Đất công không lối vào, trụ sở ‘mất giấy khai sinh'

Sau sáp nhập, hàng trăm trụ sở dôi dư tại Cà Mau đang đứng trước bài toán sử dụng sao cho hiệu quả, tránh lãng phí. Những trụ sở không còn nhu cầu được đưa vào diện đấu giá, nhưng vướng hàng loạt rào cản...

Trên đường Phan Ngọc Hiển, một trong những tuyến đường lớn, nhộn nhịp của phường Tân Thành, tỉnh Cà Mau, trụ sở cũ của Sở VH-TT&DL (65 Phan Ngọc Hiển) và Sở TN&MT (69 Phan Ngọc Hiển) nằm im lìm với những cánh cổng đóng kín.

Đây đều là những khu được xem là “đất vàng” khi nằm ở khu vực trung tâm đô thị của TP Cà Mau cũ, mặt tiền rộng, giao thông thuận lợi. Tuy nhiên, sau khi các đơn vị chuyển sang trụ sở mới, hai khu nhà gần như bị bỏ không suốt nhiều năm.

Ở hai trụ sở này, nhiều hạng mục xuống cấp theo thời gian. Tường bong tróc, la phông hư hỏng, kính cửa sổ vỡ. Khuôn viên phía trước vốn từng khang trang nay có nơi trở thành chỗ đậu xe tạm, cỏ dại mọc um tùm.

Bên trong, khung cửa sổ, cánh cửa và một số hạng mục có thể tháo lắp được gần như không còn, để lộ những ô trống.

Người dân địa phương cho biết, từ ngày các cơ quan di dời, nhịp sinh hoạt quanh các trụ sở cũng trở nên vắng lặng. Không ít người tiếc nuối khi những khu nhà ở vị trí trung tâm như vậy vẫn chưa thể đưa vào khai thác.

"Chỉ cần tận dụng cho thuê làm văn phòng, mặt bằng kinh doanh hay điểm dịch vụ thì mỗi năm cũng thu được khoản tiền không nhỏ...”, một người dân chia sẻ.

Thực tế, các khu đất này đã được đưa vào diện xử lý để cho thuê hoặc bán đấu giá. Tuy nhiên, quá trình triển khai lại... vướng hàng loạt quy định và quy hoạch.

Theo Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Cà Mau, trụ sở cũ của Sở VH-TT&DL (rộng 1.000m2) và trụ sở cũ của Sở TN&MT (gần 1.200m2) kể trên là 2 trong số 4 khu đất công ở các vị trí "đất vàng", diện tích lớn, nhưng chưa có sự thống nhất giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng.

Hai khu đất khác là khu đất trường Trung cấp VH-TT&DL (rộng hơn 25.700m2 tại phường An Xuyên) và khu đất Chợ nông sản thực phẩm cũ (rộng hơn 1.100m2 tại xã Năm Căn).

Các khu đất này đã được chuyển mục đích sử dụng thành “đất thương mại dịch vụ”, nhưng quy hoạch xây dựng lại là “đất hỗn hợp” và “đất ở hỗn hợp”.

Theo Trung tâm phát triển quỹ đất tỉnh Cà Mau, do vướng “đất hỗn hợp” nên việc đấu giá không thể thực hiện vì không thể định giá. Muốn bán được, phải tách rõ vị trí, diện tích từng loại đất theo mục đích sử dụng để phù hợp Luật đất đai 2024, từ đó mới có cơ sở xác định giá khởi điểm để đấu giá.

Với đất xây nhà ở, muốn đấu giá còn phải có quy hoạch chi tiết 1/500 đã được duyệt. Hiện các khu đất trên đều chưa có quy hoạch chi tiết này.

Cũng tại phường Tân Thành, có khu đất dôi dư rơi vào tình cảnh "dở khóc dở cười": khu đất 5 lô liền kề (64m2/lô). Khu này được giao cho Trung tâm phát triển quỹ đất tỉnh Cà Mau để bán đấu giá. Tuy nhiên, theo Trung tâm, cả 5 lô đều không có... lối vào. Tình trạng "ốc đảo" đó khiến đất không đấu giá được.

Cũng tại phường Tân Thành có khu đất Chi cục quản lý thị trường cũ rộng gần 500m2, dù đã được điều chỉnh thành quy hoạch "đất ở đô thị", nhưng quy hoạch xây dựng lại thành "đất công trình công cộng", nên cũng không thể đấu giá (đất công cộng nên chỉ giao đất không thu tiền sử dụng, hoặc miễn giảm tiền sử dụng đất).

Nếu quy hoạch là một “nút thắt”, thì hồ sơ pháp lý lại là trở ngại khác, làm kéo dài thời gian xử lý tài sản công dôi dư.

Trung tâm phát triển quỹ đất tỉnh Cà Mau cho hay, trung tâm còn được giao quản lý, xử lý một số cơ sở nhà, đất công khác nằm rải rác trên địa bàn tỉnh Cà Mau, trong đó có những khu đất trung tâm, nhiều lợi thế thương mại.

Tuy nhiên, việc đưa vào cho thuê, hoặc đấu giá những cơ sở gặp khó vì còn chồng chéo giữa các đơn vị sử dụng. Trong cùng một khu đất có khi 2 đơn vị được giao sử dụng, có đơn vị đã bàn giao cho Trung tâm, có đơn vị chưa, nên chưa đủ điều kiện ‘đất sạch’ để đưa ra đấu giá.

Việc có đất nhưng chưa thành "đất sạch" không chỉ là vấn đề của Cà Mau.

Theo Sở Tài chính Đồng Tháp, từ thực tế công tác quản lý, sử dụng, sắp xếp nhà, đất công gặp một khó khăn, do thiếu hồ sơ pháp lý, đặc biệt Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại các đơn vị cấp xã.

Tại Phú Thọ, trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Quốc Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất Phú Thọ cho biết, địa phương đã cơ bản hoàn thành việc xử lý tài sản dôi dư theo chính sách chung. Những trụ sở phù hợp quy hoạch được đưa ra đấu giá, còn các cơ sở chưa đồng bộ quy hoạch sẽ được cho thuê ngắn hạn nhằm tránh lãng phí.

Tuy nhiên theo ông Tuấn, trước đây quá trình tiếp nhận, xử lý tài sản công dôi dư gặp nhiều khó khăn do thiếu hồ sơ pháp lý. Điển hình như trường hợp khu Trung tâm Giống vật nuôi Phú Thọ cơ sở 2 (thuộc xã Văn Khúc, huyện Cẩm Khê trước đây - nay thuộc xã Nhật Tiến), khi bàn giao về Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện thì hầu như không còn giấy tờ do đơn vị cũ đã giải thể.

“Nếu làm theo cách cũ sẽ phải mất rất nhiều thời gian rà soát, tìm kiếm hồ sơ. Tuy nhiên, nhờ các chủ trương tháo gỡ của Chính phủ, hiện nay có thể tiếp nhận và xử lý theo hiện trạng thực tế, không bắt buộc phải đầy đủ hồ sơ gốc như trước”, ông Tuấn cho biết.

Tại cuộc họp mới đây về quản lý, sử dụng tài sản công để chống lãng phí, ông Nguyễn Hồ Hải - Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau thẳng thắn chỉ ra, có trụ sở công còn bỏ trống, xuống cấp, một số nơi chưa rà soát đầy đủ, chậm đưa đất vào sử dụng.

Do đó, ông Hải yêu cầu rà soát lại tổng thể đất công trên toàn tỉnh, chỉ rõ trách nhiệm, hướng xử lý, tránh để bỏ hoang, lãng phí, bị lấn chiếm. Giao cơ quan thanh kiểm tra tổ chức kiểm tra, giám sát chuyên đề về quản lý, sử dụng tài sản công. Từ đó, giúp địa phương có thêm quỹ đất để đấu giá tăng thu ngân sách, hoặc xây dựng hạ tầng công cộng phục vụ cộng đồng.

“Nguồn lực của tỉnh còn hạn chế, trong khi yêu cầu phát triển ngày càng cao, mỗi đồng ngân sách, mỗi mét vuông đất công phải được sử dụng hiệu quả, đúng mục đích, vì lợi ích chung của nhân dân”, ông Hải nói.

Tại Cà Mau, trong các trụ sở dôi dư đã sắp xếp, một số trụ sở được chuyển công năng, như trụ sở Tỉnh ủy Bạc Liêu cũ đã dùng làm Bảo tàng lịch sử Đảng bộ tỉnh Cà Mau; trụ sở UBND tỉnh Bạc Liêu cũ làm Bảo tàng Lúa nước tỉnh Cà Mau; trụ sở HĐND tỉnh Bạc Liêu cũ được sử dụng làm trụ sở Đảng ủy phường Bạc Liêu; trụ sở Sở KH&CN và trụ sở Quỹ Đầu tư phát triển cũ được chuyển giao làm Trung tâm Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo tỉnh (CiNEC)…

Tại Phú Thọ, theo kế hoạch của Trung tâm Phát triển quỹ đất, trong năm 2026 sẽ có 36 vị trí với diện tích hơn 31,62 ha được lập phương án cho thuê ngắn hạn; 42 vị trí với diện tích khoảng 148,84 ha được tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất trong quý II, III và IV.

“Vừa qua, tỉnh đã công bố đưa ra đấu giá 42 cơ sở với tổng diện tích hơn 1 triệu mét vuông. Đây là bước đi quan trọng để tạo nguồn thu cho ngân sách và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công”, ông Nguyễn Quốc Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất Phú Thọ cho biết.

Riêng đề án khai thác ngắn hạn tập trung vào 36 khu đất với các loại hình như đất thương mại dịch vụ, đất sản xuất phi nông nghiệp, đất thể dục thể thao và đất giáo dục đào tạo. Nguồn thu dự kiến từ hoạt động cho thuê đạt khoảng 5 tỷ đồng mỗi năm.

Đáng chú ý, nhiều khu đất nằm ở vị trí thuận lợi, trên các trục giao thông chính hoặc khu vực đô thị, được đánh giá có tiềm năng lớn để phát triển dịch vụ thương mại và dự án đầu tư.