Sáng 23/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027.
Giao việc nhưng chưa giao quyền
Phát biểu thảo luận, đại biểu Trần Thị Hoa Ry - Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, tán thành với đề xuất giám sát Chuyên đề 1: "Việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính".
Tuy nhiên, để giám sát phát huy hiệu quả, tập trung vào những vấn đề bức xúc hiện nay, bà Hoa Ry đề nghị bổ sung thêm vấn đề sắp xếp thực hiện chính quyền 2 cấp ở địa phương để có cơ sở đánh giá tổng thể và tháo gỡ những khó khăn tạo điều kiện để hoạt động được tốt hơn.
Thực tiễn, theo đại biểu, bên cạnh những kết quả đạt được, mô hình chính quyền hai cấp còn khó khăn, vướng mắc. Việc phân cấp còn chưa thực chất - giao việc nhưng chưa giao quyền; nhiều nhiệm vụ đã được chuyển xuống cấp cơ sở, nhưng quyền quyết định cuối cùng vẫn nằm ở cấp trên.
"Nếu cấp cơ sở là nơi gần dân nhất, hiểu thực tiễn nhất, nhưng không có quyền quyết định, thì mô hình 2 cấp chỉ là 'giảm tầng nấc hình thức', chưa phải là nâng cao hiệu quả thực chất”, đại biểu Trần Thị Hoa Ry nói.
Vấn đề đặt ra việc gắn với địa bàn cơ sở thì giao cho cơ sở quyết định và chịu trách nhiệm toàn diện. Cần tập trung rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật theo hướng loại bỏ cơ chế xin ý kiến tràn lan, chỉ giữ lại các lĩnh vực thật sự nhạy cảm. Chuyển mạnh sang hậu kiểm, bởi nếu vẫn duy trì tiền kiểm dày đặc, thì phân cấp sẽ không bao giờ đi vào thực chất.
Biên chế chưa thật sự phù hợp
Một vấn đề nữa được Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội chỉ ra, là việc quá tải công việc ở cấp cơ sở - điểm dồn áp lực của hệ thống. Khi bỏ cấp trung gian, đáng lẽ phải đi kèm tái thiết kế quy trình và phân bổ lại nguồn lực, nhưng thực tế lại chủ yếu là “chuyển việc xuống”.
Ví dụ cụ thể, một cán bộ cấp xã hiện nay có thể đồng thời xử lý hồ sơ đất đai, giải quyết thủ tục hành chính, tham gia công tác an sinh, lại phải thực hiện nhiều loại báo cáo định kỳ.
“Thực tiễn số lượng hồ sơ hành chính cấp xã hiện nay tăng mạnh nhưng biên chế chưa thật sự phù hợp, dẫn đến tình trạng tồn đọng, giải quyết chậm. Tôi cho rằng, nếu chỉ 'giảm tầng nấc' mà không 'giảm việc và tối ưu quy trình', thì thực chất là chuyển áp lực từ cấp trên xuống cấp dưới, làm nghẽn hệ thống ở nơi gần dân nhất", đại biểu Trần Thị Hoa Ry nêu ý kiến.
Bên cạnh đó, đại biểu cũng phản ánh năng lực cán bộ cấp cơ sở chưa theo kịp. Ví dụ, khi xử lý các vấn đề liên quan đến đầu tư, quy hoạch hoặc chuyển đổi số, nhiều cán bộ cơ sở còn lúng túng do thiếu kỹ năng chuyên sâu. Vì vậy, cần có chính sách đủ mạnh để thu hút nhân lực chất lượng cao về cơ sở.
Có tình trạng dù được phân cấp nhưng không dám quyết, vì lo ngại sai phạm hoặc thiếu cơ chế bảo vệ. Vấn đề đặt ra, nếu phân cấp mà không nâng năng lực thì sẽ dẫn đến hai hệ quả: Hoặc là không dám làm, hoặc làm sai. Cả hai đều làm giảm hiệu quả của cải cách.
Từ những phân tích trên, đại biểu kiến nghị bổ sung chuyên đề "Việc thực hiện chính sách, pháp luật về sắp xếp tổ chức bộ máy và quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính" để giám sát tối cao, nhằm tập trung đánh giá, nhận diện và đề xuất giải pháp một cách tổng thể, góp phần thực hiện hiệu quả việc sắp xếp tổ chức thực hiện chính quyền 2 cấp.
