Thu ngân sách cần đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển bền vững
Chiều 20/4, thảo luận tại hội trường, đại biểu Quốc hội Trần Văn Lâm (đoàn Bắc Ninh) nêu rõ, tiết kiệm là yêu cầu mang tính nguyên tắc, có ý nghĩa xuyên suốt trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội.
Đối với quản lý ngân sách nhà nước, yêu cầu này càng phải được quán triệt một cách bài bản, nghiêm túc và thực hiện thực chất hơn, bởi đây là lĩnh vực trực tiếp gắn với việc phân bổ, sử dụng các nguồn lực hữu hạn của quốc gia.
Theo ông Lâm, thời gian qua, Chính phủ đã thường xuyên nhấn mạnh và triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường tiết kiệm trong quản lý thu, chi ngân sách, đặc biệt là đẩy mạnh tăng thu, đồng thời cắt giảm chi thường xuyên để chuyển sang chi đầu tư.
“Quan điểm mục tiêu này ở góc nhìn hẹp có vẻ đúng và cần thiết. Tuy nhiên, theo tôi, vấn đề cốt lõi cần đặt ra là trong điều kiện nguồn lực có hạn, làm thế nào để thu chi ngân sách đạt được hiệu quả cao nhất, tối ưu nhất cho phát triển kinh tế xã hội đất nước”, ông Lâm nêu.
Theo đại biểu đoàn Bắc Ninh, về thu ngân sách, việc tăng thu, thậm chí thu vượt dự toán trong bối cảnh trước đó thất thu, tỉ lệ huy động vào ngân sách chưa đạt mục tiêu, là một tín hiệu tích cực, góp phần tạo thêm nguồn lực cho chi.
Tuy nhiên, thu ngân sách cũng cần được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển bền vững. Nếu việc tăng thu làm triệt tiêu động lực sản xuất kinh doanh, thu hẹp khu vực kinh tế hoặc phát sinh những vấn đề xã hội ảnh hưởng đến tiềm năng tăng trưởng trong dài hạn thì hiệu quả của việc tăng thu đó cần được nhìn nhận lại một cách thấu đáo.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy việc Quốc hội quyết định miễn, giảm thuế, phí, sử dụng các khoản thu một cách hợp lý đã góp phần quan trọng giúp nền kinh tế đất nước ổn định, vượt qua những giai đoạn khó khăn do dịch bệnh, biến động quốc tế hay đứt gãy chuỗi cung ứng.
Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là tăng thu mà là tăng thu như thế nào, ở lĩnh vực nào, ở khu vực nào để vừa bảo đảm nguồn lực ngân sách vừa nuôi dưỡng nguồn thu, thúc đẩy phát triển lâu dài.
“Tôi đặc biệt đánh giá cao đề xuất mới nhất của Chính phủ trình Quốc hội ngay tại kỳ họp lần này về việc sửa đổi một số điểm ở các luật thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp để hỗ trợ cho hộ cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ quy mô nhỏ trước những tác động bất lợi của tình hình kinh tế thế giới hiện nay. Đây là chủ trương đúng, cần tiếp tục phát huy để bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu kinh tế và mục tiêu xã hội trong chính sách thu”, ông Lâm nêu rõ.
"Không phải cứ chi ít đi là tiết kiệm"
Về chi ngân sách, theo đại biểu Trần Văn Lâm, việc chủ trương cắt giảm chi thường xuyên để tăng chi đầu tư trong một mức độ hợp lý có thể mang lại hiệu quả tích cực.
Tuy nhiên, nếu nhìn tổng thể, cần cân nhắc thận trọng trên ba khía cạnh sau:
Thứ nhất, chi thường xuyên chủ yếu là chi cho con người, cho các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, văn hóa, xã hội, khoa học và công nghệ. Đây là những lĩnh vực quyết định trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực, đến năng suất lao động và năng lực đổi mới sáng tạo của nền kinh tế, tức là các yếu tố tạo nên tăng trưởng về chất, tăng trưởng chiều sâu.
Trong khi đó, chi đầu tư công thường tác động trước hết đến quy mô nền kinh tế, tạo tăng trưởng về lượng, về bề rộng. Do đó, nếu chỉ chú trọng tăng chi đầu tư mà chưa quan tâm đúng mức đến chi thường xuyên cho các lĩnh vực nền tảng thì có thể làm suy giảm động lực phát triển bền vững trong dài hạn.
Thứ hai, tiết kiệm chi thường xuyên là cần thiết nhưng cần làm rõ thế nào là tiết kiệm. Việc cắt giảm mang tính cơ học theo mệnh lệnh hành chính, chưa chắc đã phản ánh đúng bản chất của tiết kiệm.
Ông Lâm cho rằng, cắt ở đâu, khoản nào, khâu nào cần được tính toán kỹ lưỡng. Nếu sau khi cắt giảm mà hoạt động vẫn đảm bảo, vẫn đạt mục tiêu quản lý thì cần đặt lại vấn đề về tính đúng đắn của định mức chi tiêu và chất lượng công tác lập dự toán.
Thứ ba, đối với chi đầu tư, theo ông Lâm, yêu cầu tiết kiệm không phải là cắt giảm quy mô vốn mà là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Hiện nay hệ số ICOR của nước ta đang ở mức rất cao. Thông thường các nước chỉ có 3-4 đồng tạo 1 đồng tăng trưởng, chúng ta 6-7 đồng mới ra 1 đồng tăng trưởng, cho thấy sự lãng phí lớn và cho thấy hiệu quả đầu tư còn rất hạn chế, thậm chí có biểu hiện lãng phí.
“Nghịch lý là trong nhiều trường hợp càng tăng đầu tư thì nguy cơ lãng phí càng lớn. Nếu tiết kiệm chi thường xuyên nhưng lại dồn nguồn lực vào các dự án kém hiệu quả, chậm triển khai và không phát huy được công năng sau đầu tư thì đó lại là sự lãng phí lớn hơn”, ông Lâm nêu.
Vì vậy, theo đại biểu Trần Văn Lâm, cần tập trung vào các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư từ khâu lựa chọn danh mục dự án, đảm bảo tính lan tỏa, hiệu quả kinh tế xã hội đến khâu chuẩn bị đầu tư, lập dự án, dự toán, tổ chức thực hiện, giải ngân và bảo đảm chất lượng công trình, kiểm soát chống thất thoát lãng phí, đặc biệt là quản lý vận hành khai thác hiệu quả sau đầu tư. Nguyên tắc đặt ra là đầu tư bằng vốn vay thì hiệu quả phải cao hơn chi phí vay, đầu tư phải nhanh đưa vào sử dụng và phát huy hiệu quả kinh tế.
“Tiết kiệm trong quản lý chi ngân sách nhà nước cần phải tiếp cận với một tư duy tổng thể, bao trùm và thực chất, không nên thực hiện một cách máy móc, cứng nhắc theo mệnh lệnh hành chính, và phải gắn với mục tiêu cao nhất là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế xã hội nhanh và bền vững của đất nước”, ông Lâm nêu rõ.
Cuối phần thảo luận, ông Trần Văn Lâm nhấn mạnh: không phải cứ chi ít đi là tiết kiệm mà chi đúng, chi hiệu quả mới là tiết kiệm. Không phải tăng thu bằng mọi giá mà là nuôi dưỡng nguồn thu bền vững cho nền kinh tế. Mỗi đồng thu chi ngân sách phải đúng chỗ, hợp thời, tạo ra giá trị thực cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước, đó mới là tiết kiệm nhất.
