Từ chuyện đứng lớp và khởi nghiệp sớm, cuộc trò chuyện mở sang chuyện người trẻ bước ra đời, giữa một thời đại có nhiều cơ hội để thể hiện mình và cũng dễ khiến người ta mải nhìn vào những hình ảnh hào nhoáng mà quên bồi đắp năng lực của bản thân.
Trần Đức Vinh, nhà sáng lập hệ thống giáo dục Alpha Edu.
Đừng giới hạn ước mơ của trẻ bằng những điều người lớn chưa làm được
Từ những năm trực tiếp đứng lớp và xây dựng Alpha Edu, anh thấy điều gì cần thay đổi trong cách người lớn định hướng cho học trò?
Tôi nghĩ tôi có thể biết nhiều hơn học trò về Toán, nhưng các em vẫn có thể nhìn ra một cách giải mà tôi chưa từng nghĩ tới. Tôi và các thầy cô ở Alpha Edu vẫn phải tự nhắc mình rằng hiểu biết của mỗi người đều có giới hạn. Một việc mình chưa từng làm được, thậm chí chưa từng hình dung ra, vẫn có thể là việc học trò của mình làm rất tốt. Nếu vội bảo ước mơ của em thiếu thực tế, có khi người lớn đã khép lại một khả năng trước cả khi em kịp thử.
Trong giờ Toán, nếu một em đưa ra cách giải khác, tôi muốn nghe vì sao em nghĩ đến cách ấy. Có thể em sai ở một bước. Cũng có thể em nhìn ra một hướng mà tôi chưa nghĩ tới. Nếu cách của em hay hơn cách tôi đã chuẩn bị, tôi nghĩ người thầy nên dành lời khen cho em ngay trước lớp. Cách mình đón nhận một ý kiến khác cũng là một bài học. Hôm nay, em thấy cách nghĩ của mình được xem xét nghiêm túc. Ngày mai, em sẽ có thêm can đảm để nói ra một ý tưởng mới và bảo vệ nó bằng lập luận của mình.
Tôi muốn học trò giữ được sự sáng tạo, dám có ước mơ lớn, dám nói điều mình nghĩ và dám làm đến nơi đến chốn. Định hướng, với tôi, là giúp các em nhận ra điểm mạnh của mình và tạo cơ hội để các em dùng điểm mạnh ấy vào việc thật. Qua những trải nghiệm đó, các em dần biết mình muốn gì và có thể tự chọn con đường nào.
Bên cạnh kết quả học tập, anh nhìn vào đâu để đánh giá chất lượng của một hệ thống hay trung tâm giáo dục?
Tôi nhìn vào việc học trò có nhận ra thế mạnh của mình và có đủ tự tin để phát triển thế mạnh ấy hay không.
Tôi may mắn có dịp đi ra thế giới từ sớm. Ở nơi này, một cái ôm giữa hai người mới gặp là lời chào tự nhiên. Ở nơi khác, dùng tay để ăn là thói quen bình thường trong bữa cơm. Những trải nghiệm ấy khiến tôi nhìn lại nhiều điều mình từng mặc nhiên cho là đúng. Có những quy chuẩn mình tin là hiển nhiên, đơn giản vì mình đã lớn lên cùng chúng. Khi đứng lớp, tôi cũng tự nhắc mình như vậy trước khi đánh giá một học trò. Mỗi học trò là một bản thể riêng. Một em có thể chật vật với Toán, nhưng lại viết rất có cảm xúc, có năng khiếu ngoại ngữ hoặc vẽ rất đẹp. Trong thời đại số, một em thích vẽ có thể học làm hoạt hình, kể chuyện bằng hình ảnh và đưa tác phẩm của mình đến với những người ở rất xa. Nếu chỉ nhìn em qua điểm Toán, tôi có thể bỏ qua cả một khả năng đang chờ được phát triển.
Tôi nghĩ học trò có quyền được sáng tạo, được sống theo cách phù hợp với mình và được theo đuổi những ước mơ rất riêng. Chừng nào lựa chọn ấy phù hợp với pháp luật và tôn trọng người khác, người lớn nên lắng nghe và cho các em cơ hội thử sức. Với tôi, giáo dục thành công là khi một học sinh dần hiểu mình có thể làm tốt điều gì, dám dùng khả năng ấy để làm một việc có ý nghĩa và vẫn giữ được tinh thần học hỏi, kể cả khi lần đầu làm chưa tốt.
Dám làm trước khi thấy mình đủ tự tin
Anh bắt đầu xây dựng Alpha Edu từ khi học đại học. Anh muốn nói gì với những bạn trẻ có hoài bão nhưng vẫn e dè vì sợ sai, sợ thất bại?
Tôi nghĩ người trẻ cần dám ước mơ và dám thực hiện. Nhiều bạn chưa thử đã hình dung rất rõ cảnh mình thất bại, người khác sẽ nói gì, bạn bè sẽ cười ra sao. Nếu dành quá nhiều thời gian cho những phản ứng còn chưa xảy ra, mình có thể bỏ lỡ cả quãng thời gian tốt nhất để học bằng việc làm thật.
Khi bắt đầu Alpha Edu, tôi biết mình muốn đứng lớp và muốn làm giáo dục lâu dài. Còn điều hành một trung tâm, làm việc với một đội ngũ, chịu trách nhiệm về những quyết định ảnh hưởng đến nhiều người, tôi học dần trong quá trình làm. Có những thứ chỉ khi tự nhận một công việc và theo đến cùng, mình mới biết mình làm được đến đâu và còn thiếu gì. Với tôi, sự tự tin đến từ những lần như thế.
Tôi từng cần cơ hội để thử sức khi còn là sinh viên. Vì vậy, khi làm việc với các bạn trẻ ở Alpha Edu, tôi cũng muốn trao cho các bạn một cơ hội để bắt đầu. Tôi cũng muốn các bạn sinh viên làm việc tại Alpha Edu có cơ hội thử sức sớm. Một bạn trợ giảng có ý tưởng về học liệu có thể soạn thử một phần, dùng trong buổi học và xem học sinh thực sự tiếp nhận ra sao. Sau đó, chúng tôi cùng nhìn lại chỗ nào có ích, chỗ nào cần sửa. Khi người trẻ được tin tưởng giao một việc thật và có người góp ý thật, các bạn bắt đầu nhìn thấy khả năng của mình qua kết quả công việc. Từ đó, các bạn có lý do để mạnh dạn nhận những việc khó hơn.
Dám chia sẻ những gì mình đã làm
Anh nói nhiều về việc bồi đắp năng lực. Vậy người trẻ có nên chủ động kể về những việc mình làm được, kể cả khi có người cho rằng đó là khoe khoang?
Tôi nghĩ nên. Trong một môi trường cạnh tranh, người khác cần có dịp nhìn thấy công việc của bạn thì mới biết hai bên có thể làm gì cùng nhau. Một bài viết về dự án bạn đã làm, một video giải thích cách bạn dạy một bài khó hay một lần chia sẻ về kết quả của cả nhóm đều có thể đến với đúng người vào đúng lúc. Có khi vài tháng sau, người từng xem bài viết ấy đang tìm một cộng sự có đúng năng lực của bạn. Họ nhớ đến bạn vì đã từng thấy bạn làm việc và hiểu bạn có thể đóng góp điều gì.
Tôi cũng nghĩ kể về thành quả của mình một cách có duyên là một dạng tài năng. Khi kể về một việc mình tự hào, hãy kể đủ để người nghe thấy việc ấy được làm ra thế nào. Lúc đầu mình gặp khó ở đâu, mình đã làm phần nào, ai góp sức và kết quả đó có ý nghĩa gì với những người liên quan? Chẳng hạn, một giáo viên trẻ hoàn toàn có thể tự hào khi học sinh đạt điểm cao. Câu chuyện sẽ đáng nhớ hơn nếu người thầy kể được em từng vướng ở đâu, thầy trò đã thử những cách gì và em đã tự thay đổi thói quen học ra sao. Khi ấy, người đọc hiểu cả năng lực của người dạy lẫn nỗ lực của học sinh.
Tôi mong các bạn bớt ngại khi nói về những điều mình làm được. Mình có thể tự hào một cách tự nhiên, ghi nhận những người đã góp sức và nói rõ phần việc mình thực sự đảm nhiệm. Thời đại số là một sân chơi rộng cho người trẻ có năng lực, có sự tự tin và có can đảm đưa công việc của mình ra trước công chúng. Một lần chia sẻ chân thành có thể mở ra một cơ hội lớn mà ở thời điểm đăng bài, chính bạn cũng chưa nghĩ tới.
Bình tâm để tìm thế mạnh, giữ kỷ luật để bứt phá
Giữa rất nhiều câu chuyện thành công xuất hiện mỗi ngày, theo anh, người trẻ nên bắt đầu từ đâu nếu muốn thực sự bứt phá?
Tôi nghĩ trước khi muốn đi nhanh hơn, mình cần bình tâm để hiểu mình mạnh ở đâu. Thử nhìn lại những việc đã làm. Việc gì người khác thường tin tưởng giao cho mình? Việc gì càng làm mình càng muốn hiểu sâu hơn, kể cả lúc gặp khó? Có khi câu trả lời nằm ngay trong một việc mình vẫn làm hằng ngày và đã quen xem là bình thường. Với tôi, việc đứng lớp là một ví dụ. Càng dạy, tôi càng muốn hiểu vì sao cùng một bài Toán, có em nghe một lần đã hiểu, có em cần mình tìm một cách giải thích khác. Câu hỏi ấy cho tôi lý do để tiếp tục đầu tư vào nghề, qua từng bài soạn, từng giờ dạy.
Nhận ra thế mạnh rồi, mình cần dành cho nó đủ thời gian. Kỷ luật, với tôi, là quay lại làm việc ấy ngay cả trong những ngày mình chưa thấy tiến bộ rõ rệt. Làm, nhìn lại, sửa chỗ còn sai, rồi làm tiếp. Qua nhiều lần như vậy, mình bắt đầu giải quyết được những việc trước đây từng thấy quá sức. Đến khi một cơ hội lớn xuất hiện, mình có đủ năng lực để nhận lấy và đủ tự tin để cho người khác thấy mình có thể làm gì.
Thấy người khác thành công, tôi nghĩ mình cứ vui cho họ và học điều đáng học. Mỗi người có một điểm xuất phát, một hoàn cảnh và một quãng thời gian tích lũy riêng. Khi sốt ruột vì bạn bè đã đi xa, hãy bình tâm nhìn lại xem điều gì ở mình đang lớn lên và dành thêm thời gian cho điều đó. Có khi sự bứt phá đến vào ngày mình dám nhận một việc từng nghĩ là quá sức, rồi chợt nhận ra những năm tháng âm thầm rèn luyện đã giúp mình sẵn sàng từ lúc nào. Tôi hi vọng mỗi người trẻ và kể cả tôi đều luôn giữ cho mình một thái độ cầu tiến như vậy.