Hàng nghìn ca sĩ biến mất

Sự khốc liệt của Kpop qua con số

Vào cuối tháng 7, tạp chí Hiệp hội Công nghiệp Giải trí Hàn Quốc công bố nghiên cứu do Kim Jeong Seop, giáo sư tại Trường Cao học Công nghiệp Văn hóa và Nghệ thuật thuộc Đại học Nữ sinh Sungshin, thực hiện về ba thập kỷ hình thành và phát triển của nhóm nhạc Kpop.

Đối tượng nghiên cứu là toàn bộ 1.182 nhóm nhạc được đăng ký với Hiệp hội Công nghiệp Âm nhạc Đại chúng Hàn Quốc, ra mắt trong khoảng thời gian từ năm 1996 - thời điểm nhóm nhạc nam H.O.T. đặt nền móng cho mô hình đào tạo và sản xuất thần tượng hiện đại - đến hết năm 2025. Nghệ sĩ solo và nhóm nhạc nam nữ hỗn hợp bị loại khỏi nghiên cứu, còn lại 588 nhóm nhạc nữ và 594 nhóm nhạc nam, với trung bình 39,4 nhóm ra mắt mỗi năm.

Theo phân tích, khoảng 97 nhóm, tương đương 8,21%, bán được hơn 100.000 bản album. Đây là ngưỡng mà người ta cho rằng cộng đồng người hâm mộ thực sự đã hình thành.

42 nhóm nhạc có doanh thu bán album vượt 300.000 bản - con số mà ngành công nghiệp chọn làm điểm hòa vốn đối với chi phí sản xuất và tiếp thị. Có 19 nhóm (1,61%) đạt mốc 1 triệu bản.

Chỉ 8 nhóm nhạc Kpop đạt doanh số tích lũy hơn 10 triệu album, tương đương 0,68%. Họ là BTS, Seventeen, Stray Kids, EXO, TWICE, NCT, Tomorrow X Together và ENHYPEN.

Tỷ lệ duy trì hoạt động cũng giảm rất mạnh. Các nhóm tồn tại trung bình 4,12 năm, tương đương 58,9% so với thời hạn bảy năm của hầu hết hợp đồng độc quyền đầu tiên của các công ty giải trí.

87,99% nhóm vẫn còn hoạt động sau một năm ra mắt. Tuy nhiên, tỷ lệ giảm xuống còn 55,03% sau ba năm, 36,62% sau năm năm, 26,14% sau bảy năm và 17,92% sau 10 năm. Nói cách khác, khoảng 82% số nhóm đã biến mất trong vòng một thập kỷ, tương đương hàng nghìn ca sĩ không còn hoạt động.

Khoảng cách giữa nhóm nhạc nam và nhóm nhạc nữ cũng rõ rệt. Nhóm nhạc nam tồn tại trung bình 5,11 năm. Con số này ở nhóm nhạc nữ chỉ là 3,13 năm. Nghiên cứu chỉ ra nguyên nhân của sự chênh lệch này nằm ở việc nhóm nhạc nam dễ xây dựng được lượng khán giả thường xuyên mua album, vé hòa nhạc và hàng hóa liên quan. Trong khi đó, nhóm nhạc nữ phụ thuộc nhiều hơn vào mức độ nhận diện của công chúng nói chung, doanh thu từ việc nghe nhạc trực tuyến và các hợp đồng biểu diễn tại sự kiện.

Thời điểm ra mắt cũng quan trọng. Các nhóm ra mắt trong giai đoạn 2006-2010 đạt được thành công tốt nhất có kết quả tốt nhất, với 72,34% vẫn tồn tại sau ba năm và 32,98% duy trì hoạt động sau 10 năm. Giai đoạn này hội tụ nhiều yếu tố thuận lợi, gồm thị trường âm nhạc kỹ thuật số đã tương đối ổn định, mức chi tiêu của người hâm mộ ngày càng tăng và nguồn vốn mới liên tục chảy vào các công ty quản lý.

Sau năm 2011, số lượng nhóm ra mắt tăng mạnh cùng với chi phí mở rộng hoạt động ra nước ngoài ngày càng cao khiến sự cạnh tranh trở nên gay gắt hơn.

“Lời nguyền năm thứ 7” không còn đúng

Trong quá khứ, nhóm nhạc thần tượng thường có xu hướng tan rã hoặc mất thành viên khi bước vào năm thứ 7 hoạt động. Vì lẽ đó, những cụm từ như “7 năm khắc nghiệt” hay “lời nguyền năm thứ 7” trở nên quen thuộc trong ngành công nghiệp Kpop.

Tuy nhiên, điều này không còn đúng trong bối cảnh hiện đại. "Tuổi thọ" của thần tượng dài hơn nhưng cũng ngắn đi tùy thuộc vào công ty quản lý mà họ đầu quân.

Theo Yonhap, nghệ sĩ ra mắt từ các công ty giải trí lớn như “Big 4” (Hybe, SM, JYP và YG) dễ vượt qua "lời nguyền năm thứ 7" hơn.

Các công ty này không chỉ ký lại hợp đồng với cả nhóm, còn đồng thời ký hợp đồng riêng với từng thành viên, qua đó tạo nền tảng cho hoạt động lâu dài.

Tiêu biểu là BTS thuộc BigHit Music, công ty con của Hybe, và Seventeen thuộc Pledis Entertainment đều đã ký lại hợp đồng lần thứ hai với toàn bộ thành viên, qua đó bảo đảm tính liên tục trong hoạt động của nhóm. TWICE và Stray Kids của JYP Entertainment cũng ký lại hợp đồng với toàn bộ thành viên, sau đó tối đa hóa lợi nhuận thông qua các chuyến lưu diễn quy mô lớn trên toàn cầu.

Chiến lược “vừa riêng vừa chung”, giống như BlackPink - hoạt động nhóm vẫn được thực hiện với công ty quản lý cũ YG Entertainment, trong khi hoạt động cá nhân do công ty riêng của từng thành viên đảm nhận - cũng trở nên phổ biến.

Super Junior cũng tương tự. Eunhyuk, Donghae và Kyuhyun chỉ ký lại hợp đồng với SM Entertainment cho các hoạt động của nhóm. Ngoài ra, trong một năm qua, TVXQ, Tomorrow X Together, ITZY... thành công trong việc gia hạn hợp đồng. Treasure thậm chí ký lại hợp đồng trước thời hạn.

Qua đó có thể thấy hầu hết công ty giải trí lớn đang tìm cách duy trì những IP (tài sản trí tuệ) cốt lõi.

“Những nhóm sở hữu fandom toàn cầu giờ đây đã trở thành thương hiệu. Xét đến nguồn lợi nhuận từ các chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới và các hoạt động khác, việc duy trì nhóm trong dài hạn có lợi hơn", một người trong ngành công nghiệp âm nhạc cho biết.

Lee Jae Sang, CEO của Hybe, từng phát biểu trong cuộc họp trực tuyến công bố kết quả kinh doanh quý I về việc nghệ sĩ trực thuộc công ty ký lại hợp đồng: “Điều này cho thấy mối quan hệ tin cậy giữa công ty và nghệ sĩ. So với trước đây, chúng ta đang cùng nhau phát triển trong khoảng thời gian dài hơn nhiều. Tôi cho rằng đây là sự thay đổi mang tính cấu trúc, trong đó năng lực và cơ sở hạ tầng của Hybe được bổ sung vào chu kỳ hoạt động của thần tượng vốn chỉ kéo dài 4-7 năm".

Ngược lại, tình hình của các công ty giải trí vừa và nhỏ lại không mấy khả quan.

Bên cạnh những “kỳ tích từ công ty nhỏ” như Ateez - thành công trong việc gia hạn hợp đồng, ngày càng xuất hiện nhiều nhóm phải tái cơ cấu hoặc tan rã sớm khi chưa hoàn thành thời hạn hợp đồng.

Cuối tháng 4, CIX thông báo tan rã. Nhóm từng bày tỏ mong muốn được tiếp tục đồng hành với người hâm mộ trong thời gian dài hơn khi trở lại vào năm 2025, nhưng cuối cùng các thành viên đều chọn con đường riêng và rời C9 Entertainment. Họ ra mắt vào 23/7/2019.

Nhóm nhạc nữ Mimiirose cũng tan rã sớm sau 4 năm ra mắt. Họ cố gắng "sống sót" cách chuyển sang công ty quản lý mới thành lập vào năm 2024 và tái cơ cấu thành nhóm 7 thành viên, nhưng cuối cùng vẫn lựa chọn tan rã.

Cherry Bullet, NATURE, Weki Meki, cignature... lần lượt tan rã trong năm 2024. Đây là năm hoạt động của các nhóm nhạc nữ nổi bật đến mức trong ngành âm nhạc đại chúng xuất hiện thuật ngữ “Newar” (NewJeans, IVE, Le Sserafim), nhưng mặt khác, hàng loạt nhóm phải từ bỏ cuộc chơi.

Nguồn tin trong công ty giải trí vừa và nhỏ cho biết: “Đối với công ty nhỏ, nếu nhóm không đạt được thành quả trong vòng 1-2 năm sau khi ra mắt, việc tiếp tục đầu tư hoặc duy trì hoạt động rất khó khăn. Đối với họ, điểm phân định sự sống còn không phải 7 năm mà là 2-3 năm”.

Khoảng cách giàu - nghèo trong ngành công nghiệp âm nhạc

Bên cạnh chi phí đào tạo trước khi ra mắt, các nhóm nhạc thần tượng phải gánh những khoản chi phí cố định hoặc chi phí sản xuất để duy trì nhóm sau khi ra mắt như tiền ký túc xá, ăn uống, sản xuất nội dung riêng, marketing, hoạt động ở nước ngoài... ngày càng tăng, khiến khoảng cách giữa các công ty quản lý ngày càng lớn.

“Chi phí sản xuất nội dung và marketing đã tăng gấp vài lần so với trước đây. Đối với các công ty nhỏ, có trường hợp người đứng đầu phải sử dụng tài sản cá nhân để duy trì nhóm. Khi ngay cả nguồn lực này cũng chạm giới hạn, họ buộc phải lựa chọn chấm dứt hợp đồng", người trong cuộc nêu thực trạng.

Theo nguồn tin, trên thực tế, cần khoảng 3 năm để một nhóm thần tượng có thể tạo được chỗ đứng, nhưng không có nhiều công ty đủ sức cầm cự trong khoảng thời gian đó. Đặc biệt, để có thể tiến tới các chuyến lưu diễn nước ngoài và xây dựng fandom, cần đầu tư và lên kế hoạch trong thời gian dài. Số công ty có thể ổn định xây dựng chiến lược trung và dài hạn chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Nguyên nhân khác của sự phân cực được cho là không thể đa dạng hóa cơ cấu doanh thu.

Ngay cả khi thành tích của nghệ sĩ không đạt kỳ vọng, công ty giải trí lớn vẫn có thể bù đắp thông qua hoạt động của những nghệ sĩ khác hoặc các lĩnh vực kinh doanh phụ trợ tạo doanh thu.

Tuy nhiên, với công ty vừa và nhỏ, do thường tập trung nguồn lực chủ yếu vào một nhóm thần tượng, nếu nhóm gặp vấn đề, công ty gần như không tránh khỏi bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Ngoài ra, nếu sau vài năm vẫn không đạt được thành quả, họ buộc phải đưa ra quyết định, chẳng hạn ra mắt một nhóm thần tượng mới.

Giới chuyên gia dự đoán khoảng cách còn lớn hơn khi thị trường Kpop tiếp tục phát triển.

Nhà phê bình âm nhạc đại chúng Lim Hee Yoon phân tích: “Ngay cả trong thị trường thần tượng, dường như hiện tượng ‘người giàu càng giàu, người nghèo càng nghèo’ ngày càng trở nên rõ rệt. Các công ty giải trí lớn có nền tảng vững chắc từ kênh phân phối, năng lực marketing cho đến tiềm lực tài chính. Nhờ quá trình toàn cầu hóa Kpop, họ xây dựng mạng lưới không chỉ ở Mỹ mà còn tại nhiều quốc gia khác. Trong khi đó, các công ty vừa và nhỏ ngày càng khó tạo được dấu ấn ngay từ thời điểm nhóm thần tượng của họ ra mắt".

Dù đưa ra những số liệu gây sốc, giáo sư Kim tin rằng khó khăn nào cũng có phương pháp giải quyết, tùy vào cách tiếp cận.

“Ngành công nghiệp thần tượng vốn dĩ là ngành có mức độ rủi ro cao, nhưng không nên chỉ nhìn nhận theo cách đó. Cần đánh giá rủi ro đầu tư một cách khách quan hơn dựa trên các dữ liệu thực chứng”, ông nói.

Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy sự tăng trưởng bền vững của ngành công nghiệp Kpop. Đó là xây dựng hệ thống đào tạo thần tượng theo hướng phát triển dài hạn, thiết lập cơ cấu ngành cho phép các nghệ sĩ có cơ hội thử sức trở lại sau thất bại, hỗ trợ cơ sở hạ tầng dùng chung cho nhóm công ty quản lý vừa và nhỏ, tăng cường khâu thẩm định trước khi ra mắt nhằm hạn chế tình trạng nghệ sĩ "xuất xưởng" tràn lan, mở rộng thị trường toàn cầu đồng thời bảo đảm sự phát triển cân bằng của hệ sinh thái trong nước.

“Ý nghĩa của nghiên cứu lần này nằm ở việc lần đầu tiên phân tích thực chứng cấu trúc cạnh tranh và thành quả đằng sau thành công của Kpop, dựa trên dữ liệu toàn diện trong 30 năm. Kpop trong tương lai cần vượt qua mô hình thành công đơn nhất xoay quanh BTS để phát triển theo hướng xây dựng hệ sinh thái công nghiệp bền vững”, ông nhấn mạnh.