Năm học 2026 - 2027, Bộ GD&ĐT đã có công văn gửi các sở về việc cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian trong các nhà trường nhằm giảm áp lực cho giáo viên, học sinh.
Trong đó, đối với học sinh, Bộ GD&ĐT chỉ đạo không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, trừ trường hợp tổ chức để phát hiện, tuyển chọn đội tuyển học sinh giỏi tham dự kỳ thi do cấp trên, cấp tỉnh, quốc gia tổ chức.
"Việc tổ chức phải thiết thực, khách quan, phù hợp, không gây áp lực cho học sinh", Bộ GD&ĐT yêu cầu.
Chủ trương cắt giảm lần này được Bộ GD&ĐT đặt trong mục tiêu rộng hơn là chống bệnh thành tích và tăng tính thực chất của ít hoạt động giáo dục. Tuy nhiên, quy định bỏ vòng thi học sinh giỏi cấp trường liệu có giảm áp lực cho học sinh hay không?
Tiểu học không thi học sinh giỏi
Theo bà Trần Thị Hương, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Vạn Bảo, phường Hà Đông, Hà Nội, quy định không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, xã/phường hầu như không ảnh hưởng đến hoạt động của nhà trường.
"Lâu nay tiểu học không thi học sinh giỏi các cấp. Trường cũng không tổ chức học sinh giỏi cấp trường, phường, xã", bà Hương nói.
Thay vì các kỳ thi học sinh giỏi, trong năm học, học sinh có thể tham gia những sân chơi mang tính giao lưu, khuyến khích sự hứng thú học tập như "Rung chuông vàng" hoặc các hoạt động tương tự.
Ở bậc THCS, bà Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Chương Dương, Hà Nội, cho biết nhà trường lâu nay chủ yếu tổ chức tuyển chọn học sinh để tham gia các kỳ thi cấp trên, không tổ chức một kỳ thi học sinh giỏi cấp trường theo nghĩa phong trào.
"Cuộc thi cũng chỉ tổ chức đối với học sinh cuối năm học lớp 8, chuẩn bị dự thi học sinh giỏi lớp 9. Học sinh lớp 6,7 không tham gia thi học sinh giỏi", bà Hồng cho biết.
Quy định chặt để thi học sinh giỏi không thành phong trào
Theo bà Hồng, nếu Thành phố bỏ hoàn toàn kỳ thi thì nhà trường chỉ dạy học, kiểm tra, đánh giá học sinh như thường lệ. Nhưng nếu tiếp tục duy trì kỳ thi học sinh giỏi cấp thành phố vẫn nên có cuộc thi học sinh giỏi cấp trường, phường, xã để lựa chọn đội tuyển.
Với yêu cầu “khách quan, không áp lực” cho học sinh có thể thực hiện và không gây khó khăn cho trường học.
Ví dụ như, sau khi có kết quả thi học kỳ II lớp 8, các trường thông báo rộng rãi cho học sinh có nhu cầu đăng ký tham gia thi học sinh giỏi cấp trường. Kết quả thi, lựa chọn những em có điểm cao để bồi dưỡng, tham gia các kỳ thi cấp trên.
Cuộc thi được bố trí vào cuối năm học, mang tính tự nguyện, thay vì tạo thêm một vòng thi bắt buộc trong năm học. Điều này cũng phù hợp với xu hướng chuyển từ các cuộc thi nặng về thành tích sang những hoạt động giúp phát hiện năng lực, sở thích của học sinh.
Theo bà Hồng, cách làm này đảm bảo khách quan và khác với việc giáo viên chủ động lựa chọn một nhóm học sinh, sau đó tập trung luyện thi để giành giải.
Ở bậc THPT, một giáo viên Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh cho biết, hằng năm nhà trường vẫn tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường để chọn đội tuyển dự thi cấp tỉnh. Sau kỳ thi tỉnh, những học sinh có điểm cao được lựa chọn vào đội dự tuyển, tiếp tục ôn luyện và trải qua nhiều bài kiểm tra, thi thử để chọn đội tuyển tham dự kỳ thi học sinh giỏi quốc gia.
Tại các trường THPT không chuyên, quy trình cũng tương tự: trường tổ chức kỳ thi để tuyển chọn học sinh trước khi tham gia kỳ thi cấp tỉnh.
Theo giáo viên này, các cuộc thi cấp trường lâu nay không nên được hiểu đơn thuần là hoạt động để "lấy thành tích". Quan trọng hơn, đây là một trong những cách để nhà trường phát hiện học sinh có năng lực, từ đó bồi dưỡng và tạo nguồn cho các kỳ thi ở cấp cao hơn.
Một học sinh để đến vòng dự thi học sinh giỏi quốc gia, đã phải vượt qua rất nhiều vòng thi, bài thi trong một quá trình dài. Do đó, áp lực là điều không tránh khỏi.
Bộ GD&ĐT quy định: "không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, trừ trường hợp tổ chức để phát hiện, tuyển chọn đội tuyển học sinh giỏi tham dự kỳ thi do cấp trên, cấp tỉnh, quốc gia tổ chức". Như vậy, trên thực tế, các trường vẫn có thể tổ chức thi học sinh giỏi để lựa chọn học sinh có năng lực tham gia cuộc thi cấp tỉnh, quốc gia. Do đó, quy định đặt ra chỉ nhằm quản lý chặt chẽ hơn cuộc thi trên thực tế, không bị biến tướng việc lựa chọn đội tuyển thành cuộc thi phong trào.
Cũng theo nữ nhà giáo, ở bậc THCS, kỳ thi học sinh giỏi lớp 9 cấp tỉnh, thành phố lâu nay có vai trò quan trọng trong việc phát hiện học sinh có năng khiếu, tạo nguồn cho các trường chuyên và các chương trình đào tạo chất lượng cao. Nếu vẫn duy trì kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh, thành phố, câu hỏi đặt ra là học sinh sẽ được tuyển chọn bằng cách nào nếu không còn các kỳ thi ở cấp dưới.
“Vì thế, các trường không tổ chức thi học sinh giỏi theo kiểu phong trào nhưng vẫn duy trì kỳ thi để chọn đội tuyển thi cấp thành phố, quốc gia là cần thiết và đảm bảo công bằng, khách quan”, cô giáo Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh nói.
