Tài sản công dôi dư 'không nên chỉ nằm trong hồ sơ nội bộ'

Tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã lựa chọn giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau sắp xếp bộ máy và đơn vị hành chính”. Mục đích giám sát nhằm đánh giá thực trạng, rút ra bài học kinh nghiệm và kiến nghị, đề xuất giải pháp liên quan tài sản công là trụ sở làm việc.

Thông tin về công tác dân nguyện của Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết, cử tri và nhân dân đánh giá cao việc Quốc hội tổ chức giám sát tối cao chuyên đề này, bởi đây là nội dung quan trọng nhằm đánh giá hiệu quả, tránh lãng phí tài sản công và xử lý các tồn tại sau khi tinh gọn bộ máy.

Danh mục tài sản công dôi dư không nên chỉ nằm trong hồ sơ nội bộ. Chúng ta cần phải có các hình thức công khai, ví dụ trên cổng thông tin điện tử của tỉnh, xã, phường, hay niêm yết tại trụ sở cơ quan công quyền”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga.

Trao đổi với Tiền Phong, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga – Phó trưởng đoàn ĐBQH Hải Phòng - nhấn mạnh việc xử lý nhà đất công dôi dư rất cần thiết để tránh lãng phí.

Tuy nhiên, theo bà Nga, phải thẳng thắn nhìn nhận, việc xử lý không dễ dàng. Bởi tài sản công liên quan đến nhiều yếu tố pháp luật.

Đáng lưu ý, với mỗi công trình, trụ sở khi xây dựng đều có những công năng, mục đích sử dụng khác nhau. Khi muốn chuyển đổi, chắc chắn phải có sự cải tạo, hoán đổi cho phù hợp. Việc này cũng không thể làm trong ngày một ngày hai.

“Trụ sở cơ quan, muốn ưu tiên làm trường học, phải có sự thay đổi công năng, vì thiết kế cơ quan khác trường học, phòng làm việc khác với phòng học. Vì thế, không thể nóng vội được”, nữ đại biểu ví dụ.

Theo bà Nga, để xử lý tốt nhất cho vấn đề này, trước tiên các địa phương cần có sự thống kê rất đầy đủ từ cấp xã lên cấp tỉnh và phải có sự phân loại trụ sở dôi dư.

Sau đó, cần rà soát, đối chiếu quy định pháp luật, nếu có điểm nghẽn pháp lý, phải có phương án gỡ vướng ngay.

Kế đến, cần phải công khai số tài sản sẽ phải xử lý để các tổ chức, cá nhân quan tâm nắm được thông tin. Đặc biệt, bà Nga cũng nhấn mạnh đến việc giám sát chặt chẽ trong quá trình triển khai thực hiện.

“Tài sản công là lĩnh vực rất nhạy cảm, nếu không giám sát chặt chẽ rất dễ phát sinh lãng phí, thất thoát, chuyển đổi không minh bạch, hoặc dễ dẫn đến lợi ích nhóm”, nữ đại biểu khuyến cáo.

Do vậy, phải giám sát ngay từ khâu kiểm kê ban đầu. Khi lập danh mục, phải ghi rõ tài sản này nằm ở đâu, diện tích bao nhiêu, hiện trạng sử dụng thế nào, hồ sơ pháp lý ra sao, phương án xử lý là gì…

“Đây là khâu vô cùng quan trọng, bởi nếu kiểm kê không đầy đủ, tài sản có thể bị bỏ sót, dẫn đến xuống cấp, gây lãng phí, thậm chí bị chiếm dụng, sử dụng sai mục đích”, bà Nga lưu ý.

Vẫn theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, việc công khai danh mục trụ sở dôi dư cũng là giải pháp hiệu quả để nhân dân cùng giám sát.

“Danh mục tài sản công dôi dư không nên chỉ nằm trong hồ sơ nội bộ. Chúng ta cần phải có các hình thức công khai, ví dụ trên cổng thông tin điện tử của tỉnh, xã, phường, hay niêm yết tại trụ sở cơ quan công quyền”, đại biểu nhìn nhận.

Theo bà, việc công khai này giúp HĐND, đại biểu nhân dân, báo chí và cử tri giám sát được rất rõ tài sản nào đang bỏ hoang, tài sản nào chuyển đổi mục đích sử dụng, tài sản nào đưa ra đấu giá, tài sản nào cho đơn vị sự nghiệp, hay dùng làm thiết chế công cộng.

Đồng thời, đại biểu đoàn Hải Phòng cũng lưu ý giám sát chặt chẽ việc định giá, đấu giá, cho thuê, chuyển mục đích sử dụng đất. Đây chính là khâu rất dễ phát sinh tiêu cực, cũng là khâu rủi ro cao nhất.

Với nhà, đất công thường có vị trí đẹp, nên cần giám sát đặc biệt việc xác định giá đất. Bên cạnh đó là việc xác định giá trị tài sản trên đất, phương án đấu giá, điều kiện tham gia, kết quả trúng đấu giá, thực hiện nghĩa vụ tài chính sau đấu giá…

“Tất cả phải được giám sát rất chặt chẽ, tránh việc tài sản công được định giá thấp, chuyển giao thiếu minh bạch. Tất cả phải được công khai, có hồ sơ giải trình rõ ràng, như thế sẽ ngăn chặn được những nguy cơ, hệ lụy đáng tiếc. Đồng thời, phải quy định rõ trách nhiệm từng tập thể, cá nhân cũng như trách nhiệm người đứng đầu địa phương về vấn đề này”, bà Nga nói với Tiền Phong.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhìn nhận, tài sản công bỏ hoang không chỉ là lãng phí vật chất, mà còn là lãng phí cơ hội phát triển, lãng phí niềm tin của nhân dân.

“Một khu đất, một trụ sở cũ, một công trình công bỏ không giữa trung tâm xã, phường có thể trở thành thư viện, nhà văn hóa, không gian sáng tạo, điểm sinh hoạt cộng đồng, cơ sở giáo dục, y tế, thể thao, dịch vụ công, hoặc nguồn lực tạo vốn phát triển hạ tầng. Nhưng nếu hồ sơ pháp lý không rõ, thẩm quyền không rõ, trách nhiệm không rõ thì tài sản ấy sẽ tiếp tục nằm im, xuống cấp, gây bức xúc xã hội”, ông Sơn nói.

Theo đại biểu thuộc đoàn Hà Nội thì “chìa khóa” để giải quyết vấn đề này nằm ở “bốn rõ” là: rõ trách nhiệm, rõ pháp lý, rõ dữ liệu, rõ phương án sử dụng.

Ghi nhận từ thông tin đã được công bố, ông Sơn cho hay, cả 34 địa phương đã xử lý bước đầu gần 26 nghìn cơ sở nhà, đất. Trong đó có cơ sở được bố trí làm trụ sở, cơ sở giáo dục, y tế, văn hóa - thể thao, công cộng và giao cho tổ chức phát triển quỹ đất, hoặc đơn vị chức năng quản lý, khai thác.

Nhưng vẫn còn khối lượng rất lớn tài sản công cần xử lý dứt điểm. Chính phủ đã yêu cầu xử lý triệt để tài sản công là nhà, đất dôi dư, không sử dụng trong quý II/2026, cho thấy tính cấp bách rất cao của nhiệm vụ này.

Theo ông Sơn, cần một cơ chế đặc thù đủ mạnh. Trước hết là số hóa toàn bộ dữ liệu nhà, đất công dôi dư: vị trí, diện tích, hiện trạng, hồ sơ pháp lý, tranh chấp, quy hoạch, phương án đề xuất.

“Không có dữ liệu sạch thì không thể ra quyết định nhanh và đúng”, đại biểu nhìn nhận.

Tôi đặc biệt muốn nhấn mạnh góc nhìn văn hóa: nhiều trụ sở, nhà đất công dôi dư ở cơ sở hoàn toàn có thể được chuyển hóa thành không gian văn hóa cộng đồng, thư viện, trung tâm học tập suốt đời, không gian sáng tạo thanh thiếu niên, điểm sinh hoạt cho người cao tuổi. Khi đó, tài sản công không chỉ được “xử lý” về mặt hành chính, mà được hồi sinh thành nguồn lực nuôi dưỡng đời sống tinh thần, củng cố gắn kết cộng đồng và tạo thêm động lực phát triển địa phương”, đại biểu Bùi Hoài Sơn nêu quan điểm.

Bên cạnh đó, ông Sơn cho rằng, phải phân nhóm tài sản: nhóm dùng ngay cho công cộng; nhóm chuyển giao cho giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao; nhóm đưa vào quỹ đất phát triển; nhóm đấu giá, cho thuê, liên doanh, liên kết theo quy định; nhóm vướng pháp lý cần cơ chế xử lý riêng.

Ông cũng lưu ý, phải rút gọn thủ tục xử lý tài sản công nhưng “không buông lỏng kỷ luật”. Nhanh không có nghĩa là dễ dãi; linh hoạt không có nghĩa là tùy tiện.

Để mang lại hiệu quả thực chất, thiết thực, đại biểu Bùi Hoài Sơn cũng đồng tình với việc gắn trách nhiệm người đứng đầu địa phương trong việc xử lý nhà, đất công dôi dư. “Ở đâu có tài sản công bị lãng phí kéo dài, ở đó phải xem xét trách nhiệm quản lý, điều hành, tham mưu và tổ chức thực hiện”, đại biểu nhìn nhận.

Tuy nhiên, ông lưu ý, gắn trách nhiệm người đứng đầu không có nghĩa là đẩy hết khó khăn cho địa phương. Bởi vậy, cần phân định rất rõ: việc nào do vướng pháp luật, quy hoạch, hồ sơ lịch sử, tranh chấp; việc nào do thiếu hướng dẫn từ cấp trên; việc nào do tâm lý sợ sai, né trách nhiệm; và việc nào do buông lỏng quản lý, chậm trễ, thiếu quyết tâm. Có như vậy mới công bằng, vừa khuyến khích cán bộ dám làm, vừa xử lý nghiêm những trường hợp trì trệ, né tránh, để thất thoát, lãng phí.

“Tôi nghĩ, cần đưa tiến độ và chất lượng xử lý nhà đất công dôi dư thành một tiêu chí đánh giá năng lực điều hành của người đứng đầu địa phương. Địa phương nào làm tốt, biến tài sản bỏ hoang thành trường học, trạm y tế, nhà văn hóa, không gian công cộng, nguồn lực phát triển thì phải được ghi nhận. Địa phương nào chậm trễ, để tài sản xuống cấp, phát sinh tiêu cực, gây bức xúc thì phải chịu trách nhiệm”, ông Sơn bày tỏ.

Theo ông Bùi Hoài Sơn, điều quan trọng nhất là phải thay đổi cách nhìn: nhà đất công dôi dư không phải “phần thừa” sau sắp xếp bộ máy, mà là một nguồn lực phát triển mới. Nếu được xử lý minh bạch, sáng tạo, đúng pháp luật, những tài sản ấy có thể trở thành hạ tầng cho chính quyền cơ sở, không gian phục vụ nhân dân, nguồn lực cho văn hóa, giáo dục, y tế, thể thao và phát triển đô thị - nông thôn bền vững.

“Khi đó, cải cách tổ chức bộ máy không chỉ dừng lại ở việc tinh gọn, mà còn tạo ra giá trị mới cho đất nước và cho từng cộng đồng dân cư”, ông Sơn nhận định.