Ngày 23/10 (giờ địa phương) tại Viện Quan hệ Quốc tế Hoàng gia Egmont ở thủ đô Brussels của Bỉ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có bài phát biểu chính sách mang tựa đề: “Biến tầm nhìn thành hành động từ quyết tâm chính trị đến hình mẫu hợp tác”.
Ba thông điệp lớn
Sau bốn thập kỷ Đổi mới, từ một đất nước bị tàn phá sau chiến tranh, bị bao vây, cấm vận, Việt Nam đã vươn lên thành đối tác thương mại, đầu tư hàng đầu của EU tại Đông Nam Á.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, hành trình đó khẳng định chân lý: Các quốc gia dù khác biệt về thể chế hay phát triển, nếu cùng tin vào đối thoại, hợp tác cùng có lợi và tôn trọng luật pháp quốc tế, chúng ta hoàn toàn có thể vượt qua khác biệt để kiến tạo tương lai.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chia sẻ ba thông điệp lớn:
Trước hết, nhận diện chuyển dịch chiến lược thời đại - giai đoạn biến chuyển sâu sắc, đe dọa phân mảnh nhưng cũng mở ra những cơ hội mới, nơi EU tiếp tục giữ vai trò trung tâm, tiên phong.
Thứ hai, sự đồng điệu ngày càng tăng về tầm nhìn, giá trị và tư duy “tự chủ chiến lược” giữa Việt Nam và EU là nền tảng vững chắc để hai bên cùng tiến xa hơn.
Thứ ba, các định hướng chiến lược đột phá trong quan hệ Việt Nam - EU; trong đó quan hệ Việt Nam - Bỉ là động lực và minh chứng sống động nhất.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, thế giới đang sống trong giai đoạn trật tự quốc tế được tái định hình sâu sắc. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc đã thâm nhập sâu vào mọi cấu trúc cốt lõi: từ kinh tế, thương mại, chuỗi cung ứng đến công nghệ chiến lược, AI và tiêu chuẩn dữ liệu.
Sự xuất hiện của các chính sách “An ninh kinh tế” hay “Giảm rủi ro” đang tạo ra những ranh giới mới trong các hệ sinh thái công nghệ và chuỗi sản xuất, đẩy thế giới trước nguy cơ phân mảnh địa - kinh tế nghiêm trọng.
Chủ nghĩa đa phương và trật tự dựa trên luật lệ chịu thách thức chưa từng có. Chủ nghĩa đơn phương và làn sóng bảo hộ gia tăng; các thể chế đa phương trung tâm như Liên hợp quốc hay WTO đứng trước áp lực cải tổ cấp bách. Thế giới đối mặt với nghịch lý: Kết nối sâu hơn nhờ công nghệ, nhưng chia rẽ nhanh hơn vì địa chính trị.
Cùng lúc đó, nguy cơ xung đột địa chính trị, tranh chấp chủ quyền trên biển, đại dương, khoảng không vũ trụ và không gian mạng đan xen gay gắt với các thách thức an ninh phi truyền thống khốc liệt. Thực tiễn cho thấy, không quốc gia nào có thể tự mình giải quyết các rủi ro mang tính toàn cầu.
Bài toán chiến lược đặt ra là, làm thế nào để vừa bảo vệ sự tự chủ quốc gia, vừa đóng góp xây dựng một trật tự quốc tế công bằng, mở và dựa trên luật pháp?
“Đây chính là câu hỏi đòi hỏi lời giải chung giữa Việt Nam và EU. Và tôi tin rằng, càng trao đổi, hai bên càng nhận ra chúng ta chia sẻ nhiều điểm đồng chiến lược và giá trị cốt lõi hơn là khác biệt”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh con đường phát triển của Việt Nam, với triết lý: Tự lực, tự cường tạo nên sức đề kháng và tính tự chủ. Hợp tác quốc tế sâu rộng giúp mở thêm không gian phát triển đất nước.
Bước ra khỏi chiến tranh và cấm vận, Việt Nam đã dũng cảm Đổi mới. Đổi mới tư duy lãnh đạo - đổi mới thể chế - đổi mới cách làm và chủ động hội nhập toàn cầu.
Việt Nam đang tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới với hai mục tiêu 100 năm. Để hiện thực hóa khát vọng đó, Việt Nam không dựa vào tài nguyên hay lao động giá rẻ, mà chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, lấy con người làm trung tâm. Đồng thời, Việt Nam kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa.
Dù vậy, con đường phía trước còn nhiều thách thức: nguy cơ “bẫy thu nhập trung bình”, áp lực tăng năng suất và độ nhạy cảm của nền kinh tế mở trước các cú sốc địa - kinh tế. Để vượt qua, cùng với nỗ lực tự thân, Việt Nam rất cần sự đồng hành chiến lược, công bằng, cân bằng và hiệu quả từ các đối tác quốc tế, trong đó Liên minh châu Âu là đối tác tầm vóc hàng đầu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho biết.
Vai trò của Liên minh châu Âu trong trật tự toàn cầu
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, sự ra đời của Liên minh châu Âu là bài học truyền cảm hứng về năng lực vượt qua lịch sử, chấp nhận khác biệt để kiến tạo tương lai chung - một triết lý rất gần gũi với dân tộc Việt Nam.
“Chúng tôi đánh giá cao hướng đi “Tự chủ chiến lược” của EU - nơi châu Âu tự chủ về an ninh kinh tế nhưng kiên định cam kết với chủ nghĩa đa phương và luật pháp quốc tế. Thông qua Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, EU đang chủ động hiện diện, đóng góp thiết thực cho hòa bình, ổn định và tự do hàng hải tại khu vực”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định đối với Việt Nam, quan hệ với EU có vị trí đặc biệt mang tính cấu trúc. EU là đối tác chiến lược sớm đồng hành cùng Việt Nam từ những ngày đầu Đổi mới.
Hợp tác với EU không đơn thuần là mối quan hệ đối ngoại thông thường, mà là trụ cột mang ý nghĩa chiến lược, gắn trực tiếp với tư duy đa phương hóa, đa dạng hóa và con đường phát triển tự chủ của Việt Nam.
Tương đồng về lợi ích, giá trị và tầm nhìn chiến lược
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng Việt Nam và EU tìm thấy sự đồng điệu sâu sắc trên 4 trụ cột chiến lược:
Trước hết, sự gặp gỡ giữa “Tự chủ chiến lược” của hai bên và nét đặc trưng tự cường của Việt Nam. Tự chủ không phải là khép kín hay tự ngắt kết nối, mà là nâng cao năng lực tự quyết định đường lối phát triển, vận mệnh quốc gia.
Trong chiến lược “Giảm rủi ro” và “Cửa ngõ Toàn cầu” của EU, Việt Nam - với vị thế trung tâm tại Đông Nam Á và độ mở kinh tế cao - chính là một “mắt xích tin cậy” giúp EU đa dạng hóa và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng.
Thứ hai, góc nhìn tích cực về các tiêu chuẩn xanh mới (CBAM, EUDR): Việt Nam không nhìn nhận CBAM hay EUDR là rào cản bảo hộ mà coi đó là động lực tái cấu trúc nền kinh tế xanh. Việt Nam sẵn sàng là quốc gia đang phát triển tiên phong tuân thủ các chuẩn mực này, đồng thời mong muốn EU đồng hành về công nghệ và tài chính xanh.
Thứ ba, cam kết công bằng, minh bạch, bình đẳng, cùng có lợi về thương mại tự do và an ninh kinh tế: EVFTA và EVIPA là minh chứng rằng một quốc gia đang phát triển hoàn toàn có thể hội nhập công bằng, đáp ứng các tiêu chuẩn cao nhất về lao động, môi trường và phát triển bền vững. Việc hai bên cùng kiên định tự do hóa thương mại là thông điệp phản bác lại làn sóng bảo hộ và chủ nghĩa đơn phương.
Thứ tư, thượng tôn luật pháp quốc tế và an ninh hàng hải (UNCLOS 1982): Hai bên cùng coi Hiến chương Liên hợp quốc và UNCLOS 1982 là “hiến pháp của biển và đại dương”. Biển Đông là tuyến hàng hải huyết mạch gắn liền trực tiếp với an ninh kinh tế của châu Âu.
"Chúng tôi đánh giá cao tiếng nói mạnh mẽ của EU trong việc bảo vệ tính toàn vẹn của UNCLOS 1982 và duy trì hiện diện hòa bình tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề xuất lĩnh vực hợp tác chiến lược đột phá trong thời gian tới, bao gồm nâng tầm tin cậy chính trị và an ninh kinh tế; thể chế hóa hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư tầm cao mới; bứt phá trong khoa học công nghệ, bán dẫn và đổi mới sáng tạo; đẩy mạnh chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng công bằng; củng cố nền tảng giáo dục, đào tạo và giao lưu nhân dân.
“Với vị thế là một trong những quốc gia Đông Nam Á hợp tác toàn diện nhất với EU và đang đảm nhiệm vai trò điều phối viên quan hệ ASEAN - EU, Việt Nam sẵn sàng đóng vai trò ‘mô hình thử nghiệm’ và cầu nối chiến lược, thúc đẩy đưa hợp tác ASEAN - EU trở thành một trục liên khu vực kiểu mẫu, đóng góp thiết thực cho hòa bình và thịnh vượng ở cả hai châu lục”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước phát biểu.
