Từ ngày 5/6/2020, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Quảng Ninh chủ trì, phối hợp với Bắc Giang và Hải Dương, nay là Bắc Ninh và Hải Phòng, triển khai xây dựng hồ sơ khoa học Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn - Kiếp Bạc trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới. Đây là hồ sơ di sản liên tỉnh đầu tiên của Việt Nam có quy mô rộng lớn, trải dài trên 3 địa phương, gồm 214 điểm di tích thuộc 6 khu di tích quốc gia đặc biệt.
Trong 5 năm triển khai, quá trình xây dựng hồ sơ gặp không ít khó khăn do ảnh hưởng của dịch COVID, đặc thù di sản trải rộng, nhiều dấu tích chỉ còn dưới dạng khảo cổ. Tuy nhiên, với sự chỉ đạo của Trung ương, sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương cùng sự tham gia của hàng trăm chuyên gia trong và ngoài nước, hồ sơ đã được xây dựng công phu, bài bản.
Hàng loạt hoạt động nghiên cứu, khảo sát thực địa, khai quật khảo cổ, hội thảo quốc tế, nghiên cứu lịch sử, văn hóa, địa chất, đa dạng sinh học được triển khai nhằm làm rõ giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.
Hồ sơ chính thức được hoàn thiện và nộp UNESCO ngày 26/1/2024 với hơn 5.000 trang tài liệu, bản đồ, ảnh tư liệu, video và kế hoạch quản lý di sản.
Sau quá trình thẩm định của ICOMOS cùng nhiều hoạt động vận động ngoại giao, học thuật và bảo vệ hồ sơ ở tầm quốc tế, ngày 12/7/2025, tại Kỳ họp lần thứ 47 của Ủy ban Di sản thế giới tổ chức tại Paris, UNESCO chính thức ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn - Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới.
Hồ sơ được thông qua với 12 điểm, cụm di tích và 2 tiêu chí đề cử số 3, số 6. Đây là di sản thế giới thứ 9 của Việt Nam, đồng thời là di sản thế giới liên tỉnh thứ 2 của cả nước, sau Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà trên địa bàn Quảng Ninh và Hải Phòng.
Phát biểu tại hội nghị, ông Quản Minh Cường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh khẳng định việc UNESCO ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn - Kiếp Bạc là niềm vinh dự, tự hào to lớn không chỉ của các địa phương mà còn của cả quốc gia. Kết quả này có được nhờ sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Trung ương, sự phối hợp trách nhiệm, hiệu quả của các bộ, ngành, địa phương cùng tâm huyết, trí tuệ của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế.
Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh nhấn mạnh đây cũng là bài học kinh nghiệm quý trong công tác nghiên cứu, thu thập tài liệu, xây dựng và hoàn thiện hồ sơ đối với các di sản khác của Việt Nam trong thời gian tới. Quảng Ninh sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các địa phương, cơ quan liên quan triển khai hiệu quả các cam kết với UNESCO, tập trung đầu tư bài bản, có chọn lọc, bảo đảm đúng quy định, tiêu chí của UNESCO; đồng thời đẩy mạnh bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị đặc sắc của di sản.
Kết luận hội nghị, ông Hoàng Đạo Cương - Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị Quảng Ninh - phối hợp chặt chẽ với Hải Phòng, Bắc Ninh và các cơ quan liên quan tiếp tục triển khai nghiêm túc các khuyến nghị của UNESCO và ICOMOS, khẩn trương hoàn thiện kế hoạch quản lý di sản thế giới, xây dựng cơ chế phối hợp liên tỉnh hiệu quả, thực chất.
Nhân dịp này, Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen cho một tập thể, 3 cá nhân của tỉnh Quảng Ninh. Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh tặng Bằng khen cho 13 tập thể, 46 cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác xây dựng, bảo vệ hồ sơ khoa học Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn, Kiếp Bạc trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới.
