“Cất” điện lúc thấp điểm, hỗ trợ lưới giờ cao điểm
Những đợt nắng nóng vừa qua liên tục đẩy phụ tải điện miền Bắc lên mức cao, tạo sức ép lớn đối với hệ thống vào những khung giờ cao điểm. Trong khi đầu tư thêm nguồn, đường dây và trạm biến áp cần thời gian, ngành điện phải tìm thêm những giải pháp có thể hỗ trợ lưới tại các khu vực phụ tải lớn. Một trong số đó là hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin - BESS (Battery Energy Storage System).
Là địa bàn tập trung nhiều khu công nghiệp, doanh nghiệp FDI và cơ sở sản xuất công nghệ cao quy mô lớn hàng đầu cả nước hiện nay, Bắc Ninh được EVNNPC triển khai lắp đặt hệ thống BESS ngay từ giai đoạn đầu.
Chia sẻ với PV Tiền Phong, ông Lại Việt Anh - Trưởng Phòng Điều độ, Công ty Điện lực Bắc Ninh cho biết, việc bố trí BESS tại Bắc Ninh phù hợp với đặc điểm phụ tải của một địa bàn công nghiệp lớn, nơi yêu cầu về chất lượng và độ tin cậy cung cấp điện rất cao.
Theo ông Việt Anh, BESS có thể đóng vai trò kép: khi sạc, hệ thống là một phụ tải; khi xả, BESS lại trở thành nguồn bổ sung công suất cho lưới.
“Khi hệ thống BESS được đưa vào khai thác vận hành sẽ đóng vai trò đa năng, vừa là một hệ thống nguồn điện, vừa là phụ tải; có tác dụng bổ sung nguồn vào giờ cao điểm khi phụ tải tăng, góp phần điều chỉnh, dịch chuyển phụ tải khỏi giờ cao điểm, đặc biệt cắt đỉnh công suất hệ thống”, ông Việt Anh cho hay.
Theo ông Việt Anh, khả năng này giúp hệ thống điện vận hành ổn định, an toàn hơn, nâng cao độ tin cậy cung cấp điện và hiệu quả kinh tế. Trong thời gian tới, tốc độ phát triển lưới điện trên địa bàn Bắc Ninh được dự báo khoảng 12-13%/năm. Đặc biệt vào những đợt nắng nóng, phụ tải tăng cao, trong khi chênh lệch công suất giữa giờ cao điểm và thấp điểm lớn. Đây là điều kiện để BESS phát huy vai trò điều tiết phụ tải.
Cũng theo ông Việt Anh, trong giai đoạn 1, Bắc Ninh được đầu tư hệ thống BESS với tổng công suất 35 MW/70 MWh tại 6 trạm biến áp 110kV, gồm Đức Thắng, Đồi Cốc, Lạng Giang, Song Khê, Yên Phong 3 và Yên Phong 4.
Giai đoạn 2, hệ thống tiếp tục được đầu tư 5 MW/10 MWh tại Trạm 110kV Sông Cầu. Giai đoạn 3 có quy mô 40 MW/80 MWh tại 6 trạm gồm Yên Phong 2, Yên Phong 5, Quế Võ 2, Quế Võ 3, Phù Chẩn và Tiên Sơn.
Để tiếp nhận công nghệ mới, Công ty Điện lực Bắc Ninh đã phối hợp với Ban Quản lý xây dựng Điện miền Bắc và các nhà thầu từ thi công, nghiệm thu đến đóng điện; đồng thời tổ chức đào tạo, chuyển giao công nghệ và thực hành tại hiện trường cho lực lượng vận hành.
Các quy trình vận hành, xử lý sự cố, bảo trì, bảo dưỡng cũng được xây dựng nhằm bảo đảm hệ thống được khai thác an toàn, ổn định.
Công ty hiện cũng được EVNNPC giao thí điểm hệ thống quản lý năng lượng EMS. Theo ông Việt Anh, khi EMS kết hợp BESS với các nguồn điện mặt trời, điện gió, điện rác, hệ thống sẽ hỗ trợ tốt hơn cho lưới điện truyền thống.
Ông Đặng Hồng Sơn - Phó Giám đốc Ban Quản lý xây dựng Điện miền Bắc đánh giá, BESS không chỉ có chức năng “nạp lúc thấp điểm, xả lúc cao điểm” mà còn bổ sung thêm một công cụ cho công tác điều độ hệ thống điện.
Việc lưu trữ và huy động điện khi cần giúp cân bằng phụ tải, giảm áp lực vào giờ cao điểm, hỗ trợ xử lý các tình huống bất thường và khai thác hiệu quả hơn hạ tầng lưới điện hiện hữu. Đồng thời BESS tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tích hợp các nguồn điện gió, điện mặt trời vốn biến động theo thời tiết.
Về công nghệ, theo ông Sơn hệ thống sử dụng pin LFP cùng các giải pháp giám sát, bảo vệ và quản lý năng lượng. Nhờ đó, BESS không chỉ thực hiện chức năng lưu trữ và phát điện trở lại lưới mà còn có khả năng hỗ trợ ổn định hệ thống điện.
“BESS đang từng bước chuyển từ một hệ thống đơn thuần phục vụ lưu trữ năng lượng thành một thiết bị có khả năng hỗ trợ vận hành và góp phần nâng cao tính ổn định, linh hoạt của lưới điện”, ông Sơn cho hay.
Theo đánh giá Ban Quản lý xây dựng Điện miền Bắc, khó khăn trong triển khai là các hệ thống BESS được lắp tại những trạm biến áp đang vận hành. Mặt bằng hạn chế, trong khi khu vực thi công có nhiều thiết bị đang mang điện và hoạt động liên tục.
Vì vậy, Ban Quản lý xây dựng Điện miền Bắc phải phối hợp chặt với các đơn vị và nhà thầu từ khảo sát, thiết kế đến lắp đặt, đấu nối, chạy thử, bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, tiến độ và đặc biệt là an toàn.
Công nhân làm quen với “kho điện” mới
Nếu ở cấp điều độ, BESS mở thêm một công cụ để cân bằng phụ tải thì tại các trạm biến áp, công nghệ này cũng làm thay đổi công việc hằng ngày của những người trực tiếp vận hành.
Tại Trạm biến áp 110kV Yên Phong 4, hệ thống BESS được nghiệm thu và chính thức đưa vào vận hành từ ngày 16/8/2026.
Ông Nguyễn Văn Dương - Tổ trưởng Tổ thao tác lưu động Yên Phong cho biết đơn vị hiện quản lý, vận hành 5 trạm biến áp 110kV, trong đó có Yên Phong 4.
Sau khi BESS đi vào hoạt động, nhân viên hằng ngày vừa kiểm tra trực tiếp tại hiện trường, vừa theo dõi trên hệ thống điều khiển EMS. Những thông số quan trọng như trạng thái sạc của pin, điện áp, dòng điện, nhiệt độ và các cảnh báo bất thường được giám sát thường xuyên.
Hệ thống làm mát và phòng cháy chữa cháy cũng được kiểm tra chặt chẽ để bảo đảm BESS luôn hoạt động an toàn, ổn định và tin cậy.
Theo ông Dương, việc sạc và xả điện của BESS không được thực hiện tùy ý mà phải theo chế độ vận hành và yêu cầu của hệ thống điện. Khi có điều kiện phù hợp, BESS sẽ sạc để tích trữ năng lượng; khi có yêu cầu hỗ trợ hệ thống điện, BESS sẽ xả năng lượng trở lại hệ thống.
Quá trình này được hệ thống EMS giám sát, điều khiển và phải tuân thủ các giới hạn kỹ thuật, yêu cầu an toàn của hệ thống pin.
Tại Trạm 110kV Song Khê, hệ thống BESS được đóng điện vận hành thử nghiệm từ ngày 2/8/2026.
Ông Hồng Văn Việt - Tổ phó Tổ thao tác lưu động Yên Dũng, Xí nghiệp Lưới điện cao thế Bắc Ninh cho biết, trước khi hệ thống đi vào hoạt động, cán bộ, công nhân viên liên quan đã được đào tạo chuyên sâu, chuyển giao công nghệ, huấn luyện kỹ năng vận hành, xử lý tình huống khẩn cấp và chữa cháy chuyên dụng cho pin.
Điểm thuận lợi là thiết bị hiện đại, mức độ tự động hóa cao nên giảm nhiều thao tác thủ công. Tuy nhiên, đây vẫn là công nghệ mới, đòi hỏi người vận hành phải được đào tạo đầy đủ, liên tục, nắm chắc quy trình và thường xuyên theo dõi tình trạng thiết bị.
530 MW BESS trên lưới điện miền Bắc
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030 Việt Nam đặt mục tiêu phát triển 10.000-16.300 MW hệ thống pin lưu trữ năng lượng, cho thấy BESS sẽ ngày càng giữ vai trò đáng kể trong quá trình vận hành hệ thống điện.
Những hệ thống đang được đưa vào vận hành tại Bắc Ninh mới chỉ là một phần trong kế hoạch đầu tư BESS quy mô lớn của EVNNPC.
Theo EVNNPC, đơn vị đang triển khai hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin với tổng quy mô 530 MW/1.060 MWh, dự kiến lắp đặt tại 83 trạm biến áp, chia thành ba giai đoạn.
Giai đoạn 1 có quy mô 305 MW/610 MWh tại 47 trạm biến áp thuộc 8 công ty điện lực. Đến nay, EVNNPC đã hoàn thành lắp đặt BESS tại 9/47 trạm và đang tiếp tục đẩy nhanh tiến độ tại các vị trí còn lại.
Giai đoạn 2 có quy mô 140 MW/280 MWh tại 23 trạm biến áp, hiện trong quá trình lựa chọn nhà thầu. Giai đoạn 3 dự kiến đầu tư thêm 85 MW/170 MWh tại 13 trạm.
EVNNPC xác định đầu tư BESS là một trong những giải pháp nhằm đáp ứng nhu cầu công suất tại các thời điểm phụ tải cao, hỗ trợ giảm nguy cơ quá tải và sự cố trên lưới điện, đồng thời nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.
Theo EVNNPC, việc từng bước đưa công nghệ lưu trữ năng lượng vào vận hành sẽ giúp nâng cao khả năng điều hành linh hoạt, tối ưu khai thác hạ tầng lưới điện hiện hữu và tăng khả năng thích ứng trước sự biến động của phụ tải.
Đây cũng là bước đi trong quá trình hiện đại hóa, phát triển lưới điện thông minh và tích hợp công nghệ lưu trữ năng lượng tiên tiến, góp phần bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định và đáp ứng yêu cầu phát triển hệ thống điện trong giai đoạn mới.
