Bất cập giá hàng hóa ‘tăng dễ, giảm khó’

Giá chỉ có lên chứ không xuống

Đến quán bún bò quen trong một con hẻm trên đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa (phường Xuân Hòa, TPHCM), anh Thanh Tùng (35 tuổi, nhân viên văn phòng) không còn bất ngờ khi tô bún vẫn giữ mức 50.000 đồng như nhiều tháng qua. Điều khiến anh băn khoăn là giá xăng dầu đã giảm đáng kể nhưng mức giá từng được điều chỉnh khi chi phí đầu vào tăng vẫn không thay đổi.

Theo anh Tùng, chỉ trong nửa đầu năm 2026, quán đã hai lần tăng giá. Trước Tết, tô bún tăng từ 40.000 đồng lên 45.000 đồng. Đến tháng 3, quán tiếp tục tăng thêm 5.000 đồng. Mỗi lần điều chỉnh, chủ quán đều giải thích do giá xăng dầu tăng kéo theo chi phí vận chuyển và nguyên liệu đầu vào leo thang.

“Giờ giá xăng dầu giảm rồi nhưng tô bún vẫn 50.000 đồng. Mỗi lần tăng chỉ vài nghìn đồng, nhưng cộng nhiều khoản lại thì chi phí sinh hoạt tăng lên đáng kể”, anh Tùng chia sẻ.

Không riêng quán bún, nhiều hàng quán ăn uống khác cũng giữ nguyên mức giá đã tăng trước đó.

Tại một quán cơm gà quay trên đường An Dương Vương (phường Phú Định), mỗi suất ăn từng được điều chỉnh tăng thêm 2.000 đồng khi giá rau củ, gia vị tăng mạnh. Chủ quán cho biết thời điểm đó có lúc ớt lên tới khoảng 200.000 đồng/kg, nhiều loại rau củ cũng tăng cao khiến quán buộc phải tăng giá để bù đắp chi phí.

Khách của quán chủ yếu là học sinh, sinh viên, công nhân và người lao động nên giá điều chỉnh được giữ ở mức thấp. Thế nhưng đến nay, khi giá nhiều loại nông sản đã giảm đáng kể, chẳng hạn ớt chỉ còn khoảng 25.000 đồng/kg hay dưa leo khoảng 10.000 đồng/kg, giá bán vẫn chưa được đưa về mức cũ.

Không chỉ lĩnh vực ăn uống, nhiều dịch vụ phục vụ nhu cầu hằng ngày cũng chung xu hướng tăng rồi giữ giá.

Anh Huân (43 tuổi, ngụ phường Bình Tân) cho biết, tiệm cắt tóc gần nhà trước đây thu 80.000 đồng/lần nhưng khoảng hai tháng nay đã tăng lên 100.000 đồng. Khi khách thắc mắc, chủ tiệm giải thích tiền điện và chi phí thuê mặt bằng đều tăng nên không thể giữ giá cũ.

Các dịch vụ như làm nail, trang điểm hay xoa bóp bấm huyệt cũng ghi nhận mức tăng tương tự. “Bây giờ thấy giảm giá mới là chuyện lạ, còn tăng giá thì dường như đã thành bình thường”, chị Trâm Anh (27 tuổi) nói vui sau khi vừa sử dụng dịch vụ làm đẹp.

Xăng dầu không quyết định việc tăng giá?

Lý do hàng hóa, dịch vụ tăng giá, hầu hết những người cung cấp đều đổ lỗi do xăng dầu. Tuy nhiên, đến nay, giá xăng dầu trong nước đã giảm khá sâu sau nhiều kỳ điều hành. Nếu tại kỳ điều hành ngày 24/3, giá xăng RON95-III từng lên tới 33.840 đồng/lít thì hiện chỉ còn khoảng 20.410 đồng/lít, giảm hơn 13.400 đồng/lít.

Giá xăng dầu liên tục giảm nhưng giá nhiều hàng hóa, dịch vụ vẫn “án binh bất động”. Lý giải về nghịch lý này, đại diện nhiều cơ sở kinh doanh cho rằng, xăng dầu chỉ là một trong nhiều yếu tố cấu thành giá bán. Sau giai đoạn giá nhiên liệu tăng mạnh, nhiều khoản chi phí khác vẫn chưa trở về mức cũ khiến dư địa giảm giá không nhiều.

Chủ một quán ăn tại TPHCM trần tình, dù giá xăng đã hạ nhiệt nhưng phần lớn giá nguyên liệu chính vẫn ở mức cao. Không chỉ thực phẩm, nhiều loại vật tư phục vụ kinh doanh như bao bì, hộp nhựa, đũa, muỗng dùng một lần hay gia vị đều đã tăng giá trong thời gian qua và chưa giảm đáng kể.

“Giá đầu vào chưa giảm đồng đều thì rất khó giảm giá bán. Nếu chỉ nhìn vào giá xăng sẽ không phản ánh đầy đủ chi phí mà quán đang phải gánh”, chủ quán ăn nói trên chia sẻ.

Theo các doanh nghiệp trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống (F&B), nguyên liệu hiện vẫn là khoản chi lớn nhất, chiếm khoảng 35-42% giá bán. Chi phí nhân sự dao động từ 15-25%, trong khi tiền thuê mặt bằng chiếm khoảng 10-18% doanh thu, thậm chí cao hơn tại những vị trí kinh doanh thuận lợi.

Ngoài ra, doanh nghiệp còn phải chi cho điện, nước, gas, thuế, phí, bao bì, hao hụt trong quá trình chế biến và khoản chiết khấu dành cho các nền tảng giao đồ ăn. Những khoản chi này cộng lại tạo áp lực lớn lên hoạt động kinh doanh, khiến nhiều cơ sở chưa thể điều chỉnh giá bán theo đà giảm của giá xăng dầu.

Cần cơ chế để chấm dứt chuyện “neo giá”

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 6, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng, cần xóa bỏ tâm lý lợi dụng biến động giá xăng dầu để tăng giá hàng hóa một cách bất hợp lý.

Theo đó, khi giá xăng dầu đã giảm, các doanh nghiệp cũng cần rà soát lại cơ cấu chi phí để có sự điều chỉnh phù hợp với diễn biến của thị trường.

“Giá xăng dầu đã giảm như vậy thì giá của chúng ta cũng phải giảm xuống. Đây là nguyên tắc rất cơ bản”, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh.

Ngày 6/7, trao đổi với PV Tiền Phong, ông Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM nhìn nhận, việc giá xăng dầu liên tục giảm nhưng giá bán tại nhiều quán ăn, cửa hàng thực phẩm và dịch vụ vẫn gần như “đứng yên” là hiện tượng diễn ra khá phổ biến.

Theo ông Thuận, ngoài tâm lý “neo giá” của một số cơ sở kinh doanh, Việt Nam hiện vẫn chưa có cơ chế quản lý giá dựa trên chi phí thực tế. Vì vậy, khi giá xăng dầu tăng, nhiều mặt hàng lập tức điều chỉnh theo với lý do chi phí đầu vào tăng. Ngược lại, khi giá xăng dầu giảm, không ít cơ sở kinh doanh vẫn giữ nguyên giá bán.

Để hạn chế tình trạng này, ông Thuận đề xuất nghiên cứu cơ chế yêu cầu hộ kinh doanh, doanh nghiệp và các cơ sở buôn bán đăng ký định mức chi phí và lợi nhuận định mức. Khi đó, cơ quan quản lý sẽ có căn cứ theo dõi quá trình hình thành giá bán, đồng thời đánh giá mức độ hợp lý của việc tăng hoặc giữ giá khi các yếu tố đầu vào thay đổi.

Chẳng hạn, với mặt hàng thịt heo (lợn), nếu giá heo hơi khoảng 62.000 đồng/kg, sau khi cộng chi phí vận chuyển, giết mổ, bảo quản và phân phối, giá thành có thể ở mức hơn 82.000 đồng/kg. Tuy nhiên, thịt heo ra thị trường lại bán với giá tới 160.000 đồng/kg, nghĩa là mức lời lên tới 80.000 đồng/kg. Từ cơ sở đó, cơ quan quản lý có thể đối chiếu với giá bán trên thị trường để xem xét mức lợi nhuận thực tế của đơn vị kinh doanh.

Theo ông Thuận, mục tiêu của việc đăng ký này không phải để tính thuế, mà nhằm minh bạch hóa quá trình hình thành giá, góp phần hạn chế tình trạng “neo giá”, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.