Dù nỗi lo ngại về AI có thể tạo ra sự cảnh giác cần thiết, một chuyên gia khuyên rằng thay vì chạy theo mọi tiến bộ công nghệ mới, con người nên tập trung vào khả năng thích ứng.
Sự lo lắng xoay quanh thay đổi này hiện hữu rất rõ rệt. Bằng chứng là các khóa học về AI cùng các hướng dẫn làm sao để tăng thu nhập từ AI đang tràn ngập mạng xã hội Trung Quốc, trong bối cảnh các nhà tuyển dụng ngày càng kỳ vọng nhân viên phải có kiến thức và kỹ năng sử dụng AI. Đồng thời, số lượng người đăng ký và mức độ quan tâm đến các ngành khoa học xã hội tại các trường đại học đang có xu hướng giảm.
Xu hướng này nhấn mạnh một nghịch lý cốt lõi của kỷ nguyên AI: AI càng có khả năng thực hiện đa nhiệm, chúng ta càng phải khám phá, điều khiển và định hướng AI để tìm ra những nhiệm vụ mà chỉ con người mới có thể thực hiện được.
Hãng tin Jizhou Studio (Trung Quốc) đưa ra câu chuyện của 3 cá nhân không chuyên về lập trình. Họ tự xây dựng các công cụ AI, nhờ vào sự phát triển của AI tạo sinh (generative AI) và các tác nhân AI (AI agents) giúp người dùng phổ thông có thể tiếp cận khả năng lập trình.
Người phụ nữ tên Congcong từng làm công việc quản lý sản phẩm, luôn theo sát các mô hình và ứng dụng AI mới. Nhờ ChatGPT, cô đã tạo ra một tác nhân AI hỗ trợ luyện nói tiếng Anh cho bản thân và con gái, sau đó là một chatbot để giám sát việc làm bài tập về nhà và thời gian nghỉ ngơi của con.
Khi con gái bị bắt nạt bằng lời nói ở trường, cô bé đã tìm kiếm lời khuyên từ AI. Chatbot này phân tích tình huống, trấn an rằng cô bé không có lỗi và gợi ý các cách ứng phó, đem lại sự hỗ trợ kịp thời mà đôi khi các bậc phụ huynh bận rộn không thể đáp ứng. Congcong nhận thấy rằng những phản hồi tích cực liên tục từ AI, dù mang lại cảm giác an tâm, cũng có thể tạo ra sự phụ thuộc vượt quá vai trò ban đầu của nó như là một công cụ hỗ trợ.
Heisen - một biên tập viên truyền thông 36 tuổi, đã sử dụng các công cụ lập trình hỗ trợ bởi AI để phát triển một ứng dụng nhỏ (mini-program) giúp mẹ anh lên kế hoạch bữa ăn, với khả năng tự động tạo thực đơn và danh sách mua thực phẩm.
Thay vì phải tự viết mã nguồn, anh chỉ cần mô tả các chức năng và giao diện mong muốn thông qua các câu lệnh (prompt), cho phép AI biến ý tưởng của mình thành một sản phẩm hoạt động thực tế.
Tuy nhiên, ứng dụng này không thay thế được thói quen sinh hoạt gia đình. Mẹ của Heisen vẫn hỏi con trai mỗi ngày: "Ngày mai nhà mình ăn gì?". Bà còn gặp khó khăn khi sử dụng ứng dụng một cách hiệu quả, thay vào đó vẫn chủ yếu dựa vào cuốn sổ tay ghi chép thủ công của mình.
Lucy, làm việc trong lĩnh vực vận hành Internet, đã tạo ra một công cụ quản lý tủ quần áo tích hợp AI sau khi thường xuyên gặp khó khăn trong việc chọn trang phục. Công cụ này giúp cô sắp xếp quần áo và gợi ý các bộ đồ phù hợp cho từng dịp cụ thể.
Tuy nhiên, dù giúp nâng cao hiệu suất công việc hàng ngày, sự trỗi dậy của các tác nhân AI (AI agents) cũng làm gia tăng nỗi lo lắng của cô về tương lai nghề nghiệp. Tại công ty của Lucy, việc tăng năng suất nhờ AI đã trở thành ưu tiên hàng đầu, thúc đẩy các doanh nghiệp Internet cạnh tranh gay gắt trong việc ứng dụng công nghệ.
Ông Peng Kaiping - giáo sư tâm lý học và khoa học nhận thức tại Đại học Thanh Hoa cho rằng, một chút lo lắng về AI có thể mang lại lợi ích, giúp con người duy trì sự hoài nghi trước những điều chưa chắc chắn. Trong cuộc trao đổi với tạp chí Qiushi (Trung Quốc), ông khẳng định, không nên chạy theo mọi tiến bộ công nghệ, mà là rèn luyện khả năng thích ứng.
Ông cảnh báo, áp lực từ AI không chỉ dừng ở nỗi lo mất việc; mà việc quá phụ thuộc vào công nghệ có thể làm suy giảm khả năng tập trung, trí nhớ và tư duy sâu sắc, từ đó làm mai một các kỹ năng xã hội đích thực.
Ông Peng khuyến khích mọi người học cách sử dụng AI song song với việc trau dồi những phẩm chất khó có thể tự động hóa, chẳng hạn như sự thấu cảm, gu thẩm mỹ, động lực nội tại và tư duy phản biện.
Ông cũng kêu gọi các bậc phụ huynh cần tham gia nhiều và thực chất hơn vào quá trình giáo dục, đồng thời đề nghị các doanh nghiệp giảm bớt sự chú trọng cứng nhắc vào các chỉ số hiệu suất chính (KPI) và hiệu quả thời gian tại nơi làm việc.
Đối với Lucy, liều thuốc giải tỏa nỗi lo âu về AI lại đến từ một giải pháp bất ngờ: Thái cực quyền.
Trong một thế giới hiện tại ngày càng đề cao tốc độ và hiệu suất, những động tác chậm rãi, uyển chuyển của thái cực quyền đã mang lại cho cô cơ hội để sống chậm hơn và kết nối lại với chính mình.
Người cha quá cố của Lucy rất yêu thích bộ môn này, ông cũng chính là người đã truyền cảm hứng để cô bắt đầu tập luyện. Đây cũng là lời nhắc nhở về những giá trị mà AI không thể sao chép được.
Như Lucy chia sẻ, dù AI có thể mô phỏng giọng nói, cử chỉ hay tính cách của một người, nó không thể thay thế được cảm xúc của chúng ta.
