Các quan chức cấp cao, trong đó có Phó Chánh văn phòng Stephen Miller và Giám đốc ngân sách Russell Vought, đã phối hợp với Văn phòng Cố vấn pháp lý Nhà Trắng từ tháng 4, để xác định những biện pháp hành pháp về nhập cư, thuế quan, chi phí nhà ở và chi tiêu liên bang mà ông Trump có thể triển khai mà không cần Quốc hội phê chuẩn, Reuters dẫn ba nguồn tin đề nghị giấu tên cho biết.
Cố vấn pháp lý Nhà Trắng Will Scharf và nhóm trợ lý của ông cũng đang xem xét “những gì Tổng thống Trump có thể tự mình thực hiện một cách hợp pháp, những lĩnh vực mà ông có thể tận dụng hết quyền hạn của mình và cách bảo vệ những quyết định đó trước tòa án”, quan chức Nhà Trắng cho biết.
Những chuẩn bị này làm nổi bật một nghịch lý trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11: Giành quyền kiểm soát Quốc hội sẽ trao cho đảng Dân chủ quyền điều tra Tổng thống Trump, ngăn chặn các dự luật và hạn chế những ưu tiên chi tiêu của ông. Tuy nhiên, ông Trump vẫn sẽ có quyền hành pháp rộng lớn trong lĩnh vực thương mại, chính sách đối ngoại và bộ máy hành chính liên bang, và ông đã tận dụng điều này trong nhiệm kỳ 2.
Đảng Dân chủ cần giành thêm ít nhất 4 ghế tại Hạ viện Mỹ, đồng thời giành quyền kiểm soát Thượng viện, để đảo ngược thế đa số sít sao hiện nay của đảng Cộng hòa, với tỷ lệ 218 - 214 tại Hạ viện và 53 - 47 tại Thượng viện. Các cuộc thăm dò dư luận nghiêng về khả năng đảng Dân chủ giành chiến thắng tại Hạ viện, trong khi cuộc đua tại Thượng viện vẫn chưa thể phân định.
Trong tháng qua, ông Trump đã tham gia các cuộc vận động tranh cử trên khắp cả nước nhằm duy trì quyền kiểm soát Quốc hội của đảng Cộng hòa, trong khi các trợ lý của ông âm thầm chuẩn bị cho một bối cảnh chính trị hoàn toàn khác vào năm 2027.
Nhà Trắng bác bỏ khả năng đảng Cộng hòa thất bại và cáo buộc truyền thông đang thúc đẩy một câu chuyện sai lệch.
“Chính quyền hiện nay và các nghị sĩ Cộng hòa có tư duy thực tế sẽ tiếp tục bảo vệ biên giới, khôi phục trật tự và pháp luật, đưa thêm tiền trở lại túi những người Mỹ chăm chỉ lao động, đồng thời mang lại thành quả cho người dân Mỹ”, người phát ngôn Nhà Trắng Lauren Bis tuyên bố.
Theo quan chức Nhà Trắng, các biện pháp hành pháp đang được xem xét bao gồm: Áp thuế với khoáng sản nhập khẩu và tua-bin gió, siết chặt các quy định về thị thực dành cho sinh viên quốc tế và lao động nước ngoài tạm thời, cũng như các biện pháp nhằm giảm chi phí nhà ở và xây dựng.
Một trong những người am hiểu kế hoạch cho biết, các cơ quan liên bang đã trình đề xuất và đánh giá pháp lý về những biện pháp mà chính quyền có thể đơn phương thực hiện.
Khi được hỏi ông Trump sẽ cảm thấy như thế nào nếu điều hành đất nước thông qua quyền hành pháp dưới một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát, một nguồn tin trả lời: “Rất thoải mái”.
Nhiều lần phớt lờ
Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, ông Trump đã liên tục thử thách giới hạn quyền lực tổng thống, sử dụng quyền hành pháp để áp đặt các mức thuế quan trên diện rộng, tăng cường thực thi luật nhập cư, thu hẹp lực lượng nhân viên liên bang và theo đuổi các mục tiêu chính sách đối ngoại, trong đó có cuộc chiến với Iran, mà không cần Quốc hội phê chuẩn hay ban hành luật mới.
“Trong 2 năm qua, về cơ bản Tổng thống Trump đã phớt lờ Quốc hội và cố gắng thực hiện càng nhiều càng tốt thông qua các sắc lệnh hành pháp và quyền lực tổng thống. Tôi cho rằng ông sẽ tiếp tục làm như vậy nếu đảng Dân chủ chiếm đa số”, ông Nathan Gonzales, biên tập viên của Inside Elections (tổ chức cung cấp phân tích chính trị phi đảng phái), đánh giá.
Ông Trump nhiều lần viện dẫn tình trạng khẩn cấp quốc gia để mở rộng khả năng hành động mà không cần luật mới. Quốc hội có thể bỏ phiếu chấm dứt những tình trạng khẩn cấp này, nhưng ông Trump có thể phủ quyết quyết định đó, buộc cả 2 viện phải đạt đa số 2/3 để vượt qua quyền phủ quyết của ông.
Tuy nhiên, một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát vẫn có thể tạo ra những trở ngại đáng kể.
Việc kiểm soát Thượng viện sẽ cho phép đảng Dân chủ ngăn chặn các ứng viên do ông Trump đề cử vào những vị trí tư pháp và nhánh hành pháp, bao gồm đề cử vào Tòa án Tối cao.
Đảng Dân chủ cũng có thể từ chối thông qua các dự luật do ông Trump hậu thuẫn. Tuy nhiên, ông Trump có thể phủ quyết những dự luật của đảng Dân chủ mà ông không đồng tình, và nhiều khả năng đảng Dân chủ sẽ không có đủ số phiếu tại Hạ viện để vượt qua quyền phủ quyết của ông.
Các tòa án có thể chặn những hành động hành pháp vượt quá thẩm quyền pháp lý của ông Trump. Nhà Trắng dự định yêu cầu Bộ Tư pháp đưa ra các ý kiến pháp lý nhằm xác định ông Trump có thể làm gì mà không cần Quốc hội, và cách bảo vệ những hành động đó nếu bị kiện ra tòa, một nguồn tin cho biết.
Có một thách thức mà ông Trump không thể né tránh bằng hành động hành pháp: Các cuộc điều tra của Quốc hội.
Các nghị sĩ Dân chủ cấp cao tại Hạ viện đã thảo luận về việc tổ chức điều trần, gửi trát đòi hầu tòa và yêu cầu cung cấp tài liệu để điều tra xem liệu ông Trump có sử dụng quyền lực tổng thống nhằm mang lại lợi ích cho bản thân, đồng minh hoặc các nhà tài trợ hay không.
