TPHCM xây đường băng đón đại bàng

Những dự án tỷ đô

Ở phía Bắc của TPHCM mới, trong Khu công nghiệp VSIP III, những viên gạch nhựa nhỏ hơn lòng bàn tay đi qua các dây chuyền có độ chính xác tính bằng hạt cát. Những chi tiết ấy thuộc về nhà máy LEGO Manufacturing Vietnam, dự án một tỷ USD khánh thành vào tháng 4/2025 tại Bình Dương trước đây.

Đó là nhà máy thứ sáu của LEGO trên thế giới, thứ hai tại châu Á và ở thời điểm khánh thành, là cơ sở bền vững nhất của tập đoàn với 5 tòa nhà chiếm khoảng 150.000 m² trên khu đất 44 ha. Phía sau con số đầu tư là quyết định đặt một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu vào vùng công nghiệp phía Bắc TPHCM.

Tổng Giám đốc LEGO Niels B. Christiansen gọi việc mở nhà máy là một cột mốc trong chiến lược tăng trưởng bền vững tại châu Á- Thái Bình Dương. Nhà đầu tư không chỉ nhìn vào giá đất hay ưu đãi thuế, mà còn nhìn vào lao động kỹ thuật, điện sạch, sự ổn định của chính sách và năng lực đưa hàng hóa ra thị trường đúng hẹn.

Từ VSIP III đi về phía biển là một lát cắt khác của thành phố mới. Ở cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, những cánh cẩu bờ vươn ra phía luồng tàu. Gemalink được phép tiếp nhận tàu container có trọng tải hơn 232.000 DWT và cho biết có thể khai thác cỡ tàu tới 250.000 DWT. Tháng 4/2026, doanh nghiệp khởi động giai đoạn hai của cảng nước sâu này. Đó là thay đổi lớn nhất sau ngày chính quyền TPHCM mới vận hành từ 1/7/2025. Nghị quyết của Quốc hội hợp nhất toàn bộ TPHCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, hình thành thành phố rộng hơn 6.700 km², dân số hơn 14 triệu người.

Nhìn trên bản đồ, TPHCM mới giống một cơ thể có đủ những bộ phận mà một trung tâm kinh tế quốc tế cần có. Đó là lõi đô thị cũ mạnh về tài chính, thương mại, công nghệ, y tế, giáo dục và nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong khi khu vực Bình Dương trước đây có mạng lưới khu công nghiệp dày, kinh nghiệm thu hút vốn đầu tư nước ngoài và khả năng tổ chức đô thị công nghiệp. Còn tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu có cảng nước sâu, dầu khí, năng lượng, công nghiệp nặng và du lịch biển.

Trong dự thảo Báo cáo chính trị nhiệm kỳ 2025-2030, quy mô GRDP hợp nhất của thành phố được ước tính khoảng 3,03 triệu tỷ đồng, tương đương 123 tỷ USD và chiếm 23,5% GDP cả nước. Những con số ấy cho thấy sức nặng của một thị trường lớn, nhưng giá trị thực sự nằm ở khả năng bổ sung cho nhau, bao gồm: tài chính có thể tìm thấy dự án, nhà máy có thể tìm thấy vốn, chuyên gia và thị trường, cảng biển có thể tìm thấy nguồn hàng ổn định.

Tư duy “một trung tâm, ba vùng, một đặc khu” được TPHCM nêu trong định hướng phát triển giai đoạn mới nhằm phân vai rõ hơn cho từng không gian. Điều quan trọng là sự phân vai ấy không tạo ra ba thành phố nhỏ đứng cạnh nhau, mà tạo thành một mạng lưới đa trung tâm, gồm trung tâm tài chính - dịch vụ; vùng công nghiệp - đổi mới sáng tạo; vùng cảng biển - logistics - năng lượng và du lịch cùng đặc khu Côn Đảo với giá trị đặc thù về lịch sử, sinh thái và kinh tế biển.

Hạ tầng đi trước để đón “đại bàng” làm tổ

Trên công trường Vành đai 3, những đoạn đường qua khu vực Bình Dương cũ đang được hoàn thiện trong năm 2026. Tuyến dài 76,3 km, tổng vốn hơn 75.000 tỷ đồng, được đặt mục tiêu khai thác toàn bộ vào cuối năm nay và khi khép kín, Vành đai 3 không chỉ giảm xe xuyên tâm mà còn nối các cụm công nghiệp phía Bắc với các cửa ngõ phía Đông, Tây, tạo quỹ đất cho logistics, đô thị mới và dịch vụ quanh các nút giao.

Quốc lộ 13 đang được mở rộng qua khu vực Bình Dương cũ. Metro số 1 đã tạo trục vận tải công cộng từ trung tâm tới cửa ngõ phía Đông. Ở phía biển, trục Thùy Vân sau chỉnh trang mang lại diện mạo mới cho Bãi Sau. Trong khi đó, Vành đai 4, cao tốc TPHCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành, cầu Cần Giờ, đường sắt hàng hóa và mạng lưới metro mở rộng vẫn phải tiếp tục chuẩn bị, cũng như triển khai.

Theo lộ trình, đến năm 2030, định hướng của thành phố là hình thành mạng giao thông tích hợp giữa vành đai, cao tốc, metro, đường sắt hàng hóa, cảng biển và sân bay. Đặc biệt, trục đường sắt Bàu Bàng - Dĩ An - Cái Mép - Thị Vải có thể giảm chi phí, ùn tắc và phát thải cho cả chuỗi cung ứng.

Khu vực Cái Mép - Thị Vải có luồng sâu, gần tuyến hàng hải quốc tế nhưng một cảng tốt chưa đủ tạo nên trung tâm logistics…Nó vẫn cần kho bãi, cảng cạn, đường sắt, dữ liệu vận hành đồng bộ và dịch vụ hải quan nhanh. Còn ở Cần Giờ, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và khu thương mại tự do gắn với Cái Mép Hạ sẽ phát huy hiệu quả khi được kết nối, phân vai rõ và bảo đảm yêu cầu môi trường.

LEGO đến Bình Dương trước khi cuộc hợp nhất diễn ra, nhưng dự án của tập đoàn Đan Mạch cung cấp một gợi ý cho TPHCM mới. Đó là muốn một “đại bàng” thế hệ mới làm tổ sẽ khác so với làn sóng FDI gia công trước đây. Một chuyên gia cho biết, các doanh nghiệp FDI đến Việt Nam bây giờ họ cần điện tái tạo, nhân lực vận hành thiết bị chính xác, tiêu chuẩn công trình xanh, nhà cung cấp đạt chuẩn toàn cầu và cơ chế phản hồi chính sách đủ nhanh.

Thành phố vì vậy không thể chỉ cạnh tranh bằng giá thuê đất và ưu đãi. “Quan trọng hơn, lợi thế bền vững hơn phải là chất lượng thể chế, năng suất lao động và khả năng kết nối. Một hồ sơ đầu tư đi qua ít cửa hơn, quy hoạch được công khai bằng dữ liệu, thủ tục xây dựng có thời hạn rõ ràng và một cam kết cấp điện được thực hiện đúng sẽ có giá trị không kém gói miễn giảm thuế” - chuyên gia này nói.

Theo ông “tổ” cho đại bàng cũng không thể tách khỏi đàn chim nhỏ. Doanh nghiệp lớn chỉ tạo sức lan tỏa khi mua được sản phẩm, dịch vụ và công nghệ trong nước. TPHCM cần phát triển nhà cung cấp trong các ngành điện tử, cơ khí chính xác, thiết bị y tế, hóa dược, vật liệu mới và logistics số. Đồng thời nối trường đại học, viện nghiên cứu với nhà máy và hệ sinh thái cảng - năng lượng bằng đơn đặt hàng nghiên cứu, phòng thí nghiệm dùng chung và đào tạo thực hành. Ngoài ra, để giữ chân chuyên gia cần có chất lượng sống tốt nhất. Đó là nhà ở, trường học, bệnh viện, không gian xanh và giao thông công cộng phát triển.

Cú hích trung tâm tài chính

Nếu vành đai công nghiệp tạo ra hàng hóa, cảng biển đưa hàng hóa tới thế giới thì trung tâm tài chính phải đưa dòng vốn toàn cầu tới đúng dự án. Nghị quyết 222/2025/QH15 của Quốc hội, có hiệu lực từ 1/9/2025, đặt nền móng cho Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, hoạt động trên hai địa bàn TPHCM và Đà Nẵng cũng đã nêu rõ.

Với TPHCM, cơ hội không nằm ở việc xây thêm một khu cao ốc mang tên “tài chính” mà Thành phố đã có thị trường vốn, ngân hàng, chứng khoán, doanh nghiệp lớn, đội ngũ luật sư, kiểm toán và mạng lưới đối tác quốc tế. Ông Hoài Anh, chuyên gia kinh tế cho rằng, phần còn thiếu của TPHCM là một môi trường đủ cạnh tranh để các định chế toàn cầu hoạt động thực chất. Theo ông Anh, dòng vốn xanh có thể tìm đến nhà máy ở Bình Dương, tài chính thương mại gắn với hàng hóa qua cảng Cái Mép, quỹ đầu tư mạo hiểm tiếp cận hệ sinh thái khởi nghiệp và các trung tâm R&D.

Muốn đạt được mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 10-11% mỗi năm, GRDP bình quân đầu người khoảng 14.000-15.000 USD và kinh tế số chiếm 30-40% GRDP vào năm 2030, thành phố không thể cộng cơ học tốc độ tăng trưởng của ba địa phương như cũ. Thay vào đó, đầu tiên TPHCM cần quy hoạch tích hợp, cần cơ sở dữ liệu không gian chung, gắn quy hoạch với đầu tư công và năng lực hạ tầng.

Lâu nay, TPHCM được nhận diện bằng tinh thần dám nghĩ, dám làm. Sau giai đoạn mở rộng, phẩm chất ấy cần chuyển từ xử lý từng việc sang thiết kế một hệ thống vận hành mới. Đó là phân quyền rõ cho các khu vực, đo hiệu quả bằng thời gian và chi phí của người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, công khai tiến độ dự án, buộc các sở, ngành dùng chung dữ liệu và chịu trách nhiệm tới cùng với cam kết đã đưa ra.