Ngày 24/6, tại TPHCM, Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TPHCM tổ chức Diễn đàn Kết nối thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc.
Đứng thứ 2 về cung cấp rau quả
Ông Nguyễn Thanh Bình - Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam - cho biết, Trung Quốc là đối tác có ảnh hưởng quan trọng đối với chuỗi giá trị nông sản trong khu vực. Việc thị trường này liên tục nâng cao các yêu cầu nhập khẩu đang tạo áp lực, buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi mô hình sản xuất và kinh doanh.
Theo ông Bình, rau quả là một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất của ngành nông nghiệp, với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20%/năm. Nhiều mặt hàng như sầu riêng, thanh long, chuối, mít, bưởi và dừa đã xây dựng được vị thế đáng kể tại thị trường Trung Quốc.
Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng trong thời gian tới không nằm ở việc mở rộng sản lượng bằng mọi giá, mà ở khả năng nâng cao chất lượng và gia tăng giá trị sản phẩm. Điều này đòi hỏi sự chuyển dịch từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, từ xuất khẩu theo nhu cầu ngắn hạn sang đáp ứng các tiêu chuẩn dài hạn của thị trường.
Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ nhìn nhận, Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Trong quý I năm nay, xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc tăng 37,4%, cao gấp 6 lần tốc độ tăng trưởng chung. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương giữa hai nước đã vượt 290 tỷ USD.
Trong lĩnh vực rau quả, Việt Nam tiếp tục là nhà cung cấp lớn thứ hai cho thị trường Trung Quốc với thị phần 22,55%. Kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc đạt 5,5 tỷ USD, chiếm 64% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Riêng sầu riêng đạt sản lượng xuất khẩu 941.000 tấn. Đến nay, Việt Nam đã có hơn 20 loại rau quả xuất khẩu chính ngạch vào thị trường này.
Theo Đại sứ Hà Vĩ, với quy mô dân số hơn 1,4 tỷ người và nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm chất lượng cao, Trung Quốc sẽ tiếp tục là thị trường giàu tiềm năng đối với nông sản Việt Nam.
Nâng chất lượng để giữ xuất khẩu
Cùng với cơ hội là những yêu cầu ngày càng khắt khe từ phía thị trường nhập khẩu, ông Nguyễn Quốc Mạnh - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật - cho biết, hai nước đã ký nhiều nghị định thư xuất khẩu đối với các sản phẩm như sầu riêng, măng cụt, mít, chuối, dừa, chanh leo, khoai lang, thạch đen và sầu riêng đông lạnh. Hai bên đang tiếp tục đàm phán để hoàn thiện điều kiện xuất khẩu đối với nhãn, vải, chôm chôm, xoài, thanh long và nhóm cây có múi.
Theo ông Mạnh, các thị trường nhập khẩu hiện nay ngày càng chú trọng đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, bảo vệ môi trường và yêu cầu giảm phát thải carbon. Đây là những tiêu chí bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn duy trì và mở rộng thị phần.
Chia sẻ tại diễn đàn, ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương - nhận định, thành công của sầu riêng cho thấy tiềm năng rất lớn của nông sản Việt Nam tại Trung Quốc nhưng không thể mặc nhiên lặp lại với các mặt hàng khác. Trọng tâm trong giai đoạn tới không chỉ là mở cửa thêm thị trường mà phải xây dựng được hệ sinh thái xuất khẩu bền vững.
Ông Lương Đức Vinh - đại diện Tập đoàn Kiểm định và Chứng nhận Trung Quốc (CCIC) - cho rằng, nhiều vướng mắc trong hoạt động xuất khẩu hiện nay không nằm ở nhu cầu thị trường, mà xuất phát từ sự khác biệt về tiêu chuẩn kiểm nghiệm và phương pháp đánh giá chất lượng giữa các bên.
Để tháo gỡ các rào cản này, CCIC đang phối hợp với cơ quan chức năng và các phòng thí nghiệm trong khu vực ASEAN thực hiện chương trình đối chiếu kết quả kiểm nghiệm với hệ thống phòng thí nghiệm của Hải quan Trung Quốc nhằm tăng tính tương thích về tiêu chuẩn kỹ thuật.
Đáng chú ý, CCIC đang triển khai mô hình truy xuất nguồn gốc kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) đối với sầu riêng Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc. Hệ thống cho phép số hóa toàn bộ quy trình, từ vùng trồng, đóng gói, vận chuyển đến thông quan và kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý.
Theo ông Vinh, kết quả thử nghiệm ban đầu cho thấy thời gian thông quan đã được rút ngắn đáng kể. Nhiều lô hàng được xử lý trong vòng 24 giờ, thậm chí chỉ khoảng 3 giờ.
