Tăng điều kiện đối với xét học bạ
GS. Nguyễn Tiến Thảo cho biết, Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Giáo dục đại học 2025 là cơ sở chính trị và cơ sở pháp lí quan trọng để sửa đổi, bổ sung Quy chế tuyển sinh trình độ đại học năm 2026.
Quy chế hướng tới tuyển chọn đúng người học, kiểm soát và nâng cao chất lượng đầu vào. Do đó, những nội dung, điều chỉnh của quy chế từ nguồn tuyển, phương thức xét tuyển, kiểm soát đầu vào toàn diện hơn, bảo đảm các nguyên tắc công bằng, khách quan, minh bạch, giảm chi phí và tiết kiệm xã hội, giảm áp lực, gắn quyền lợi và trách nhiệm của thí sinh tham gia xét tuyển, tăng cường tự chủ và tự chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục đại học và về tổng thể hướng tới sự ổn định và bền vững trong công tác tuyển sinh.
Trong dự thảo Quy chế tuyển sinh quy định phương thức xét tuyển kết quả học tập cấp THPT (học bạ): tổ hợp xét tuyển sử dụng điểm trung bình chung kết quả học tập 6 học kỳ (lớp 10, 11, 12) cấp THPT của tối thiểu 3 môn học trong đó bắt buộc phải có môn Toán hoặc Ngữ văn với trọng số tính điểm xét không thấp hơn 1/3 của tổng điểm theo thang điểm 30. Thí sinh sử dụng phương thức này phải có tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp THPT tương ứng tổ hợp xét tuyển (hoặc điểm thi của môn Toán và Ngữ văn và một môn khác) đạt tối thiểu 16 theo thang điểm 30.
Lí giải về thay đổi này, ông Thảo khẳng định, xét tuyển bằng kết quả học bạ đã tồn tại hơn 10 năm qua. Phương thức này luôn chiếm khoảng 40% tổng số thí sinh trúng tuyển và thời gian qua chủ yếu dựa trên kết quả học tập của học sinh ở lớp 12.
Dự thảo quy chế hiện nay thực hiện đúng chủ trương đánh giá toàn diện quá trình học tập của học sinh thông qua kết quả học tập đủ ba năm cấp 3, bổ sung thêm điều kiện cần là học sinh phải đạt 16 điểm cho 3 môn trong tổ hợp xét tuyển (hoặc điểm môn Toán và môn Ngữ văn và một môn thi khác).
Điều này đảm bảo thí sinh không lơ là học tập năm lớp 12, bởi theo thiết kế chương trình THPT thì kiến thức lớp 12 là nền tảng quan trọng kết nối với khối kiến thức cơ bản của các ngành đào tạo bậc đại học.
Quy định này không chỉ giúp học sinh học tập nghiêm túc lớp 12, sẵn sàng cho kì thi tốt nghiệp mà còn giúp thí sinh có hành trang vững chắc khi trúng tuyển và khả năng hoàn thành tốt chương trình đào tạo bậc đại học.
Mức điểm 16 cũng là mức điểm mà phần lớn thí sinh có thái độ và trách nhiệm sẽ đạt được trong kỳ thi tốt nghiệp, bảo đảm nguồn tuyển đủ ngưỡng chất lượng cho các trường đại học tuyển sinh và xa hơn nữa là hướng tới mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực đạt chỉ số 260 sinh viên/10.000 dân của một quốc gia phát triển theo lộ trình tiến tới năm 2030.
95% thí sinh trúng tuyển bằng 5 phương thức
Đối với đề xuất cơ sở đào tạo sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh (thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp giữa thi tuyển với xét tuyển) không bao gồm phương thức xét tuyển thẳng, ông Thảo lí giải, theo kết quả thống kê hằng năm, Bộ GD&ĐT nhận thấy có khoảng gần 20 phương thức tuyển sinh được các trường đại học sử dụng thời gian qua.
Tuy nhiên, khoảng 90% thí sinh trúng tuyển bằng phương thức sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển bằng kết quả học tập cấp THPT hoặc kết hợp đồng thời thi tuyển và xét tuyển học bạ.
Một số phương thức tuyển sinh nhiều năm qua có rất ít thí sinh sử dụng hoặc trúng tuyển nhưng lại gây ra sự rối rắm cho phụ huynh và thí sinh. Với mục tiêu đơn giản hóa phương thức tuyển sinh, tăng cường cải cách thủ tục hành chính, Bộ đề xuất cơ sở đào tạo sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh không bao gồm phương thức xét tuyển thẳng. Việc này đã được thảo luận và lấy ý kiến các đại diện cơ sở đào tạo tại các buổi tọa đàm xây dựng dự thảo quy chế tuyển sinh và nhận được sự đồng thuận cao.
5 phương thức xét tuyển (chưa bao gồm phương thức tuyển thẳng) đã bao phủ trên 95% thí sinh trúng tuyển. Việc giảm số phương thức không chỉ có tác động lớn đến quá trình đơn giản hóa tuyển sinh mà còn tiết kiệm chi phí, minh bạch hóa và tạo sự công bằng hơn cho các thí sinh.
Xung quanh việc khống chế số lượng nguyện vọng của thí sinh, thống kê qua các năm cho thấy, số lượng thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng 1 chiếm 35,1%; thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng dưới 10 chiếm 98,5%. Số thí sinh xét tuyển ở các đợt bổ sung chiếm hơn 1,0%. Như vậy, số thí sinh trúng tuyển và nhập học ở nguyện vọng lớn hơn 10 là vô cùng thấp.
Qua phân tích số liệu và bảo đảm cơ hội học tập của học sinh theo cách thức xét tuyển hiện nay - trong đó tất cả thí sinh được xét chọn bình đẳng dựa trên điểm xét theo từng phương thức xét tuyển mà không phụ thuộc thứ tự ưu tiên của nguyện vọng đăng kí - do đó đề xuất 10 nguyện vọng cho mỗi đợt xét tuyển của một thí sinh là hợp lí.
Việc điều chỉnh này góp phần tiết kiệm chi phí cho thí sinh, rút ngắn thời gian xét tuyển, đồng thời đòi hỏi cũng phải tìm hiểu nghiêm túc hơn về ngành nghề đào tạo, đặc biệt là việc xác định ngành học phù hợp với năng lực, sở trường của bản thân.
Đối với việc khống chế điểm thưởng, điểm khuyến khích, GS. Nguyễn Tiến Thảo cho rằng, học sinh có nhiều năng lực, sở trường khác nhau nên công việc tuyển sinh là làm sao tuyển đúng và tuyển trúng người dự tuyển theo học ngành đào tạo mong muốn. Quy chế tuyển sinh vẫn duy trì mức điểm cộng để “thêm” vào điểm xét (điểm thi hoặc điểm học bạ) của thí sinh nhưng không vượt quá 3 điểm theo thang điểm 30. Điểm cộng của điểm thành phần nằm trong dải từ 0-1,5 điểm theo thang điểm 30.
Theo ông Thảo, việc duy trì xét tuyển bằng chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh đại học là yêu cầu khách quan. Dự thảo quy chế tuyển sinh lần này điều chỉnh theo hướng khai thác được năng lực ngoại ngữ của thí sinh và bảo đảm nguyên tắc công bằng trong xét tuyển. Từ năm 2026, Bộ GD&ĐT hướng dẫn quy đổi kết quả chứng chỉ ngoại ngữ thống nhất sử dụng trong toàn hệ thống. Chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được dùng 1 lần, hoặc thay thế môn ngoại ngữ hoặc được cộng điểm tối đa 1,5.
