Bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương: 12 - 15 tuổi là giai đoạn trẻ dễ khủng hoảng tâm lý

Trong quá trình thăm khám, điều trị bác sĩ thường gặp những trường hợp trẻ trầm cảm xuất phát từ những nguyên nhân nào?

Trầm cảm là một rối loạn cảm xúc, hành vi khá thường gặp ở tuổi vị thành niên. Đây là giai đoạn có nhiều biến động về tâm sinh lý và trẻ đặc biệt nhạy cảm với các sang chấn.

Trong quá trình làm việc, chúng tôi gặp nhiều trường hợp các vấn đề cảm xúc của trẻ như buồn chán, bi quan, khó ngủ, mất tập trung...

Nhóm thường gặp nhất là các vấn đề trong gia đình như mâu thuẫn, xích mích giữa cha mẹ, cha mẹ ly hôn hoặc những xung đột kéo dài. Những điều này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần của trẻ.

Nhóm thứ hai là stress ở trường học, trong đó có bạo lực học đường. Những năm gần đây, đây là vấn đề đáng lo ngại. Bạo lực không chỉ là đánh đập hay đe dọa mà còn có những hình thức tinh vi hơn như bạo lực qua mạng, bạo lực tinh thần.

Trẻ vị thành niên chưa phải người lớn để có khả năng phán đoán và nhìn nhận cuộc sống một cách sâu sắc, nhưng cũng không còn là trẻ nhỏ. Các em có những suy nghĩ nhạy cảm và rất dễ tổn thương trước stress. Những sang chấn này có thể khởi phát, làm gia tăng hoặc khiến các triệu chứng trầm cảm nặng hơn.

Sự quan tâm của cha mẹ đến sức khỏe tâm thần của con hiện nay có thay đổi không, thưa bác sĩ?

Cha mẹ đã quan tâm hơn đến vấn đề sức khỏe tâm thần của trẻ.

Trước đây, chúng tôi gặp khá nhiều trường hợp bệnh kéo dài nhiều năm nhưng cha mẹ cho rằng đó chỉ là vấn đề của tuổi mới lớn. Hiện nay, phụ huynh đã nhận ra những thay đổi đó có thể là tín hiệu cho thấy trẻ cần được đánh giá và hỗ trợ.

Đây là điều rất đáng mừng.

Nếu trầm cảm không được phát hiện và điều trị sớm, trẻ có thể phải đối mặt với những hậu quả nào, thưa bác sĩ?

Trầm cảm là một trong những rối loạn tâm thần gây suy giảm chức năng đáng kể. Với trẻ, sự suy giảm này thể hiện qua năng lực học tập, chất lượng công việc và khả năng tham gia các hoạt động.

Trẻ trầm cảm nếu không được phát hiện sớm có thể ngày càng bi quan, chán nản, thu mình khỏi hoạt động học tập, ảnh hưởng đến các mối quan hệ và việc tham gia hoạt động tại trường. Về lâu dài, điều này còn có thể ảnh hưởng đến cách nhìn nhận cuộc sống và lựa chọn công việc.

Trẻ cũng có thể gặp các vấn đề về giấc ngủ, ăn uống, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất. Đặc biệt, những biểu hiện liên quan đến tự hại là dấu hiệu rất nguy cấp và cần được can thiệp kịp thời.

Cha mẹ không bỏ qua dấu hiệu bất thường

Thưa bác sĩ, dấu hiệu nào ở trẻ cho thấy con đang gặp vấn đề về tâm lý để cha mẹ có thể phát hiện sớm?

Điều đầu tiên cha mẹ cần xem xét là trẻ có sự thay đổi rõ rệt so với trước hay không.

Các dấu hiệu ban đầu có thể khá nhỏ và cha mẹ cần quan sát kỹ. Chẳng hạn, trẻ chán học, không muốn đi học, buổi sáng uể oải, không muốn làm gì, giảm sự quan tâm hoặc hứng thú với những việc trước đây từng yêu thích.

Trẻ có thể luôn trong trạng thái trầm buồn, không hào hứng nói chuyện, chia sẻ với cha mẹ, không muốn ra ngoài mà chỉ muốn nằm một chỗ hoặc ở trong phòng.

Những thay đổi về giấc ngủ và ăn uống cũng cần được chú ý, chẳng hạn khó ngủ, ăn kém, không ngon miệng hoặc ăn quá nhiều.

Đặc biệt, nếu trẻ thường xuyên nói những điều tiêu cực về bản thân, cuộc sống hoặc sự tồn tại của mình, cha mẹ không nên bỏ qua mà cần tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn.

Điều quan trọng là cha mẹ cần quan sát những thay đổi của con và không nên vội quy tất cả vào tâm lý tuổi mới lớn.

Quan trọng nhất là phát hiện sớm, can thiệp sớm và duy trì điều trị. Khi trẻ đã cải thiện, gia đình cũng không nên chủ quan mà cần tiếp tục đồng hành theo kế hoạch của bác sĩ.

Sức khỏe tâm thần cũng cần được quan tâm như sức khỏe thể chất. Một thay đổi nhỏ của trẻ, nếu được người lớn lắng nghe và nhận ra đúng lúc, có thể giúp các em nhận được sự hỗ trợ cần thiết sớm hơn.

Khi điều trị, thông thường, trẻ có thể ở viện vài tuần để lấy lại tinh thần và bắt nhịp với các hoạt động trị liệu.

Sau khi ra viện, việc điều trị vẫn tiếp tục trong nhiều tháng, gồm can thiệp tâm lý, trị liệu tâm lý và sử dụng thuốc khi cần thiết. Trẻ được đánh giá định kỳ để xem các hoạt động chức năng có cải thiện không, triệu chứng trầm cảm có giảm không. Từ đó, bác sĩ điều chỉnh kế hoạch can thiệp.

Một số trường hợp phải tái nhập viện nhiều lần. Vì trầm cảm có thể diễn biến theo từng đợt, ở những giai đoạn cấp trẻ cần được hỗ trợ tích cực hơn.

Bệnh viện tiếp nhận trẻ ở độ tuổi nào và nhóm tuổi nào dễ gặp khủng hoảng nhất, thưa bác sĩ?

Khoa Vị thành niên của Trung tâm tiếp nhận bệnh nhân từ trên 10 đến dưới 18 tuổi. Trong đó, nhóm khoảng 12 - 15 tuổi là giai đoạn trẻ dễ khủng hoảng nhất.

Tất nhiên, mỗi độ tuổi có những vấn đề tâm lý khác nhau. Nhưng ở giai đoạn này, trẻ có nhiều thay đổi và dễ bị tác động bởi các yếu tố từ gia đình, trường học cũng như các mối quan hệ xã hội. Có những trẻ khi nhập viện có biểu hiện rất kích động, la hét, chống đối.

Cảm ơn bà!