Khôi phục thuế, giá xăng dầu sẽ tăng sốc
Thời gian gần đây, giá xăng dầu giảm mạnh từ mức đỉnh ghi nhận vào cuối tháng 3 và đầu tháng 4 vừa qua. Theo đó, tính từ mức đỉnh ghi nhận ngày 24/3, giá xăng E5 RON92 đã giảm 9.988 đồng/lít, xăng E10 RON95-III giảm 10.667 đồng/lít và giá dầu diesel đã giảm 21.254 đồng/lít.
Thực tế, ngoài phụ thuộc vào yếu tố giá thế giới, giá xăng dầu ở nước ta giảm mạnh từ mức đỉnh còn bởi hầu hết các loại thuế xăng dầu đều đã giảm về 0 sau khi xảy ra xung đột ở khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, sau ngày 30/6, các nghị quyết hết hiệu lực thi hành, nhiều loại thuế xăng dầu sẽ được khôi phục về mức cũ.
Song, mới đây, Bộ Tài chính vừa đề xuất kéo dài thời hạn giảm thuế với mặt hàng xăng dầu. Bởi, Bộ Tài chính nhận thấy dù Mỹ và Iran bước đầu đạt được thỏa thuận hòa bình và khôi phục tuyến vận tải qua eo biển Hormuz, rủi ro tái bùng nổ xung đột vẫn chưa được loại trừ.
Mặt khác, lượng xăng dầu cung ứng trên thị trường nội địa hiện nay chủ yếu là hàng dự trữ được mua từ trước với mức giá cũ. Trong khi nguồn xăng dầu nhập khẩu theo giá mới thường có độ trễ do thời gian vận chuyển dài ngày. Tiến trình đàm phán giá của các doanh nghiệp cũng cần lộ trình nhất định, chưa kể nguồn cung giao ngay còn hạn chế do hệ thống hạ tầng bị tổn thất trong chiến sự.
"Dù giá dầu thế giới đang xu hướng giảm, thị trường năng lượng vẫn tiềm ẩn nhiều biến động khó lường nếu xung đột tái diễn", Bộ này nhấn mạnh.
Trong bối cảnh đó, nếu khôi phục ngay các sắc thuế (nhập khẩu, TTĐB, GTGT, BVMT) về mức trước chiến tranh, ngân sách nhà nước sẽ tăng thu, nhưng đổi lại sẽ đẩy giá bán lẻ xăng dầu trong nước tăng mạnh, đe dọa trực tiếp đến mục tiêu kiểm soát lạm phát.
Cụ thể, dựa trên mức giá ngày 18/6, giá xăng dầu nói chung dự kiến sẽ tăng khoảng 35%; trong đó xăng E10 tăng 47,36% (thay vì mức 9,2%), xăng E5 tăng 43% (thay vì 5,9%) và dầu diesel tăng 67,2% (thay vì 23,86-33,84%).
Hệ quả là CPI bình quân năm 2026 sẽ bị kéo tăng khoảng 0,78 điểm phần trăm như đã phân tích. Do đó, để giữ vững mục tiêu kiềm chế lạm phát, Bộ Tài chính kiến nghị tiếp tục gia hạn chính sách miễn giảm thuế đối với mặt hàng xăng dầu trong thời gian tới.
Đề xuất chỉ khôi phục thu thuế tiêu thụ đặc biệt
Theo đó, trong dự thảo tờ trình Nghị quyết về việc kéo dài thời hạn áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN), thuế bảo vệ môi trường (BVMT), thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với mặt hàng xăng dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu và nhiên liệu bay, Bộ Tài chính đưa ra 4 phương án, gồm:
Phương án 1, kéo dài việc giảm thuế nhập khẩu MFN là 0%, thuế BVMT là 0 đồng, không tính thuế VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt là 0%.
Phương án 2, kéo dài việc giảm thuế nhập khẩu MFN là 0%, thuế BVMT là 0 đồng, không tính thuế VAT, khôi phục áp dụng thu thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB - xăng khoáng là 10%, xăng E5 là 8%, xăng E10 là 7%).
Phương án 3, kéo dài việc giảm thuế nhập khẩu MFN là 0%, giảm mức thu thuế BVMT xuống bằng mức sàn khung thuế suất (tương đương mức giảm khoảng 50% so với mức thu như giai đoạn trước chiến tranh), không tính thuế VAT, khôi phục áp dụng thu thuế TTĐB (xăng E5 là 8%, xăng E10 là 7%).
Phương án 4, kéo dài thời gian áp dụng thuế nhập khẩu MFN là 0%, không tính thuế VAT, áp dụng thuế TTĐB là 5%, khôi phục mức thu thuế BVMT.
Cả 4 phương án trên, Bộ Tài chính đều đề xuất thời gian áp dụng từ ngày 1/7 đến hết ngày 30/9/2026. Tuy nhiên, Bộ Tài chính trình Chính phủ chọn phương án 2.
Theo Bộ Tài chính, việc duy trì mức thuế nhập khẩu MFN ở mức 0% nhằm mục tiêu đa dạng hóa nguồn cung xăng dầu, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhập khẩu từ nhiều thị trường ngoài ASEAN, qua đó giảm rủi ro phụ thuộc nguồn cung nhập khẩu và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng.
Việc tiếp tục áp dụng không tính thuế VAT (nếu quay lại sẽ từ mức 8%) có tác động hỗ trợ chung toàn bộ các thành phần của nền kinh tế, góp phần giảm chi phí vận tải, logistics, chi phí sản xuất, kinh doanh, tác động tích cực đến tâm lý người tiêu dùng và đóng góp đáng kể vào mục tiêu kiểm soát lạm phát và hỗ trợ phục hồi sản xuất kinh doanh.
Về thuế BVMT, do là thuế tuyệt đối thu trên 1 đơn vị hàng hóa (theo lít và kg) nên việc không thu thuế BVMT sẽ giảm trực tiếp theo số thuế tuyệt đối tính trên giá xăng dầu.
Với thuế TTĐB, Bộ Tài chính cho rằng có thể quay lại mức thuế TTĐB như giai đoạn trước chiến tranh do thuế TTĐB chỉ thu đối với xăng, không thu đối với nhiên liệu diesel và các nguyên liệu sản xuất xăng dầu khác. Thế nên, việc áp dụng thu thuế TTĐB sẽ ít ảnh hưởng đến chi phí sản xuất, kinh doanh do các lĩnh vực này chủ yếu sử dụng nhiên liệu diesel.
Bộ Tài chính cũng tính toán, thực hiện theo phương án 2, dự kiến giảm thu ngân sách nhà nước khoảng 15.400 tỷ đồng trong thời gian từ ngày 1/7 đến hết ngày 30/9 so với mức thuế áp dụng trước thời điểm chiến tranh (không giảm về 0 tất cả các khoản thuế liên quan xăng dầu). Nhưng so với phương án 1 thì tăng thu ngân sách nhà nước, tạo dư địa điều chỉnh chính sách thuế trong các trường hợp giá dầu thế giới biến động tăng hoặc giảm mạnh trong thời gian tới.
So với giá xăng dầu tại kỳ điều hành gần nhất ngày 18/6, phương án 2 làm giá xăng E10 tăng khoảng 7%, xăng E5 tăng khoảng 8%, dầu diesel tăng 0%. Tính bình quân, giá xăng dầu các loại tăng khoảng 5%, qua đó làm CPI tăng khoảng 0,11 điểm phần trăm.
Bộ Tài chính nhấn mạnh, việc kéo dài thời hạn áp dụng thuế nhập khẩu, thuế BVMT, thuế VAT đối với mặt hàng xăng dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu và nhiên liệu bay nhằm đảm bảo hài hoà các mục tiêu. Trong đó, vừa kiểm soát giá năng lượng để ổn định vĩ mô, vừa tạo vùng đệm thích ứng để đưa các sắc thuế về mức bình thường một cách cuốn chiếu, đồng thời tránh cú sốc tăng giá đột ngột gây tâm lý tiêu cực cho thị trường và người dân.
