Ngày 16/10, Báo Tiền Phong phối hợp với Sở Xây dựng TPHCM tổ chức hội thảo Đầu tư phát triển hạ tầng đồng bộ, động lực tăng trưởng kinh tế và mở rộng không gian phát triển TPHCM, thu hút nhiều các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng tham gia.
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn đánh giá các vấn đề được lựa chọn thảo luận đều đúng và thiết thực, gắn với những yêu cầu phát triển của TPHCM trong giai đoạn mới.
Theo Thứ trưởng, sau sắp xếp đơn vị hành chính, TPHCM bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô không gian, dân số, tiềm lực kinh tế và nhu cầu quản trị lớn hơn. Không gian mới tạo điều kiện kết nối các trung tâm hành chính, thương mại, dịch vụ với công nghiệp, đổi mới sáng tạo, cảng biển, logistics, kinh tế biển, du lịch và các vùng sinh thái đặc thù. Đây là cơ hội để thành phố tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, đồng thời đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quy hoạch, đầu tư hạ tầng và tổ chức thực hiện.
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh hạ tầng không chỉ là hệ thống công trình phục vụ phát triển mà phải trở thành công cụ tổ chức lại không gian, kết nối các động lực tăng trưởng, giảm chi phí nền kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Quy hoạch đồng bộ, kết nối các cực tăng trưởng
Về định hướng đầu tư, Thứ trưởng đề nghị hạ tầng phải bám sát cấu trúc không gian phát triển mới của thành phố. Quy hoạch tổng thể TPHCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm cần hình thành một chỉnh thể kinh tế đô thị thống nhất, đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp, có phân công chức năng và khả năng cộng hưởng.
Mỗi cực phát triển cần xác định rõ chức năng kinh tế chủ đạo, quy mô dân số, việc làm, nhu cầu đất đai, hạ tầng động lực, hạ tầng xã hội và mối liên hệ với các cực còn lại. Hạ tầng phải tạo điều kiện phân bổ hợp lý việc làm, dịch vụ, nhà ở và tiện ích thiết yếu, tránh tình trạng các đô thị mới tiếp tục phụ thuộc vào khu vực lõi hoặc phát triển lan tỏa nhưng thiếu hạ tầng đồng bộ.
Các quyết định đầu tư cần trả lời ba câu hỏi: Mở khóa không gian nào, tạo ra động lực kinh tế gì và mang lại giá trị gì cho người dân, doanh nghiệp trong toàn vùng Đông Nam Bộ.
Cùng với quy hoạch, TPHCM cần hoàn thiện mạng lưới giao thông đồng bộ, thông minh và đa phương thức. Điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở số lượng công trình còn thiếu mà còn ở sự thiếu liên thông giữa đường bộ, đường sắt, đường thủy, cảng biển, hàng không và giao thông công cộng.
Các nhiệm vụ trọng tâm gồm hoàn thiện đường vành đai, cao tốc, nút giao cửa ngõ, phát triển đường sắt đô thị, đường sắt kết nối vùng, tổ chức hành lang vận tải hàng hóa chuyên dùng, kết nối hệ thống cảng Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ với các trung tâm logistics và Cảng hàng không quốc tế Long Thành.
Phát triển giao thông đô thị phải gắn với tổ chức không gian theo mô hình TOD. Đây không chỉ là khai thác quỹ đất quanh nhà ga mà phải tích hợp giao thông công cộng, sử dụng đất, nhà ở, thương mại, dịch vụ, không gian đi bộ và hạ tầng xã hội. Việc khai thác giá trị đất tăng thêm cần công khai, minh bạch và được tái đầu tư cho hạ tầng.
Phát triển hạ tầng, huy động hiệu quả nguồn lực
Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, TPHCM cần tránh tình trạng hạ tầng giao thông phát triển đến đâu, đô thị mở rộng đến đó nhưng hạ tầng xã hội và chất lượng sống của người dân đi sau.
Đối với TPHCM, mọi phương án mở rộng không gian phát triển phải tính đến ngập úng, triều cường, sụt lún, xâm nhập mặn và sức chịu tải của hệ sinh thái. Sông, kênh, rạch, hồ điều hòa, hành lang xanh, vùng trữ nước và rừng ngập mặn Cần Giờ cần được coi là bộ phận cấu thành của hệ thống hạ tầng. Phát triển hướng biển, cảng biển và đô thị ven biển phải dựa trên đánh giá khoa học, bảo đảm an toàn môi trường và khả năng chống chịu lâu dài.
Thứ trưởng cho biết nhu cầu đầu tư hạ tầng của TPHCM trong giai đoạn tới rất lớn, trong khi nguồn lực nhà nước có giới hạn. Vì vậy, đầu tư công cần giữ vai trò dẫn dắt, tập trung vào các công trình hạ tầng khung có sức lan tỏa và khả năng mở khóa không gian phát triển. Đồng thời, TPHCM cần huy động hiệu quả vốn tư nhân, vốn quốc tế và các hình thức đối tác công tư (PPP) theo quy định.
Đầu tư đồng bộ không có nghĩa là triển khai tất cả dự án cùng lúc. Thành phố cần xác định thứ tự ưu tiên, phân kỳ phù hợp, lựa chọn những dự án có tác động liên vùng, tháo gỡ đúng điểm nghẽn, tạo nguồn thu và thu hút các khoản đầu tư tiếp nối.
Mỗi dự án phải được đánh giá đầy đủ về hiệu quả kinh tế - xã hội, tác động môi trường, chi phí vận hành trong suốt vòng đời và khả năng kết nối với mạng lưới chung. Các vấn đề về thu hồi giá trị gia tăng từ đất, chuẩn bị quỹ đất, giải phóng mặt bằng, tái định cư và chia sẻ rủi ro trong dự án PPP cũng cần được quan tâm, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.
Bên cạnh đó, nhiều công trình hạ tầng có phạm vi ảnh hưởng vượt địa giới hành chính, từ giao thông hàng hóa, cảng biển, hành lang sông đến cấp nước, thoát nước, kiểm soát ngập và xử lý chất thải rắn. Vì vậy, cần cơ chế điều phối đủ hiệu lực giữa TPHCM với Đồng Nai, Tây Ninh và các địa phương trong vùng, thống nhất từ quy hoạch, chuẩn bị đầu tư, phân kỳ, nguồn vốn đến quản lý vận hành.
Thứ trưởng khẳng định Bộ Xây dựng tiếp tục phối hợp với TPHCM trong quá trình hoàn thiện quy hoạch, thể chế và các chương trình phát triển đô thị, hạ tầng, kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn thuộc thẩm quyền, đồng thời tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền đối với những vấn đề vượt thẩm quyền.
