Nguyên nhân doanh nghiệp ngại 'rót' vốn, công nghệ vào nông nghiệp

Ngày 16/7, tại Diễn đàn Nông nghiệp 2026: “Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam" do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức, ông Trần Ngọc Liêm - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Giám đốc VCCI-HCM - cho biết, số DN đầu tư vào nông nghiệp hiện vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của ngành.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có hơn 50.000/1 triệu DN đầu tư vào nông nghiệp đang hoạt động.

Hơn nữa, chỉ khoảng 1-2% DN Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp. Đáng chú ý, cả nước có không tới 50 DN được công nhận “DN nông nghiệp công nghệ cao”, dưới 300 DN ứng dụng công nghệ cao (chưa tới 3% tổng số DN nông nghiệp).

Theo ông Liêm, DN đang gặp nhiều điểm nghẽn, như cơ chế thí điểm cho mô hình, trong đó có tín dụng xanh, thương mại carbon trong nông nghiệp, mô hình chia sẻ giá trị giữa các chủ thể trong chuỗi… Trong khi đó, các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp thông minh cần thời gian dài để tích lũy dữ liệu, kiểm chứng hiệu quả và mở rộng quy mô nhưng lại khó tiếp cận nguồn vốn dài hạn.

Vấn đề lớn nhất vẫn là nguồn vốn. Dù nông nghiệp giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế, dư nợ tín dụng dành cho lĩnh vực này mới chỉ chiếm khoảng 11% tổng dư nợ, thấp hơn nhiều so với bất động sản. Thiếu tài sản bảo đảm cùng những rào cản trong tiếp cận tín dụng, khiến DN và người sản xuất gặp nhiều khó khăn khi đầu tư phát triển vùng nguyên liệu và mở rộng quy mô.

Để tháo gỡ khó khăn, ông Liêm đề xuất cần mở rộng các gói tín dụng ưu đãi dành cho nông nghiệp, đồng thời thúc đẩy mạnh hơn mô hình hợp tác công - tư (PPP), tạo nền tảng liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước - DN - nông dân.

Cùng chung quan điểm, TS. Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên Môi trường TPHCM - cho rằng, dù Luật Đất đai đã có quy định mở đường cho tích tụ đất nông nghiệp, quá trình triển khai trên thực tế vẫn còn nhiều trở ngại. DN muốn phát triển mô hình nông nghiệp trên đất lúa phải trải qua nhiều thủ tục đăng ký phức tạp ở cấp cơ sở. Trong khi đó, nhu cầu chuyển đổi sang nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi hoặc trồng các loại cây ngắn ngày tại Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng ngày càng lớn, nhưng cơ chế hỗ trợ vẫn chưa đủ linh hoạt.

Một bất cập khác được ông Thuận chỉ ra là Việt Nam vẫn thiếu những DN đủ lớn để đóng vai trò dẫn dắt thị trường và xây dựng chuỗi giá trị. Nếu không có cơ chế quản lý phù hợp đối với chi phí và giá cả trong chuỗi cung ứng, người sản xuất sẽ tiếp tục ở thế yếu.

Bên cạnh vốn và cơ chế, nhiều chuyên gia cũng cho rằng nguồn nhân lực đang trở thành rào cản lớn đối với quá trình hiện đại hóa nông nghiệp.

Theo TS. Trần Đình Lý - Phó Hiệu trưởng Trường đại học Nông Lâm TPHCM, tình trạng khan hiếm nhân lực trình độ cao trong lĩnh vực nông nghiệp đang ngày càng rõ nét.

Trong 40 nhóm ngành đào tạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, khoa học cơ bản và khoa học truyền thống đều nằm trong nhóm tuyển sinh cực kỳ khó khăn.

"Đào tạo thực chất khác xa với những báo cáo trên giấy, khi mà chất lượng đầu vào của các ngành này thường bị xem nhẹ. Sự thiếu hụt nhân lực có trình độ kỹ thuật công nghệ, thiếu kỹ năng số và năng lực quản trị chuỗi giá trị đang tạo ra những hệ lụy trực tiếp đến an ninh lương thực quốc gia và chỉ số phát triển xuất khẩu” - ông Lý nói.

Tổng Bí thư: Ngành nông nghiệp và môi trường có vị trí chiến lược đặc biệt

Phát triển thủy sản bền vững đóng góp vào tăng trưởng ngành nông nghiệp và môi trường

Phát triển nông nghiệp xanh, thông minh bằng AI