Ngày 5/11, tại Kỳ họp lần thứ 11 của Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO (MOWCAP), diễn ra ở Jakarta (Indonesia), hai hồ sơ di sản tư liệu của Việt Nam đã được thông qua ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Hai hồ sơ được ghi danh gồm Văn bia Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên và Ma nhai trên núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình. Quyết định được thông qua chiều 5/11 (giờ Việt Nam).
Kỳ họp lần thứ 11 của MOWCAP có hơn 150 đại biểu đến từ 24 quốc gia thành viên. Đoàn Việt Nam tham dự gồm đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban UNESCO Việt Nam, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cùng lãnh đạo và đại diện cộng đồng tại hai tỉnh Hưng Yên, Ninh Bình.
Sau ba ngày làm việc, MOWCAP đã bỏ phiếu thông qua 21 trong tổng số 24 hồ sơ được xem xét ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Văn bia Phố Hiến lưu giữ dấu tích thương cảng quốc tế
Di sản tư liệu Văn bia Phố Hiến gồm 41 văn bia chữ Hán và chữ Nôm, có niên đại từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX, hiện nay nằm tại các di tích thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên.
Các văn bia được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế kỷ, phản ánh lịch sử phát triển của Phố Hiến, một thương cảng quốc tế từng giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới giao thương khu vực châu Á.
Thương cảng này thu hút nhiều thương nhân nước ngoài, trong đó có người Hoa, người Nhật. Từ nửa cuối thế kỷ XVII, Phố Hiến còn có sự hiện diện của thương nhân Hà Lan, Bồ Đào Nha và Anh.
Nội dung các văn bia phản ánh quá trình phát triển đô thị, hoạt động thương mại, giao lưu văn hóa và sự chung sống của nhiều cộng đồng cư dân tại Phố Hiến từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX.
Đáng chú ý, 9 tấm bia tại Văn Miếu Xích Đằng ghi lại truyền thống hiếu học của người Hưng Yên. Một số văn bia khác lưu giữ thông tin về sự đóng góp của phụ nữ trong đời sống tinh thần và hoạt động tín ngưỡng tại địa phương.
Với những nội dung này, hệ thống văn bia Phố Hiến là nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu lịch sử thương mại, ngoại giao, giao lưu văn hóa và hàng hải ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Hệ thống ma nhai lưu giữ tư liệu văn học Việt Nam
Di sản tư liệu Ma nhai trên núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình, gồm 43 bản văn khắc trực tiếp trên vách đá, có niên đại từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XX.
Các bản khắc sử dụng chữ Hán, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ, hiện được lưu giữ tại Di tích lịch sử và danh thắng quốc gia đặc biệt núi Non Nước.
Nội dung ma nhai khá đa dạng, gồm ngự bút, bia ký, thơ văn, đề từ và các tác phẩm do vua, quan lại, danh nhân, nhà văn hóa, nhà thơ lưu lại qua nhiều thời kỳ lịch sử.
Những văn bản này được nghệ nhân khắc trực tiếp lên đá bằng kỹ thuật điêu khắc truyền thống, tạo nên hệ thống tư liệu có tính độc bản, không thể thay thế.
Các bản ma nhai cung cấp thông tin về lịch sử dựng nước, giữ nước của Việt Nam, đồng thời phản ánh quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa trong khu vực Đông Á.
Một trong những giá trị nổi bật của di sản là những ghi chép về hiện tượng Tam giáo đồng nguyên, thể hiện sự giao thoa giữa Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo và tín ngưỡng bản địa Việt Nam.
Hệ thống ma nhai còn lưu giữ tư liệu về lịch sử văn học Việt Nam thời trung đại, đặc biệt là mối liên hệ với dòng văn học chữ Hán ở Đông Á.
Với việc hai hồ sơ của Hưng Yên và Ninh Bình được thông qua tại Kỳ họp lần thứ 11 của MOWCAP, tổng số di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh tăng lên 13.
Trong đó, 4 di sản tư liệu thuộc Danh mục Di sản tư liệu thế giới và 9 di sản tư liệu thuộc Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Kết quả ghi danh lần này cũng liên quan đến mục tiêu phát triển di sản văn hóa được nêu tại Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị. Theo đó, Việt Nam đặt mục tiêu có thêm 5 di sản văn hóa được UNESCO công nhận, ghi danh đến năm 2030 và 10 di sản đến năm 2045.
