tích đơn lẻ, mà còn góp phần gìn giữ một không gian văn hóa cung đình đặc sắc, hiếm có này.
