326 đề tài có giá trị tài sản phải xác định lại
Thanh tra Chính phủ vừa ban hành kết luận thanh tra trách nhiệm trong việc thực hiện cơ chế tự chủ giai đoạn 2016-2022 tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Kết quả thanh tra cho thấy, trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, Viện Hàn lâm KHCN cùng 8 đơn vị được kiểm tra gồm Viện Hóa học, Viện Công nghệ môi trường, Viện Hải dương học, Viện Khoa học vật liệu, Viện Công nghệ sinh học, Viện Sinh học nhiệt đới, Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao công nghệ và Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội còn nhiều hạn chế, khuyết điểm.
Các tồn tại từ lập, phê duyệt thuyết minh đề tài, dự toán, quyết toán đến tổ chức lựa chọn nhà thầu mua sắm vật tư, hóa chất và thực hiện hợp đồng mua sắm. Đáng chú ý hơn, công tác quản lý, sử dụng tài sản hình thành từ việc triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng vốn Nhà nước, cũng như việc ứng dụng, chuyển giao kết quả nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm khoa học còn nhiều bất cập.
Thanh tra Chính phủ xác định đây là một trong những nguyên nhân khiến giá trị tài sản của 326/886 đề tài do Viện Hàn lâm KHCN phê duyệt, với tổng giá trị hơn 125 tỷ đồng, chưa bảo đảm chính xác và cần xác định lại. Trong số này có 143 đề tài thuộc 8 đơn vị được kiểm tra, xác minh, với giá trị đã được phê duyệt hơn 45,4 tỷ đồng.
Đặc biệt, kết luận thanh tra chỉ rõ, nhiều sản phẩm khoa học và công nghệ được đầu tư kinh phí lớn nhưng không hiệu quả, không phục vụ trực tiếp sản xuất và đời sống, không ứng dụng được trong thực tiễn, không có sản phẩm được thương mại hóa, tiềm ẩn nguy cơ lãng phí nguồn lực đầu tư.
Không những thế, Thanh tra Chính phủ còn phát hiện nhiều thiếu sót, vi phạm trong công tác tài chính của Viện Hàn lâm và các đơn vị được kiểm tra.
Cụ thể, việc lập, phân bổ dự toán kinh phí đề tài cấp cơ sở và đề tài cơ sở chọn lọc cho 39 đơn vị thuộc Viện Hàn lâm KHCN với số tiền hơn 144 tỷ đồng, chưa đúng nguồn kinh phí đối với nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách Nhà nước. Dự toán đề tài còn đưa các khoản tiền điện, nước ngoài mục “chi phí quản lý chung nhiệm vụ khoa học và công nghệ”, với số tiền hơn 7,4 tỷ đồng, không đúng quy định.
Đối với chế độ phụ cấp độc hại, nguy hiểm và bồi dưỡng bằng hiện vật, Thanh tra Chính phủ xác định việc lập, phân bổ dự toán và thực tế chi hơn 72 tỷ đồng chưa bảo đảm chính xác, đầy đủ cơ sở. Riêng 8 đơn vị được kiểm tra đã lập, được phê duyệt dự toán và thực tế chi hơn 29,6 tỷ đồng. Một số viên chức được cử đi công tác, làm việc, học tập ở nước ngoài từ 30 ngày liên tục trở lên vẫn được lập và phê duyệt đủ 100% tiền lương, với số tiền hơn 3,7 tỷ đồng, không đúng quy định.
Ngoài ra, một số khoản chi hoạt động dịch vụ chưa có đầy đủ yếu tố để tính vào chi phí được trừ khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp, với số tiền lên tới 93 tỷ đồng.
Kết luận thanh tra cũng nêu việc bổ sung quỹ phúc lợi chưa đúng hơn 6,5 tỷ đồng; sử dụng các quỹ để chi một số nội dung không đúng quy định 5 tỷ đồng; gần 20 tỷ đồng kinh phí quản lý chung nhiệm vụ khoa học và công nghệ chưa được hạch toán vào nguồn thu của đơn vị mà để thu, chi trực tiếp trên tài khoản thu hộ, chi hộ.
Buông lỏng, yếu kém trong quản lý
Từ những sai phạm được chỉ ra, Thanh tra Chính phủ nhận định người đứng đầu Viện Hàn lâm KHCN và các đơn vị thuộc, trực thuộc có liên quan chưa thực hiện hết trách nhiệm được giao. Cá biệt có trường hợp buông lỏng, yếu kém trong quản lý, lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện cơ chế tự chủ. Cấp phó của người đứng đầu được phân công phụ trách lĩnh vực cũng có trường hợp chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm.
Theo Thanh tra Chính phủ, những hạn chế này không chỉ nằm ở khâu nghiệp vụ mà còn phản ánh vấn đề trong công tác quản lý, kiểm tra, giám sát và tổ chức thực hiện tại Viện Hàn lâm.
Do đó, cơ quan thanh tra yêu cầu Viện Hàn lâm KHCN chỉ đạo cơ quan được giao quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ, các đơn vị trực thuộc và chủ nhiệm đề tài kiểm tra, xác định lại giá trị tài sản đối với 326 đề tài đã được phê duyệt giá trị tài sản trong giai đoạn 2016-2022 và các đề tài khác có liên quan.
Trong thời hạn 180 ngày, Viện Hàn lâm KHCN phải tổ chức xác định lại giá trị tài sản của các đề tài được phê duyệt từ năm 2016 đến trước ngày 1/10/2025, tập trung vào nhóm tài sản có rủi ro cao, giá trị lớn, đã chuyển giao, đang khai thác hoặc phát sinh doanh thu.
Nếu trong quá trình rà soát, kiểm tra phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm hoặc gây thiệt hại tiền, tài sản Nhà nước, Viện Hàn lâm phải kịp thời chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra có thẩm quyền.
Thanh tra Chính phủ đề nghị Chủ tịch Viện Hàn lâm KHCN theo thẩm quyền tổ chức kiểm điểm và xử lý nghiêm trách nhiệm của người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu 8 đơn vị được kiểm tra, xác minh theo từng thời kỳ nếu có liên quan đến các vi phạm. Đồng thời, Viện Hàn lâm phải chấn chỉnh toàn diện công tác ứng dụng, triển khai, chuyển giao kết quả nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm khoa học, bảo đảm nguồn lực đầu tư cho khoa học và công nghệ được sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí.
Đặc biệt, kết luận thanh tra yêu cầu kiên quyết loại bỏ những đề tài không phục vụ trực tiếp sản xuất và đời sống, không có khả năng ứng dụng trong thực tiễn, không tạo ra sản phẩm thương mại hóa.
