Chiều 20/4, thảo luận tại hội trường, đại biểu Quốc hội Châu Quỳnh Dao (đoàn An Giang) nêu vấn đề, xổ số kiến thiết là một trong những lĩnh vực đóng vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đây là ngành ít chịu rủi ro về tài chính, ổn định và nguồn thu ngân sách lớn.
Bà Châu Quỳnh Dao dẫn thống kê của Bộ Tài chính năm 2025 cho biết, nếu tính riêng 21 công ty xổ số kiến thiết của miền Nam, tổng doanh thu là 155.500 tỷ đồng, trong đó đóng góp cho ngân sách 52.000 tỷ đồng. Số tiền này có ý nghĩa rất lớn đối với các địa phương trong việc chi đầu tư phát triển, nhất là an sinh xã hội để cải thiện nâng cao đời sống của người dân.
Theo nữ đại biểu đoàn An Giang, xổ số kiến thiết tiếp cận nhiều đến nhóm thu nhập thấp. Phần đông những người có hoàn cảnh khó khăn thích mua vé số để hy vọng thực hiện được khát vọng đổi đời. Còn người bán chủ yếu trên vỉa hè hay các ngõ xóm là những người thuộc nhóm yếu thế: người già neo đơn, phụ nữ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người khuyết tật hay lao động di cư.
Nhấn mạnh, dù có nguồn thu khổng lồ, nhưng thực tế đời sống của những người bán vé số còn bấp bênh. Cơ chế trong các quy định hiện nay chưa cụ thể rõ ràng về vấn đề đảm bảo nguồn lợi nào đó để chăm lo trực tiếp cho những người bán vé số.
“Lực lượng lao động tự do chịu trách nhiệm khâu cuối cùng trong chuỗi phân phối vé số đưa đến tay người tiêu dùng phần lớn là bán vé số dạo. Mối quan hệ giữa lực lượng lao động này đối với các đại lý, các doanh nghiệp chủ yếu là quan hệ mua đứt bán đoạn, không có hợp đồng lao động chính thức, không được bảo hiểm xã hội, không bảo hiểm y tế, đời sống rất khó khăn”, bà Quỳnh Dao nói.
Đại biểu phân tích, việc nghiêm cấm chi thưởng hoặc hoa hồng chiết khấu không được vượt mức tối đa do pháp luật quy định, dẫn đến mức thu nhập của người bán vé số rất thấp bởi họ chủ yếu dựa vào hoa hồng. Người bán vé số dạo chủ yếu qua đại lý cấp thấp nên quyền lợi chưa được thể hiện rõ ràng trong quy định của nghị định, thông tư quản lý; chưa bao trùm hết về phân phối lợi nhuận sao cho công bằng, đảm bảo đời sống các bên.
Bà Châu Quỳnh Dao kiến nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật về lao động, về bảo hiểm xã hội; công nhận đây là một lao động tự do đặc thù, phải đảm bảo địa vị pháp lý để được bảo vệ bởi bảo hiểm xã hội. Nhà nước cần hỗ trợ để lực lượng này dễ tiếp cận đến bảo hiểm xã hội tự nguyện bằng nguồn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước hoặc từ quỹ phúc lợi của công ty xổ số kiến thiết để đảm bảo được đàng hoàng.
Theo bà Châu Quỳnh Dao, cũng có sự chênh lệch rất lớn giữa tiền lương của cán bộ nhân viên công ty xổ số kiến thiết hay mức thu nhập của các đại lý lớn và người lao động tự do nhóm yếu thế khi bán vé số dạo. Chính phủ cần tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung những nghị định, thông tư theo hướng tiếp cận cần đảm bảo sự công bằng, hài hòa, minh bạch giữa phân phối lợi nhuận giữa các nhóm đối tượng trong doanh thu của xổ số kiến thiết để đảm bảo đời sống những gia đình khó khăn và góp phần xây dựng đất nước.
