“Tôi phải nhìn đi nhìn lại từng dòng chữ”
“21h đêm ngày 10/7, tôi nhận được cuộc gọi kèm bức ảnh chụp bia mộ từ một người quen. Trên bia ghi liệt sĩ Bùi Đức Tư, sinh năm 1947, quê quán Thạch Hưng, thị xã Hà Tĩnh, hy sinh năm 1968. Tôi phải dò đi dò lại, đọc chậm từng số liệu, con chữ. Đọc hết, tôi bật khóc, nghĩ có khi nào đây là nơi chú đang yên nghỉ không”, ông Bùi Hoài Nam (50 tuổi, trú ở phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh), cháu ruột liệt sĩ Bùi Đức Tư, nhớ lại.
Bức ảnh xuất hiện sau hàng chục năm gia đình kiên trì tìm kiếm khiến ông Nam vừa mừng vừa thấp thỏm. Những thông tin trên tấm bia gần như trùng khớp với những gì gia đình biết về người chú đã hy sinh năm 1968.
“Lúc đó tôi vừa hy vọng, vừa lo không biết có đúng là chú mình hay không. Tôi phải dò hỏi thêm người quen ở Quảng Trị để xác minh. Nghĩa trang liệt sĩ Gio Linh là nơi tôi đã đặt chân đến ít nhất 4 lần để tìm chú nhưng đều không có thông tin. Vì vậy, lần này tôi càng muốn được tận mắt kiểm chứng”, ông Nam kể.
Suốt đêm 10/7, ông Nam gần như không thể chợp mắt, bởi trong đầu liên tục hiện lên hình ảnh tấm bia mộ cùng những dòng thông tin về người chú mà gia đình đã mòn mỏi tìm kiếm suốt gần 60 năm. Hy vọng vừa được thắp lên nhưng ông vẫn không dám tin hoàn toàn, bởi đã quá nhiều lần gia đình đón nhận những manh mối rồi lại trở về trong thất vọng.
Đến 4h sáng hôm sau, ông Nam cùng một người bạn lập tức lên đường vào Nghĩa trang liệt sĩ Gio Linh (Quảng Trị) để tận mắt xác minh. Sau nhiều giờ di chuyển, hai người có mặt tại nghĩa trang. Giữa hàng nghìn ngôi mộ trắng nằm san sát, họ chia nhau tìm từng khu, đối chiếu từng thông tin trên tấm bia trong bức ảnh. Hết hàng này đến hàng khác, rồi quay lại tìm thêm một lượt, cái tên Bùi Đức Tư vẫn chưa xuất hiện. Ông Nam bắt đầu thấp thỏm, vừa hy vọng vừa sợ một lần nữa phải trở về tay trắng.
Khoảng 20 phút sau, người bạn đi cùng cất tiếng gọi lớn: “Đây rồi! Tìm được chú Tư rồi!”. Nghe tiếng gọi, ông Nam vội bước đến. Trước mắt ông Nam là tấm bia ghi tên liệt sĩ Bùi Đức Tư giữa hàng dài những phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính.
Khoảnh khắc ấy, mọi cảm xúc dồn nén suốt bao năm như vỡ òa. Ông Nam bật khóc, đưa tay ôm lấy tấm bia mộ khắc tên người chú. “Xúc động lắm. Tôi đã nhiều lần vào Quảng Trị tìm chú nhưng đều trở về tay trắng. Không ngờ lần này lại tìm được chú ở đây”, ông Nam nghẹn ngào.
Theo lời ông Nam, sau khi xác định được phần mộ, ông tìm gặp quản trang để cùng rà soát, đối chiếu các thông tin liên quan. Qua kiểm tra, những thông tin trên bia mộ phù hợp với tư liệu về liệt sĩ Bùi Đức Tư, sinh năm 1947, quê xã Thạch Hưng, thành phố Hà Tĩnh cũ (nay là phường Thành Sen). Những dữ liệu trùng khớp giúp gia đình có thêm cơ sở tin rằng đây chính là nơi người chú đã yên nghỉ suốt gần 60 năm.
Ngay sau đó, ông Nam báo tin cho gia đình và con trai của liệt sĩ là ông Bùi Đức Quang (sinh năm 1967), hiện sinh sống tại Đắk Lắk. Nhận được tin, ông Quang lập tức trở về Hà Tĩnh để cùng người thân vào Quảng Trị thắp hương cho cha.
Người lính gác lại chuyện riêng, lên đường ra trận
Liệt sĩ Bùi Đức Tư là con của Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Nhỏ. Trong 5 người con của mẹ, gồm 4 trai và 1 gái, hai người con trai là Bùi Đức Du và Bùi Đức Tư đã lần lượt hy sinh trong kháng chiến. Phần mộ liệt sĩ Bùi Đức Du được gia đình tìm thấy từ nhiều năm trước, còn người em Bùi Đức Tư thì biền biệt từ ngày hy sinh tại chiến trường Quảng Trị năm 1968.
Theo lời kể của người thân, trước ngày nhập ngũ, ông Tư là chàng trai hiền lành, ham học. Những năm chiến tranh, mỗi khi có thời gian, ông còn tham gia dạy Bình dân học vụ, đem con chữ đến với người dân trong vùng.
Năm 1967, khi vừa tròn 20 tuổi, ông lập gia đình. Hạnh phúc riêng vừa mới chớm nở, người con trai đầu lòng Bùi Đức Quang cũng vừa chào đời thì ông xung phong lên đường nhập ngũ, vào chiến đấu tại mặt trận phía Nam. Ngày rời quê, ông Tư dặn dò người thân sẽ cố gắng chiến đấu và sớm trở về.
Nhưng lời hẹn ấy mãi không thành. Đến năm 1968, người lính trẻ Bùi Đức Tư hy sinh. Theo gia đình, mãi đến ngày 16/12/1975, giấy báo tử mới được gửi về, thông báo ông đã hy sinh từ năm 1968 tại chiến trường miền Nam.
Khoảng cách 7 năm từ ngày ông hy sinh đến khi gia đình nhận được giấy báo tử càng khiến người thân vẫn nuôi hy vọng ông còn sống và một ngày sẽ trở về.
“Khoảng cách từ ngày hy sinh đến ngày nhận giấy báo tử quá xa nên không ai tin. Cả nhà luôn nghĩ chú còn sống ở đâu đó rồi sẽ trở về. Ngày nhận giấy báo tử, bà nội khóc rất nhiều, vì bà tiễn hai người con lên đường nhập ngũ, nhưng không ai trở về”, ông Nam kể.
Mang nỗi nhớ con suốt những năm tháng cuối đời, Mẹ Nhỏ dần chấp nhận sự thật nhưng vẫn đau đáu một tâm nguyện chưa thể hoàn thành. Trước khi qua đời năm 1995, Mẹ căn dặn con cháu phải tìm bằng được phần mộ người con liệt sĩ.
Tiếp nối hành trình của những thế hệ đi trước, nhiều năm qua, ông Bùi Hoài Nam lặn lội đến nhiều nghĩa trang liệt sĩ, lần theo từng thông tin, từng manh mối với hy vọng một ngày tìm được người chú.
Khi mạng xã hội phát triển, ông Nam tìm thêm một cách mới. Ông thường xuyên đăng thông tin về liệt sĩ Bùi Đức Tư lên các hội nhóm hỗ trợ tìm kiếm mộ liệt sĩ. Do gia đình không có di ảnh của chú, ông tự thiết kế một tấm ảnh tổng hợp các thông tin gồm họ tên, quê quán, đơn vị, năm sinh và số điện thoại liên hệ để mọi người dễ theo dõi, chia sẻ.
“Không ngờ từ một bài đăng tìm kiếm liệt sĩ, gia đình lại có thể tìm được chú. Trước đó, chúng tôi đã đi nhiều nơi, lần theo nhiều thông tin nhưng vẫn không có kết quả”, ông Hoài Nam chia sẻ.
Sau khi xác định được phần mộ, gia đình đã liên hệ chính quyền phường Thành Sen để được hướng dẫn các thủ tục liên quan. Đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội UBND phường cho biết, địa phương đang phối hợp, hỗ trợ gia đình hoàn thiện hồ sơ theo quy định, hướng tới việc đưa hài cốt liệt sĩ Bùi Đức Tư về quê nhà để an táng, để từ nay người thân có thể thuận tiện thăm viếng, hương khói.
