Lỗ hổng trong quản lý hoạt động kiểm định
Trao đổi với PV Tiền Phong, luật sư Đặng Văn Cường - Đoàn Luật sư Hà Nội - cho biết, vụ án hình sự buôn lậu kim cương vừa qua liên quan đến Công ty P - Lab, Công ty con của PNJ đặc biệt nghiêm trọng do Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa thụ lý.
Vụ án được khởi tố đối với nhiều bị can về nhiều tội danh khác nhau liên quan đến hoạt động nhập khẩu, chế tác và kinh doanh vàng bạc, đá quý của một doanh nghiệp lớn trên địa bàn.
Theo luật sư Cường, vụ việc đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về những khoảng trống trong cơ chế giám sát đối với các tổ chức kiểm định xã hội hóa.
Ông Cường phân tích, kim cương là loại tài nguyên quý hiếm, có giá trị rất lớn. Đối với kim cương tự nhiên, nguồn gốc và chất lượng luôn là yếu tố quyết định giá trị thương mại. Trong khi đó, những năm gần đây, nhiều quốc gia như Trung Quốc đã sản xuất được kim cương nhân tạo với chi phí thấp hơn rất nhiều so với kim cương tự nhiên.
Bằng mắt thường hoặc kinh nghiệm thông thường rất khó phân biệt hai loại kim cương này. Vì vậy, người tiêu dùng gần như hoàn toàn đặt niềm tin vào kết quả kiểm định và chứng thư xác nhận chất lượng của các đơn vị giám định.
"Nếu kim cương không rõ nguồn gốc hoặc chưa được xác định chính xác nguồn gốc nhưng lại được chứng nhận như kim cương tự nhiên, sau đó bán với giá của kim cương tự nhiên thì khách hàng sẽ là người chịu thiệt hại trực tiếp", luật sư Cường nhận định.
Theo ông Cường, trong vụ án này, việc xác định nguồn gốc và chất lượng sản phẩm bị làm sai lệch không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng đến trật tự quản lý kinh tế và làm suy giảm niềm tin đối với thị trường đá quý.
Cần siết chặt giám sát để bảo đảm tính độc lập của hoạt động kiểm định
Từ vụ việc trên, luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, đã đến lúc cần rà soát toàn diện cơ chế quản lý đối với các tổ chức kiểm định xã hội hóa nhằm hạn chế nguy cơ thông đồng, làm sai lệch kết quả giám định.
Theo ông Cường, trước hết cần hoàn thiện quy định pháp luật về điều kiện hoạt động của các tổ chức kiểm định. Việc cấp phép phải đi kèm tiêu chuẩn nghiêm ngặt về nhân sự, năng lực chuyên môn, trang thiết bị và quy trình nghiệp vụ nhằm bảo đảm chất lượng kết quả giám định.
Một yêu cầu quan trọng khác là bảo đảm tính độc lập nghề nghiệp của kiểm định viên. Mỗi kiểm định viên phải chịu trách nhiệm cá nhân đối với kết quả do mình ban hành, đồng thời phải có cơ chế phòng ngừa và công khai các trường hợp xung đột lợi ích giữa đơn vị kiểm định với doanh nghiệp kinh doanh đá quý.
Luật sư Cường cũng đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử thống nhất về chứng thư kiểm định trên phạm vi toàn quốc. Mỗi chứng thư cần có mã định danh riêng, cho phép người dân và cơ quan quản lý tra cứu trực tuyến nhằm hạn chế tình trạng làm giả, sửa chữa hoặc cấp trùng chứng thư.
Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cần tăng cường thanh tra đột xuất, kiểm tra ngẫu nhiên các chứng thư đã phát hành, đồng thời thực hiện đánh giá định kỳ chất lượng hoạt động của từng tổ chức kiểm định để kịp thời phát hiện sai phạm.
Đối với các trường hợp vi phạm, cần áp dụng chế tài đủ mạnh như đình chỉ hoạt động, thu hồi giấy phép, buộc bồi thường thiệt hại và công khai kết quả xử lý để nâng cao tính răn đe.
"Một thị trường chỉ thực sự minh bạch khi hoạt động kiểm định vừa độc lập với doanh nghiệp, vừa chịu sự giám sát hiệu quả của Nhà nước và xã hội", luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh.
Theo Luật sư Cường, vụ án hiện vẫn đang trong quá trình điều tra nên kết luận điều tra, cáo trạng và bản án có hiệu lực pháp luật sẽ là những căn cứ quan trọng để xác định đầy đủ nguyên nhân, điều kiện dẫn đến hành vi phạm tội cũng như những bất cập trong công tác quản lý.
Ngoài việc xử lý trách nhiệm hình sự đối với các cá nhân vi phạm, cơ quan tiến hành tố tụng cũng sẽ làm rõ các lỗ hổng trong cơ chế quản lý để kiến nghị hoàn thiện chính sách, qua đó tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với lĩnh vực kinh doanh vàng bạc, đá quý.
Theo Luật sư Cường, trong bối cảnh thị trường ngày càng phát triển, việc chú trọng các giải pháp phòng ngừa, siết chặt giám sát và nâng cao tính minh bạch sẽ là yếu tố quan trọng để hạn chế các hành vi gian lận, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và giữ vững trật tự quản lý kinh tế.
Hiện, Việt Nam có những doanh nghiệp kiểm định kim cương như: Công ty P-Lab; Công ty DOJI Lập; Công ty SJC Rồng vàng Lab; Công ty TNHH MTV Vàng Bạc Đá Quý Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín (Sacombank-SBJ)...
