Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam, chiều 2/5, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đến thăm và có bài phát biểu chính sách quan trọng tại ĐHQG Hà Nội.
Tham dự sự kiện có Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ, Giám đốc ĐHQG Hà Nội Bùi Thế Duy, cùng đại biểu cấp cao hai nước, giảng viên và sinh viên nhà trường.
Bài phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae mang thông điệp mạnh mẽ về tương lai của quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - Nhật Bản, đồng thời công bố những cập nhật quan trọng cho “Tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP)” của Nhật Bản.
Thủ tướng Takaichi Sanae nhắc lại kỷ niệm trong chuyến thăm của bà đến Việt Nam cách đây 6 năm và bày tỏ mong muốn đến Hội An – nơi có di tích Chùa Cầu được hoàn thành trùng tu với sự hỗ trợ của Nhật Bản cách đây 2 năm. Thủ tướng Nhật Bản cho rằng đây là minh chứng cho hơn 400 năm lịch sử giao thương năng động giữa hai dân tộc. Kế thừa tinh thần đó, năm 2013, cố Thủ tướng Abe Shinzo đã chọn Việt Nam là điểm đến trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên sau khi nhậm chức. Cũng với suy nghĩ đó, Thủ tướng Takaichi Sanae cho biết kể từ khi nhậm chức, bà mong sớm đến thăm Việt Nam.
Thủ tướng Nhật Bản bày tỏ ấn tượng với sự vươn lên của Việt Nam. Từ việc chủ yếu sản xuất quần áo, hàng dệt may một thập kỷ trước, Việt Nam nay đã trở thành nơi sản xuất của nhiều công ty toàn cầu, trong đó nhiều thiết bị điện tử tích hợp công nghệ tiên tiến của Nhật Bản.
Bà nhấn mạnh, ngành công nghiệp sản xuất của Việt Nam hiện nay có mối quan hệ không thể tách rời với kinh tế Nhật Bản. Chỉ tính riêng tại 3 khu công nghiệp Thăng Long gần Hà Nội đã có 205 công ty Nhật Bản đang hoạt động, tạo việc làm cho khoảng 100.000 người. Các doanh nghiệp như Canon đang sử dụng linh kiện từ Việt Nam, Nhật Bản và nhiều nơi ở châu Á để sản xuất tới 1/4 lượng máy in toàn cầu.
Thủ tướng Takaichi Sanae cho biết, hợp tác giữa hai nước đã vươn lên không gian vũ trụ. Bà đánh giá cao việc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam sử dụng nguồn vốn vay ODA của chính phủ Nhật Bản được khánh thành vào tháng 3 vừa qua, tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội). Bà coi đây là cột mốc quan trọng của nỗ lực bền bỉ suốt từ năm 2006. Nhật Bản cũng đang hỗ trợ Việt Nam chế tạo vệ tinh quan sát Trái đất LOTUSat-1, để phục vụ công tác dự báo thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu.
Trong lĩnh vực công nghệ cao, hai nước đang đẩy mạnh hợp tác về chất bán dẫn. Việc mở chương trình kỹ sư công nghệ chip bán dẫn tại Trường Đại học Việt - Nhật năm 2025 được kỳ vọng sẽ củng cố chuỗi cung ứng bán dẫn của Nhật Bản và đóng góp cho sự tiến bộ công nghiệp của Việt Nam.
Cùng với đó, Thủ tướng Takaichi Sanae cho biết, Nhật Bản mong muốn thúc đẩy hợp tác công - tư mạnh mẽ hơn với Việt Nam trong lĩnh vực khai thác và phát triển chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng.
Nâng cấp tầm nhìn khu vực
Nhân kỷ niệm 10 năm cố Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo đề ra Tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP), Thủ tướng Takaichi Sanae khẳng định tính phù hợp của FOIP - chia sẻ giá trị cốt lõi với Tầm nhìn của ASEAN về Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Trước những thay đổi mang tính cấu trúc của trật tự quốc tế, Thủ tướng Takaichi Sanae chính thức công bố “FOIP cập nhật”, tập trung vào 3 lĩnh vực ưu tiên: Xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế cho kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu, tăng cường chuỗi cung ứng năng lượng và vật liệu; Cùng kiến tạo cơ hội tăng trưởng kinh tế qua hợp tác công - tư và chia sẻ quy tắc; Tăng cường hợp tác an ninh để đảm bảo hòa bình, ổn định khu vực.
Về an ninh năng lượng, Thủ tướng Takaichi Sanae cho biết bà vừa tổ chức hội nghị trực tuyến khẩn cấp với các lãnh đạo châu Á và công bố Sáng kiến "Đối tác về khả năng chống chịu năng lượng và tài nguyên châu Á" (POWERR ASIA), trong đó có sự tham gia của Thủ tướng Lê Minh Hưng. Theo sáng kiến này, Nhật Bản sẽ hỗ trợ thu xếp nguồn cung dầu thô cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn.
Về trung và dài hạn, hai bên sẽ xây dựng hệ thống dự trữ dầu khu vực và phát triển các nguồn năng lượng mới như nhiên liệu sinh học, điện mặt trời thế hệ mới, điện hạt nhân và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG).
Thủ tướng Nhật Bản cũng nhấn mạnh các nỗ lực chung nhằm tạo lợi thế trong kỷ nguyên số. Qua sáng kiến “Đồng sáng tạo ASEAN - Nhật Bản về AI" công bố vào tháng 10 năm ngoái, các nước sẽ phát triển những mô hình AI phản ánh ngôn ngữ và văn hóa đa dạng của châu Á.
Đồng thời, Nhật Bản công bố “Khái niệm Hành lang kỹ thuật số” trong khuôn khổ FOIP nhằm phát triển cáp ngầm, công nghệ mạng truy nhập vô tuyến mở (Open RAN), liên lạc vệ tinh và mạng quang học toàn phần trên toàn khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Về kinh tế và thương mại, Thủ tướng Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của việc mở rộng Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) một cách chiến lược, trên cơ sở duy trì các tiêu chuẩn cao của hiệp định.
