Để học sinh tránh xa thuốc lá

Dù nhiều đường dây buôn lậu thuốc lá liên tiếp bị triệt phá nhưng hoạt động vận chuyển, mua bán thuốc lá nhập lậu vẫn diễn biến phức tạp với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Ông Phạm Ngọc Sơn, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP Đà Nẵng cho biết, thuốc lá lậu hiện chủ yếu được tiêu thụ theo hình thức "đánh nhanh, rút gọn". Các điểm bán chỉ cất giữ vài bao thuốc phục vụ khách quen hoặc khách du lịch, bán hết mới tiếp tục lấy hàng nhằm tránh bị phát hiện.

Trên các tuyến vận chuyển, thuốc lá lậu được đưa từ khu vực biên giới vào nội địa bằng nhiều thủ đoạn tinh vi. Các đối tượng cải tạo xe tải để tạo khoang chứa bí mật, ngụy trang bằng hàng hóa hợp pháp hoặc chia nhỏ hàng gửi theo xe khách, xe trung chuyển, dịch vụ chuyển phát nhằm giảm nguy cơ bị kiểm tra. Có vụ lực lượng chức năng phát hiện tới 30.000 bao thuốc lá nhập lậu được cất giấu trong phương tiện.

Không chỉ trên đường bộ, hoạt động buôn lậu trên biển cũng diễn biến phức tạp. Đại tá Nguyễn Văn Tranh, Phó Tư lệnh Pháp luật Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4, cho biết nhiều đối tượng sẵn sàng điều khiển phương tiện đâm va, chống trả lực lượng chức năng khi bị truy đuổi.

Một xu hướng đáng chú ý khác là việc các đường dây buôn lậu chuyển mạnh sang sử dụng nền tảng số để điều hành hoạt động. Sau khi tập kết hàng tại khu vực giáp biên, các đối tượng sử dụng Zalo, Facebook và các ứng dụng nhắn tin để thông báo thời điểm, địa điểm vận chuyển. Với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, việc mua bán chủ yếu diễn ra trong các hội, nhóm kín; thành viên được sàng lọc, giao dịch qua tin nhắn riêng và tài khoản nhanh chóng bị xóa khi có dấu hiệu bị theo dõi.

Đáng lo ngại hơn, theo Thiếu tướng Đỗ Ngọc Cảnh, Cục trưởng Cục Phòng chống ma túy và tội phạm (Bộ đội Biên phòng), chỉ trong tháng 7, lực lượng Biên phòng liên tiếp phát hiện các vụ vận chuyển thuốc lá điện tử chứa những hợp chất vừa được bổ sung vào danh mục chất ma túy. Tuy nhiên, công tác xử lý còn gặp khó khăn do việc giám định và xác định hàm lượng chất ma túy để làm căn cứ khởi tố vẫn còn nhiều vướng mắc.

Từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng Bộ đội Biên phòng đã phát hiện hơn 150 vụ với trên 190 đối tượng vi phạm, thu giữ khoảng 21.000 bao thuốc lá nhập lậu cùng hơn 25 tấn nguyên liệu lá thuốc lá nhập lậu.

Tại TPHCM, trong 6 tháng đầu năm, các lực lượng chức năng xử lý 97 vụ việc liên quan đến thuốc lá nhập lậu và thuốc lá điện tử, tạm giữ gần 100.000 bao thuốc lá, khởi tố 25 vụ với 30 bị can.

Theo các cơ quan chức năng, bên cạnh việc lợi dụng đường mòn, lối mở ở khu vực biên giới, các đối tượng còn khai sai chủng loại, số lượng hàng hóa theo hình thức tạm nhập tái xuất để đưa hàng quay trở lại tiêu thụ trong nước hoặc chia nhỏ lô hàng xuống dưới ngưỡng xử lý hình sự nhằm đối phó lực lượng chức năng.

Tại diễn đàn năm nay, các diễn giả sẽ cùng học sinh nhận diện nguy cơ từ thuốc lá, thuốc lá điện tử và các chất gây nghiện mới; phân tích tâm lý tò mò, áp lực đồng trang lứa và những ngộ nhận về mức độ an toàn của sản phẩm pod/vape. Chương trình cũng cảnh báo nguy cơ các chất cấm bị ngụy trang trong tinh dầu, thuốc lá điện tử và những sản phẩm khác, gây ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần của người trẻ.

Thông qua các câu hỏi giao lưu và tình huống thực tế, học sinh được trao đổi về cách từ chối khi bị bạn bè rủ rê sử dụng thuốc lá điện tử, cách hỗ trợ bạn có dấu hiệu lệ thuộc và kỹ năng báo tin khi phát hiện hành vi lôi kéo học sinh sử dụng chất cấm.

Đại diện nhà trường và lực lượng công an sẽ chia sẻ giải pháp phối hợp quản lý, giáo dục học sinh, bảo đảm an toàn trong và ngoài trường học; đồng thời giải đáp những băn khoăn về việc tiếp nhận thông tin, xử lý các điểm bán và hành vi dụ dỗ học sinh sử dụng sản phẩm chứa chất cấm.

Ngày 27/10, Sở GD&ĐT Nghệ An phối hợp Báo Tiền Phong tổ chức diễn đàn “Nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới” tại Trường THPT Lê Viết Thuật.

Đây là năm thứ ba, ngành giáo dục Nghệ An phối hợp Báo Tiền Phong tổ chức diễn đàn nhằm nâng cao nhận thức, trang bị kiến thức và kỹ năng phòng tránh thuốc lá điện tử, các chất gây nghiện mới cho học sinh.

Trước đó, chương trình đã được tổ chức vào các năm 2023 và 2025, tiếp tục khẳng định sự quan tâm của các đơn vị đối với công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá và bảo vệ học sinh trước những nguy cơ từ các chất gây nghiện mới.

Theo Hội Hồi sức Cấp cứu và Chống độc Việt Nam, khói thuốc lá chứa hàng nghìn hóa chất độc hại, trong đó có nhiều chất gây ung thư. Nicotine có khả năng gây nghiện mạnh, khiến người hút khó từ bỏ, ngay cả khi đã nhận thức rõ tác hại đối với sức khỏe.

Việt Nam nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ hút thuốc lá ở nam giới trưởng thành cao nhất thế giới, với tỷ lệ 41,1%. Mỗi năm, hơn 100.000 người Việt Nam tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, cao gấp hơn 10 lần số ca tử vong do tai nạn giao thông. Thiệt hại kinh tế do thuốc lá ước tính tương đương ít nhất 2% GDP.

Đáng chú ý, tỷ lệ hút thuốc ở nhóm 18-24 tuổi tại Việt Nam lên tới 32,6%, theo tài liệu của Hội Hồi sức Cấp cứu và Chống độc Việt Nam. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về ngăn chặn nguy cơ người trẻ bắt đầu hút thuốc, lệ thuộc nicotine và đối mặt với những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe.

Trước thực trạng trên, Hội Hồi sức Cấp cứu và Chống độc Việt Nam đề xuất bổ sung các giải pháp phòng, chống tác hại thuốc lá trong quá trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2026.

Trong đó, Hội kiến nghị cấm bán, cung cấp, mua hộ thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi, kể cả khi họ đủ 18 tuổi; đồng thời đề xuất xem xét cấm sử dụng thuốc lá đối với công dân Việt Nam sinh từ năm 2010 trở đi.