Cơ hội lớn từ hội nhập, FDI và dịch chuyển chuỗi cung ứng
Những năm gần đây, hoạt động xuất khẩu của Nghệ An ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ cả về quy mô lẫn chất lượng. Từ một địa phương chủ yếu xuất khẩu nông sản và nguyên liệu thô, Nghệ An đang từng bước trở thành trung tâm sản xuất mới của khu vực Bắc Trung Bộ với nhiều ngành hàng công nghệ cao và chế biến sâu.
Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới, nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP hay RCEP đã mở ra không gian thị trường rộng lớn cho hàng hóa xuất khẩu của tỉnh.
Các hiệp định này giúp doanh nghiệp được hưởng ưu đãi thuế quan, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm. Đây là lợi thế rất lớn đối với các ngành hàng chủ lực của Nghệ An như điện tử, dệt may, da giày, chế biến gỗ và nông sản chế biến.
Song song với đó, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu sau đại dịch COVID-19 và những biến động thương mại quốc tế đang mở ra cơ hội thu hút đầu tư cho các địa phương có lợi thế về quỹ đất, nguồn lao động và hạ tầng công nghiệp.
Nghệ An đang trở thành điểm đến mới của dòng vốn FDI khi hàng loạt tập đoàn lớn như Luxshare-ICT, Foxconn, Goertek, Ju Teng, Sunny Optical Technology hay Everwin Precision liên tiếp đầu tư và mở rộng sản xuất. Các dự án này tập trung chủ yếu tại Khu kinh tế Đông Nam, VSIP Nghệ An và WHA Industrial Zone, tạo ra năng lực sản xuất hàng xuất khẩu quy mô lớn, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và linh kiện công nghệ cao.
Không chỉ giúp tăng mạnh kim ngạch xuất khẩu, dòng vốn FDI còn tạo động lực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển công nghiệp hỗ trợ và giải quyết việc làm cho hàng chục nghìn lao động địa phương.
Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Nghệ An đạt khoảng 4,52 tỷ USD, tăng gần 40% so với năm trước, trở thành một trong những điểm sáng của kinh tế địa phương. Tỉnh đặt mục tiêu năm 2026 đạt 5 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu và phấn đấu đến năm 2030 đạt khoảng 9 tỷ USD.
Riêng 5 tháng đầu năm 2026, Nghệ An ghi nhận dấu ấn ngoạn mục khi dòng vốn thu hút đầu tư đạt gần 67,7 nghìn tỷ đồng, tăng gấp hơn 8 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Thu từ hoạt động xuất nhập khẩu của tỉnh đạt khoảng 1.150 tỷ đồng, tăng 58,7% so với cùng kỳ năm trước.
Bên cạnh lợi thế về FDI, hạ tầng giao thông của tỉnh cũng đang từng bước được cải thiện mạnh mẽ. Tuyến cao tốc Bắc – Nam, cảng Cửa Lò, sân bay Vinh cùng hệ thống khu công nghiệp quy mô lớn đang tạo điều kiện thuận lợi cho lưu thông hàng hóa và phát triển logistics.
Ngoài ra, Nghệ An cũng tích cực đẩy mạnh cải cách hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các hiệp định thương mại tự do. Các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối giao thương quốc tế được triển khai thường xuyên giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin thị trường, đối tác và tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế.
Đặc biệt, việc mở rộng thị trường xuất khẩu sang hơn 170 quốc gia và vùng lãnh thổ đang giúp hàng hóa Nghệ An giảm dần phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.
Thách thức từ biến động toàn cầu và yêu cầu phát triển bền vững
Dù có nhiều cơ hội phát triển, hoạt động xuất khẩu của Nghệ An cũng đang phải đối mặt với không ít khó khăn và thách thức trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động mạnh. Một trong những vấn đề nổi bật hiện nay là tác động từ bất ổn địa chính trị toàn cầu, đặc biệt là căng thẳng tại khu vực Trung Đông. Những diễn biến này đang gây xáo trộn chuỗi vận tải quốc tế, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu của nhiều doanh nghiệp.
Các tuyến vận tải biển quốc tế qua khu vực Biển Đỏ và Trung Đông gặp nhiều rủi ro khiến chi phí logistics tăng cao, thời gian giao hàng kéo dài và lịch trình vận chuyển thường xuyên bị thay đổi.
Đối với doanh nghiệp Nghệ An, đặc biệt là các doanh nghiệp phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu châu Âu, Hoa Kỳ hay nhập khẩu nguyên liệu từ nước ngoài, áp lực chi phí đang ngày càng lớn.
Ông Nguyễn Văn Hiệp, Trưởng phòng Quản lý thương mại, Sở Công Thương Nghệ An cho hay: “Những biến động địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra những tác động nhất định đối với hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp địa phương, đặc biệt trong bối cảnh nhiều ngành hàng phụ thuộc vào vận tải biển và các thị trường truyền thống. Khi chi phí logistics tăng và lịch trình vận chuyển bị xáo trộn, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với nguy cơ chậm đơn hàng mà còn chịu áp lực về chi phí và dòng vốn”.
Theo ông Hiệp, điều này cho thấy hoạt động xuất khẩu hiện nay không còn chỉ phụ thuộc vào năng lực sản xuất hay giá thành sản phẩm mà chịu ảnh hưởng ngày càng lớn từ những biến động của chuỗi cung ứng và thị trường toàn cầu. Bên cạnh yếu tố địa chính trị, một trong những hạn chế lớn của Nghệ An hiện nay là sự phụ thuộc khá lớn vào khu vực FDI. Dù đóng góp phần lớn kim ngạch xuất khẩu, nhưng tỷ lệ nội địa hóa của nhiều ngành còn thấp và sự liên kết với doanh nghiệp trong nước chưa thực sự chặt chẽ.
Nhiều doanh nghiệp nội địa quy mô nhỏ, trình độ công nghệ và năng lực quản trị còn hạn chế nên khó tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Công nghiệp hỗ trợ chưa phát triển tương xứng khiến phần lớn nguyên liệu, linh kiện vẫn phải nhập khẩu từ bên ngoài. Hệ thống logistics của tỉnh dù đã được cải thiện nhưng vẫn chưa đồng bộ. Nghệ An hiện chưa có trung tâm logistics quy mô lớn, dịch vụ logistics còn phân tán, chi phí vận chuyển cao làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.
Trong bối cảnh thế giới ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn môi trường, doanh nghiệp xuất khẩu của tỉnh cũng chịu áp lực lớn về phát triển xanh, giảm phát thải carbon và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Các quy định mới liên quan đến ESG, kinh tế tuần hoàn hay cơ chế điều chỉnh carbon của EU đang trở thành thách thức không nhỏ đối với doanh nghiệp. Nếu không nhanh chóng chuyển đổi công nghệ và nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, nhiều ngành hàng sẽ gặp khó khăn khi tiếp cận các thị trường lớn.
Ngoài ra, nguy cơ bị áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại cũng ngày càng gia tăng khi kim ngạch xuất khẩu tăng nhanh. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện vẫn còn hạn chế trong việc nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu và tận dụng ưu đãi từ các FTA.
Trong bối cảnh đó, Nghệ An đang định hướng phát triển xuất khẩu theo hướng hiện đại, bền vững và có giá trị gia tăng cao hơn. Tỉnh tập trung thu hút các dự án công nghệ cao, phát triển công nghiệp hỗ trợ, logistics và thúc đẩy chuyển đổi số trong doanh nghiệp. Song song đó, việc mở rộng thị trường xuất khẩu, đa dạng hóa đối tác, tăng cường năng lực quản trị rủi ro và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mới.
Những biến động từ thị trường toàn cầu đang tạo ra áp lực lớn nhưng cũng là cơ hội để Nghệ An tái cơ cấu hoạt động xuất khẩu theo hướng chủ động, linh hoạt và bền vững hơn. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để tỉnh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu trong giai đoạn mới.
