Hai ngôi mộ gạch cổ hiếm hoi còn giữ dấu tích nguyên trạng
Chiều 16/9, Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh phối hợp Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN) tổ chức hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khẩn cấp dấu tích mộ gạch Rú Bụt, xã Kim Liên, Nghệ An.
Tháng 4, trong lúc đào đất trồng cây tại Rú Bụt, anh Trần Đình Tuấn phát hiện dấu tích vòm cuốn của một ngôi mộ gạch. Một phần tường và vòm mộ bị sụt lở, lộ thiên, lòng mộ bị đất bồi lấp. Dưới đáy xuất hiện một số đồ tùy táng bằng kim loại, gốm men.
Trước nguy cơ di tích tiếp tục bị tác động, tháng 8/2026, Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh phối hợp ĐHQGHN tiến hành khai quật.
Theo TS. Nguyễn Văn Anh - Trưởng khoa Lịch sử và Văn hóa, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - cuộc khai quật xác định hai ngôi mộ gạch, ký hiệu RB.2026.M1 và RB.2026.M2, có cùng hướng.
Hai mộ đều có huyệt, huyệt đạo và hầm mộ. Gạch xây chủ yếu là gạch chữ nhật màu đỏ, xám, độ nung thấp. Một số viên có hoa văn ô ca-rô, hoa thị hoặc dấu “x”.
M1 nằm sâu hơn 1,4m so với mặt đường hiện nay. Một phần cửa mộ và vòm cuốn bị máy xúc phá hủy. Hầm mộ dài gần 3m, rộng khoảng 1,5m, cao hơn 1,1m.
M2 nằm sâu khoảng 2,24m và chưa bị xâm phạm trước khi khai quật. Hầm mộ gồm tiền thất và thất chính; thất chính dài hơn 3,8m, rộng khoảng 1,3m, cao khoảng 1,25m. Nền được lát gạch theo quy luật 4 hàng xếp ngang xen một hàng xếp dọc.
“Đây là hai trong những ngôi mộ gạch hiếm hoi chưa bị xâm hại trước khi được phát lộ. Điều này cung cấp thông tin chính xác về cách thức bài trí các đồ tùy táng trong hầm mộ”, TS. Nguyễn Văn Anh cho hay.
Từ địa tầng, cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và hệ thống di vật, nhóm nghiên cứu bước đầu xác định hai mộ được xây dựng vào giai đoạn Lục Triều, khoảng thế kỷ IV-VI.
Tiền cổ, vũ khí và những hạt chuỗi đặc biệt
Các đồ tùy táng trong hai mộ khá đa dạng. Tại M1, nhóm khai quật ghi nhận đồ gốm men, gốm đất nung, thủy tinh và kim loại. Gốm men gồm âu, nắp, chén, bát; gốm đất nung có tiêu bản được xác định có thể là chân đèn.
Đặc biệt, các nhà khảo cổ phát hiện tiền Ngũ Thù cùng nhiều hiện vật thuộc nhóm vũ khí, công cụ như mũi nhọn, lưỡi đao, chuôi đao, kiếm và dao. Phần lớn đã gãy, oxy hóa.
Khi hầm mộ được phát lộ, kiếm và đao nằm tại vị trí đầu mộ, xếp chéo nhau tạo thành hình mũi nhọn hướng về phía đầu mộ. Một chuôi bằng gỗ bọc sắt cũng được ghi nhận, có khả năng là chuôi dao.
M2 gây chú ý bởi hệ thống tùy táng còn tương đối nguyên vẹn. Đồ gốm tập trung tại đầu mộ và hai bên cửa, gồm bình, nắp, nồi, vò, lọ, dọi se chỉ, chén. Đồ sành có lọ, nắp và chén.
Nhóm hiện vật kim loại gồm muôi đồng, vòng tay, dao bằng sắt. Đặc biệt, các nhà khảo cổ phát hiện hạt chuỗi nhỏ, hạt chuỗi đa giác, lá hoặc cánh hoa bằng kim loại màu vàng, thủy tinh phủ kim loại và các hạt chuỗi thủy tinh dạng đa giác.
Một số hạt chuỗi có đặc điểm tương đồng với hiện vật từng được phát hiện tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan và di chỉ Óc Eo của Việt Nam, cung cấp thêm tư liệu nghiên cứu sự giao lưu, trao đổi văn hóa trong khu vực.
Quanh Rú Bụt, người dân còn phát hiện một số lon sành thời Lý - Trần, bát men nâu, men ngọc thời Trần. Phía trên vòm cửa M1, đoàn khai quật ghi nhận hai lon sành thời Lý xếp liền nhau, miệng đậy bằng một đĩa úp.
Theo nhóm nghiên cứu, nếu tiếp tục xác nhận sự phân bố tập trung và mối liên hệ không gian của các dấu tích, Rú Bụt có thể từng là không gian mộ táng được sử dụng qua nhiều giai đoạn, từ thế kỷ IV-VI đến thời Lý - Trần.
Đoàn khai quật kiến nghị, trước mắt lấp phủ bảo vệ hố khai quật, hạn chế tác động của môi trường và con người; đồng thời khảo sát tổng thể khu vực Rú Bụt và mở rộng nghiên cứu các di tích khảo cổ, lịch sử, văn hóa liên quan trong lưu vực sông Lam.
