GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Học sinh Việt Nam có thế mạnh về khoa học tự nhiên

Thưa Giáo sư, ông đánh giá thế nào về việc tổ chức các ngày hội tư vấn tuyển sinh chuyên biệt cho khối ngành Khoa học và Công nghệ trong giai đoạn hiện nay?

Tôi đánh giá rất cao chương trình Ngày hội tuyển sinh các khối ngành Khoa học và Công nghệ nhằm tư vấn hướng nghiệp dành cho học sinh THPT, đặc biệt là những chương trình định hướng vào các nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ chiến lược. Đây là một trong những chủ trương lớn của Nhà nước nhằm chuẩn bị cho giai đoạn phát triển sắp tới, khi chúng ta xác định khoa học kỹ thuật và công nghệ số là động lực tăng trưởng kinh tế.

Để đáp ứng nhu cầu chuyển đổi số, chúng ta cần nguồn nhân lực trình độ cao rất lớn. Những ngày hội tuyển sinh liên quan khối ngành Khoa học và Công nghệ có ý nghĩa quan trọng vì giúp học sinh không chỉ học lý thuyết mà còn được trực tiếp "chạm" vào các thiết bị thực hành, nghe các chuyên gia tư vấn.

Với kiến thức khoa học công nghệ, khoa học cơ bản, ngày nay các em học sinh có thể tiếp cận từ nhiều nguồn như sách vở, mạng internet nhưng để được nghe và thực hành khoa học kỹ thuật sẽ là sự trải nghiệm khác biệt. Điều này tạo sự hấp dẫn, thu hút học sinh theo đúng phương châm "học đi đôi với hành" và khơi dậy tình yêu với nhóm ngành STEM.

Thời gian qua, đã có nhiều chính sách để thu hút sinh viên theo học các ngành này. Theo ông, các chính sách sẽ tác động ra sao trong giai đoạn tới về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong khối ngành Khoa học và Công nghệ?

Trước hết, chúng ta phải nhìn nhận một thực tế là giai đoạn vừa qua, học sinh chưa có định hướng một cách đầy đủ. Ngành nghề nào cũng quan trọng cho sự vận động và phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên trong tổng thể nếu chúng ta xác định Khoa học và Công nghệ, đổi mới sáng tạo là động lực phát triển thì phải có nhiều thông tin hơn.

Thực tế, học sinh Việt Nam vốn có thế mạnh về khoa học tự nhiên, đạt nhiều giải cao trong các kỳ thi Olympic quốc tế các môn Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Hóa học nhưng trước đây công tác định hướng chưa đầy đủ nên sự lựa chọn của các em còn phân tán. Thời gian tới, cần phải có định hướng rõ ràng hơn, thông tin chi tiết hơn để các em sớm nhìn nhận thấy thế mạnh của mình và theo đuổi niềm đam mê đối với ngành Khoa học và Công nghệ.

Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã và đang trình Chính phủ dự thảo Nghị định về chính sách học bổng cho nhóm ngành STEM.

Theo đó, những học sinh sử dụng các tổ hợp xét tuyển như Toán, Vật Lý, Hóa học, Sinh học vào các ngành công nghệ chiến lược, kỹ thuật then chốt và khoa học cơ bản sẽ có cơ hội nhận hỗ trợ rất lớn.

Cụ thể, nếu các em có điểm xét tuyển nằm trong nhóm 30% cao nhất của ngành đó, Nhà nước có thể hỗ trợ kinh phí đào tạo từ bậc đại học cho đến bậc tiến sĩ, nếu người học theo đuổi nhóm ngành này. Đây là chính sách mang tính đột phá nhằm lôi kéo và định hướng con đường sự nghiệp cho các em ngay từ bậc trung học THCS, THPT, thậm chí là bậc tiểu học.

Đặt mục tiêu 40% học sinh theo khối ngành STEM

Được biết, hiện tại, tỷ lệ sinh viên theo học khối ngành Khoa học Công nghệ chỉ chiếm khoảng 27%. Với mục tiêu nâng tỷ lệ này lên 40% vào năm 2030, chúng ta cần những lộ trình như thế nào, thưa giáo sư?

- Đối với học sinh theo đuổi ngành Khoa học Công nghệ, Khoa học cơ bản, chúng ta không đơn thuần giới thiệu, lôi kéo, tư vấn để định hướng các em mà phải khơi dậy niềm đam mê, tò mò khám phá thế giới tự nhiên từ sớm.

Nhà nước cũng như Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt mục tiêu, học sinh theo học khối ngành STEM bậc đại học sẽ đạt quy mô 40% vào năm 2030. Để đạt mục tiêu đó, rõ ràng chúng ta còn rất nhiều việc phải làm. Trong đó có việc tập trung định hướng cho thế hệ học sinh, sinh năm 2010 trở đi, hiện đang ở bậc THCS, đảm bảo tầm nhìn đến năm 2035 - 2040 sẽ xây dựng một đội ngũ nhân lực trình độ cao đủ lớn mạnh để không chỉ phục vụ phát triển trong nước mà còn đủ sức cạnh tranh với các quốc gia trong khu vực Châu Á.

Trước mắt là kỳ thi tốt nghiệp THPT đang đến rất gần, giáo sư có lời khuyên nào dành cho các sĩ tử trong giai đoạn nước rút này?

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay diễn ra vào ngày 11-12/6 và đây là cột mốc rất quan trọng. Kỳ thi năm nay không có nhiều điểm mới tuy nhiên Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa ra một số điều chỉnh.

Thí sinh cần đặc biệt lưu ý ba điều sau:

Thứ nhất, bên cạnh ôn tập lại kiến thức cơ bản, các em cần giữ gìn sức khỏe để tự tin bước vào kỳ thi, làm bài thi đạt kết quả tốt nhất. Không nên quá áp lực, lo lắng vì trong quá trình học, các em đã trải qua nhiều kỳ thi. Hãy chuẩn bị kiến thức một cách kỹ càng, bài bản và có tâm thế bước vào kỳ thi tốt nghiệp như làm một bài thi bình thường.

Thứ hai, với các chính sách học bổng mới đang được đề xuất, các em nên xem xét kỹ các phương thức và tổ hợp xét tuyển của các trường đại học để tập trung vào thế mạnh của mình, lấy đó làm động lực lựa chọn ngành nghề.

Thứ ba, cần cẩn trọng trong khâu kỹ thuật. Sau khi thi xong, hãy dành thời gian tìm hiểu cặn kẽ về ngành học và cơ hội việc làm trong tương lai. Đặc biệt, phải thực hiện đúng các quy định về đăng ký nguyện vọng trên hệ thống, tránh những sai sót đáng tiếc như: quên nguyện vọng, quên xác nhận nhập học hoặc không nộp lệ phí xét tuyển. Những lỗi kỹ thuật này có thể khiến kết quả học tập tốt của các em trở nên vô nghĩa.

Cảm ơn ông!