Đà Nẵng và hành trình hiện thực hóa mục tiêu 'thành phố môi trường'

Từ nhiều năm nay, bà Trần Thị Hồng (phường Hải Châu, TP. Đà Nẵng) duy trì thói quen phân loại rác tại nhà, các loại rác tài nguyên như: Thùng giấy, lon nước, chai nhựa… luôn được xếp gọn gàng ở góc sân. Tham gia nhiều tập huấn, chương trình, bà Hồng hiểu được ý nghĩa của việc giảm rác thải nhựa cũng như phân loại rác tại nguồn và lan tỏa thói quen này đến các hộ gia đình ở khu dân cư.

​Các khu dân cư ở Đà Nẵng chủ động phân loại rác tài nguyên. Ảnh: Giang Thanh.

Số rác tài nguyên thu gom lại, cứ đều đặn mỗi tháng, chi hội phụ nữ của tổ dân phố lại đến từng nhà để thu gom, bán gây quỹ học bổng, mua dụng cụ học tập cho các em học sinh khó khăn trên địa bàn. Các hộ trong khu dân cư đều vui vẻ tham gia để nhân thêm những vòng đời tử tế cho rác thải.

“Không chỉ phân loại rác tài nguyên, gia đình tôi còn ủ các loại rác hữu cơ từ rau củ, hoa quả… để làm các chất tẩy rửa trong gia đình, phân vi sinh để trồng cây cối… Trước đây, cứ nghĩ rác thải là bỏ đi, nhưng sau này, khi được hướng dẫn, tập huấn kiến thức, kỹ năng, tôi hiểu được giá trị của việc phân loại rác cũng như duy trì hiệu quả việc phân loại rác, góp phần lan tỏa lối sống xanh”, bà Hồng nói.

Rác thải cũng là nguồn gây quỹ cho nhiều hoạt động của các Chi đoàn trên địa bàn quận Thanh Khê (TP. Đà Nẵng). Với việc vận động đoàn viên, thanh niên thu gom, phân loại rác tài nguyên ở nơi sinh sống, học tập để bán gây quỹ, các Chi đoàn đã duy trì hiệu quả nhiều mô hình tình nguyện, an sinh xã hội như: Đổi rác nhựa lấy cây xanh, Đứa em của Đoàn, Ve chai tiếp sức đến trường, Ngôi nhà kế hoạch nhỏ…

“Phong trào chống rác thải nhựa có nhiều mô hình mới, tiên phong, đạt được kết quả nổi bật, tạo giá trị thiết thực cho xã hội như: Đô thị giảm nhựa; chợ giảm thiểu rác thải nhựa, hành trình thứ 2 của lốp xe, chiến dịch Hãy làm sạch biển; tuyến đường sáng - xanh - sạch - đẹp - văn minh - an toàn; cột điện nở hoa, vườn hoa thanh niên… Các mô hình được thực hiện và duy trì nhiều năm qua, góp phần lan tỏa lối sống xanh trong cộng đồng”, anh Mai Hồng Anh - Bí thư Đoàn phường Thanh Khê - cho biết.

Theo bà Đỗ Thị Quỳnh Trâm - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Đà Nẵng, với định hướng trở thành “thành phố môi trường”, “thành phố thông minh” và “trung tâm kinh tế xanh, bền vững của cả nước”, Đà Nẵng luôn khuyến khích, hỗ trợ và đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh, thực hành kinh doanh có trách nhiệm.

Thời gian qua, thành phố đã triển khai hỗ trợ giải pháp sản xuất sạch hơn cho 21 doanh nghiệp, hỗ trợ máy móc thiết bị cho 70 doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp nông thôn, hỗ trợ 4 doanh nghiệp sản xuất công nghiệp thực hiện giải pháp giảm thiểu khí nhà kính, xây dựng chuyển đổi các khu công nghiệp sang mô hình khu công nghiệp sinh thái…

Được triển khai từ năm 2021, Đề án “Xây dựng Đà Nẵng - thành phố môi trường” giai đoạn 2021-2030 đã góp phần nâng cao nhận thức người dân và doanh nghiệp về bảo vệ môi trường, nhiều mô hình được sáng kiến, triển khai hiệu quả trong thực tiễn. Từ những hạt nhân “xanh” là mỗi người dân, mỗi bạn trẻ, mỗi doanh nghiệp, cộng đồng “xanh” dần được hình thành, nhân rộng và tạo ra những thay đổi tích cực.

Được triển khai từ năm 2020, mô hình “Góc xanh thanh niên” do Thành Đoàn Đà Nẵng phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường triển khai đã góp phần xóa bỏ những điểm đen về môi trường tại các khu dân cư.

Các tình nguyện viên dần phủ xanh những khu đất trống, các điểm ô nhiễm môi trường, các điểm tập kết rác tự phát thành vườn hoa, khu vui chơi trẻ em, công viên, vườn dạo… Nhờ đó, những điểm đen về môi trường được “xanh hóa”.

Nhắc đến môi trường Đà Nẵng, không thể không kể câu chuyện kéo dài nhiều năm ở khu vực Âu thuyền và Cảng cá Thọ Quang (phường Sơn Trà) - nơi từng được xem là “điểm nóng” ô nhiễm. Với những ngư dân thường xuyên neo đậu, cập bờ, mùi tanh nồng, rác thải nổi lềnh bềnh, nước đục ngầu… là ký ức chưa xa.

Thế nhưng, sau 5 năm với sự nỗ lực của chính quyền và người dân, âu thuyền và cảng cá Thọ Quang khoác lên mình diện mạo mới, khang trang, hiện đại, sạch sẽ hơn trước.

Những chuyến tàu cá vươn khơi trở về không chỉ mang theo hải sản đầy khoang mà còn mang theo… rác từ biển trở về. Theo ông Nguyễn Xấu (chủ tàu cá ĐNa 90474 TS), ngư dân đã chủ động thực hiện khai báo lương thực, thực phẩm, ngư cụ lưới… có thể phát sinh rác thải trước khi đi biển và thu gom toàn bộ rác thải phát sinh trong quá trình đánh bắt về bờ, bàn giao cho Ban quản lý Cảng cá kiểm kê. Chỉ trong 6 tháng thí điểm với 25 tàu cá, gần 700 kg rác đã được thu gom, trong đó phần lớn là rác thải nhựa.

“Thông qua các buổi tuyên truyền, tập huấn, ngư dân đã hiểu và thực hiện giảm rác thải nhựa thải ra môi trường biển trong mỗi chuyến vươn khơi. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chủ động giảm rác thải nhựa một lần trong quá trình đánh bắt, sinh hoạt trên biển để góp phần phát triển nghề cá bền vững”, ông Xấu nói.

​

Hơn 174.000 m3 nước thải từ các doanh nghiệp trong Khu công nghiệp thủy sản và Âu thuyền và Cảng cá Thọ Quang cũng được giám sát, thu gom và xử lý trước khi thải ra môi trường.

Kết quả quan trắc môi trường giai đoạn 2021-2025 cho thấy chất lượng môi trường nước mặt tại Cảng cá Thọ Quang, vịnh Mân Quang và môi trường không khí khu vực xung quanh đã được cải thiện so với giai đoạn trước.

Ở một “mặt trận” khác, bài toán rác thải sinh hoạt - vốn là áp lực lớn với đô thị phát triển nhanh - cũng đang dần được tháo gỡ. Tỷ lệ thu gom và xử lý rác đạt 100%.

Hiện, 95% hộ gia đình phân loại rác sinh hoạt có khả năng tái sử dụng, tái chế tại nguồn, tương đương 15-20% chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn được tái chế, tái sử dụng, góp phần làm giảm chất thải chôn lấp.

Khu liên hợp xử lý rác Khánh Sơn - từng bị xem là “điểm nghẽn” - qua quá trình đầu tư, đến nay được đánh giá là một khu xử lý chất thải rắn có hạ tầng kỹ thuật cơ bản tốt, thu gom và xử lý toàn bộ nước rỉ rác đạt quy chuẩn, đảm bảo công tác vận hành chôn lấp rác thải hợp vệ sinh.

Đà Nẵng cũng định hướng và kêu gọi đầu tư các nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải nguy hại, chất thải công nghiệp… công nghệ cao, mở ra hướng đi bền vững hơn cho tương lai.

Trong hành trình 5 năm hiện thực hóa giấc mơ về thành phố môi trường, Đà Nẵng vinh dự là một trong 5 địa phương được Bộ Nông nghiệp và Môi trường (trước đây là Bộ Tài nguyên và Môi trường) đánh giá, công nhận về công tác bảo vệ môi trường ở mức tốt năm 2020 và đứng đầu cả nước trong 3 năm liền (2021, 2022, 2023).

Đây cũng là địa phương đạt Giải thưởng Thành phố thông minh Việt Nam trong lĩnh vực “Thành phố môi trường thông minh Xanh - Sạch” trong 3 năm liên tiếp (2021, 2023, 2024).

Đó chính là nền tảng để Đà Nẵng tiếp tục định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thực hiện mục tiêu xây dựng “Thành phố sinh thái, thông minh và đáng sống”, hướng tới phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) trước năm 2050.

​

Điểm đáng chú ý là các kết quả trên đã lan tỏa trên toàn bộ cấu trúc phát triển đô thị. Các khu công nghiệp bắt đầu chuyển dịch theo mô hình sinh thái. Thành phố từng bước xanh hóa phương tiện với xe buýt điện, taxi điện, xe đạp công cộng, hướng tới mục tiêu 100% xe buýt mới sử dụng năng lượng sạch.

Đà Nẵng cũng dần trở thành điểm đến du lịch xanh được du khách trong nước và quốc tế yêu thích. Các cơ sở lưu trú, khu điểm du lịch chủ động chuyển đổi xanh, hạn chế rác thải nhựa, tiết kiệm năng lượng...

Tỷ lệ che phủ rừng đạt gần 45%, cao hơn mức trung bình cả nước. Nhiều chương trình bảo tồn đa dạng sinh học, tái tạo nguồn lợi thủy sản, bảo vệ hệ sinh thái Sơn Trà, Bà Nà - Núi Chúa được triển khai đồng bộ.

Trong khi đó, hệ thống quan trắc môi trường tự động được đầu tư, vận hành liên tục, cho phép thành phố giám sát chất lượng không khí, nước theo thời gian thực - một bước chuyển quan trọng từ quản lý thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Theo ông Trần Nam Hưng - Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng, địa phương tiếp cận chuyển đổi xanh như một yêu cầu mới của quản trị phát triển khi mọi quy hoạch, quyết sách lớn đều phải được cân nhắc trên tiêu chí môi trường ngay từ đầu. Chuyển đổi xanh ở Đà Nẵng không dừng ở việc “làm một vài mô hình xanh”, mà đang hướng tới xây dựng cả một hệ sinh thái phát triển xanh.