Phá vỡ chuỗi tiếp vận
“Nhiệm vụ của chúng tôi là cắt đứt hậu cần. Khi cắt đứt các tuyến tiếp tế, bộ binh ở tiền tuyến sẽ không còn lương thực, đạn dược, thiết bị nhìn đêm hay pin. Họ sẽ chẳng còn gì cả. Đó là cách chúng tôi bào mòn đối phương trên mọi phương diện”, chỉ huy lữ đoàn K-2 chuyên vận hành UAV tầm trung với biệt danh Kat nói với AP.
Trong một sở chỉ huy đặt dưới tầng hầm ở tỉnh Kharkiv của Ukraine, các phi công kiên nhẫn chờ đợi dấu hiệu di chuyển của đối phương qua chiếc UAV hoạt động cách đó hàng trăm kilomet. Khi phương tiện của đối phương xuất hiện, họ chỉ cần điều chỉnh cần điều khiển để chiếc UAV lao xuống mục tiêu, phá vỡ chuỗi tiếp vận của Nga ở sâu phía sau tiền tuyến.
Bằng việc liên tục tấn công các tuyến đường cao tốc vận chuyển nhiên liệu, đạn dược và quân tăng viện, các chỉ huy Ukraine cho biết đã khiến hoạt động hậu cần của Nga trở nên chậm chạp, tốn kém và khó dự đoán hơn rất nhiều. Điều này góp phần làm chững lại các đợt tiến công của Nga, đồng thời tạo điều kiện cho Ukraine phản công và tấn công bán đảo Crimea mà Nga đang quản lý, nhằm cô lập khu vực này với phần đất liền.
Cho đến gần đây, phần lớn khu vực này vẫn nằm ngoài tầm tấn công của Ukraine. UAV tiền tuyến không đủ tầm bay, còn UAV tầm xa lại được dành cho các mục tiêu chiến lược cách hàng trăm kilomet. Giữa 2 loại này tồn tại “khoảng trống” dài từ 25 - 200 km, nơi binh sĩ và đoàn tiếp vận Nga có thể di chuyển tương đối tự do.
Sự xuất hiện của các UAV cánh cố định tầm trung được trang bị hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink đã dần lấp đầy khoảng trống đó, biến khu vực hậu cần phía sau của Nga thành chiến trường thực sự.
“Những UAV này gây sức ép liên tục lên Nga dọc theo các tuyến hậu cần, khiến họ không thể tiếp tế cho một số khu vực tiền tuyến, từ đó giúp Ukraine kiểm soát tình hình tốt hơn”, ông Samuel Bendett, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Phân tích hải quân, nhận định.
Theo ông Bendett, Ukraine sẽ phải duy trì sức ép này, trong khi Nga phải tìm ra biện pháp đối phó. Ông tin rằng Mátxcơva cuối cùng sẽ thích nghi được, và lực lượng đông đảo hơn giúp Nga có thể hạn chế tổn thất.
“Vấn đề là liệu Ukraine có thể duy trì áp lực này trong những tuần và tháng tới hay không”, ông nói.
Nga bất ngờ và tìm cách thích nghi
Cỗ máy vận hành chiến dịch UAV tầm trung được che giấu ngay giữa các hoạt động đời thường. Một văn phòng bình thường trở thành sở chỉ huy; xưởng mộc là nơi lắp ráp UAV; ngôi nhà nhỏ trong làng trở thành bãi phóng.
Trung tâm điều hành của lữ đoàn K-2, một trong những đơn vị UAV tinh nhuệ nhất của Ukraine, nằm trong văn phòng đơn sơ. Trên bàn làm việc ngổn ngang cốc cà phê, vỏ lon nước tăng lực và thuốc lá điện tử.
Chỉ riêng trong tháng 5, đơn vị này đã phóng 800 UAV tầm trung, trong đó 650 chiếc đánh trúng mục tiêu. Tất cả đều được điều khiển từ căn phòng này.
Mặc quần áo dân sự, các phi công ngồi dưới ánh đèn, mắt dán vào màn hình máy tính, trông như những nhân viên văn phòng đang làm việc muộn với máy tính bảng.
Nhưng những ô lưới trên màn hình của họ thực chất là danh sách mục tiêu và bản đồ vệ tinh. Sau khi lập kế hoạch bay, 1 đơn vị khác sẽ phóng UAV từ vị trí cách đó hơn 200km. Quyền điều khiển sau đó được chuyển về Kharkiv, nơi các phi công tiếp tục điều khiển UAV trong tối đa 4 giờ, hoạt động sâu hơn 100km phía sau phòng tuyến Nga.
Một số người từng phải rời bỏ quê hương vì chiến sự nay có thể “trở về” qua ống kính UAV, bay qua những con phố quen thuộc, trường học cũ và những nơi từng gắn bó với tuổi thơ để tìm kiếm các vị trí quân Nga hoặc kho đạn ngụy trang.
Một bảng trắng trong phòng ghi lại cuộc đua thành tích giữa 10 kíp điều khiển UAV. Kỷ lục hiện tại là 17 lần tấn công trúng mục tiêu liên tiếp.
Việc bỏ lỡ 1 mục tiêu quan trọng đôi khi cũng đáng nhớ không kém 1 cú đánh trúng. Sau mỗi lần như vậy, chỉ huy lữ đoàn - Đại tá Kyrylo Veres, gọi điện quở trách kíp lái: “Các cậu say rồi à?”.
Có ngày, màn hình chỉ hiện lên 1 chiếc xe tải chở nhiên liệu và hàng tiếp tế. Nhưng cũng có ngày xuất hiện những mục tiêu giá trị hơn nhiều, như bệ phóng rốc-két đa nòng hoặc 1 cụm binh sĩ Nga.
Một trong những người vận hành UAV xuất sắc nhất là Pharaon, 20 tuổi. Anh cho biết công việc này đến với anh rất tự nhiên, không khác gì những trò chơi điện tử thời thơ ấu.
“Hồi nhỏ tôi thường đến các quán game để chơi Counter-Strike qua mạng. Ở đây cũng gần giống vậy”, anh nói.
Bước ngoặt với Ukraine xuất hiện hồi đầu năm nay, khi SpaceX chặn lực lượng Nga truy cập dịch vụ vệ tinh Starlink, làm gián đoạn hoạt động điều khiển UAV và liên lạc của Nga.
Điều này tạo lợi thế cho Ukraine, khi các UAV nâng cấp có thể tránh bị phát hiện, chống gây nhiễu và tấn công chính xác hơn, trong khi Nga phải tìm cách thích nghi.
“Việc chặn Starlink với lực lượng Nga là một trong những diễn biến quan trọng nhất trên chiến trường trong năm nay. Thay đổi là hiện nay 8 trong số 10 phi vụ đều thành công”, ông Rob Lee, nghiên cứu viên cao cấp của Chương trình Á-Âu thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách đối ngoại (FPRI), nhận định.
Thành công của chiến dịch UAV tầm trung của Ukraine là kết quả trực tiếp của thay đổi này.
Lữ đoàn K-2 sử dụng mẫu UAV Dart, một trong những dòng rẻ nhất trong đội UAV tầm trung mà Ukraine đang phát triển. Được chế tạo từ xốp polystyrene, gỗ và các bộ phận in 3D, Dart chủ yếu được dùng để tấn công các đoàn xe hậu cần của Nga. Những mẫu lớn hơn như Hornet mang được đầu đạn nặng hơn để tấn công cầu và các công trình hạ tầng.
Trước khi cất cánh, các kíp kỹ thuật kiểm tra pin, camera, bộ điều khiển bay và đặc biệt là hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink – yếu tố giúp UAV duy trì kết nối trong suốt nhiệm vụ.
Sau khi lắp ráp, UAV được vận chuyển tới các bãi phóng bí mật gần tiền tuyến. Tại đây, binh sĩ có mật danh Buckwheat kiểm tra từng thiết bị, bảo đảm mọi đầu cuối Starlink đều hoạt động trước khi UAV được máy phóng đi.
Lực lượng Nga bị bất ngờ khi Ukraine tăng cường độ chiến dịch này cách đây khoảng 3 tháng. Hiện nay, họ bắt đầu triển khai các tổ hỏa lực cơ động cùng nhiều biện pháp đối phó khác để đánh chặn UAV. Tuy nhiên, tốc độ, quy mô và yếu tố bất ngờ của chiến dịch đến nay vẫn giúp Ukraine duy trì lợi thế.
Theo ông Bendett, điểm yếu của Nga nằm ở khả năng phối hợp giữa các đơn vị. Một số khu vực trên tiền tuyến có thể phát hiện mối đe dọa, nhưng nếu thông tin không được chia sẻ nhanh với các đơn vị lân cận thì Nga sẽ rất khó đánh chặn UAV.
Chiến dịch của Ukraine tập trung vào những tuyến đường cao tốc nối Mariupol, Berdyansk, Melitopol với bán đảo Crimea. Đây là các tuyến huyết mạch tiếp tế chủ yếu cho lực lượng Nga đang chiến đấu ở miền Nam và miền Đông Ukraine. Các chỉ huy Ukraine nói rằng những cuộc tấn công liên tục đã buộc Nga phải chuyển sang các tuyến tiếp tế chậm hơn và kém hiệu quả hơn.
Tình báo quân sự Ukraine cho biết, UAV của họ đã khiến nhiều đoạn trong hành lang trên bộ nối Nga với Crimea trở nên quá nguy hiểm, làm chậm việc vận chuyển nhiên liệu, đạn dược và quân tăng viện.
