Tại Tọa đàm “Giải pháp nào kích cầu hàng không - du lịch trong tình hình mới?”, sáng 15/5 do báo Tiền Phong tổ chức, chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành cho rằng hàng không và du lịch là hai lĩnh vực quan trọng nhưng cũng rất dễ bị tác động bởi biến động kinh tế, địa chính trị hay giá nhiên liệu.
Ông Thành cho biết, dù mục tiêu tăng trưởng bán lẻ và du lịch năm nay ở mức 13-14%, nhưng nếu trừ lạm phát, mức tăng thực tế chỉ hơn 6% và phụ thuộc nhiều vào khoảng 8,8 triệu lượt khách quốc tế. Nếu sức mua không cải thiện, áp lực cạnh tranh với các hãng hàng không, doanh nghiệp lữ hành và dịch vụ sẽ ngày càng lớn.
Hàng không và du lịch: Cạnh tranh khốc liệt, dễ tổn thương
Ông Võ Trí Thành cho rằng để nhìn rõ bức tranh của ngành, cần hiểu đúng đặc trưng của hàng không và du lịch. Đây là hai lĩnh vực có tính mở cửa rất cao, cạnh tranh gay gắt nhưng cũng cực kỳ nhạy cảm trước các biến động bên ngoài. Hàng không không phải thị trường hoàn toàn tự do mà vận hành trên cơ sở song phương. Việc mở rộng đường bay hay nới điều kiện tiếp cận thị trường đều dựa trên nguyên tắc “có đi có lại”.
Ông Thành lấy ví dụ, Việt Nam có thể mở rộng chính sách visa để hút khách quốc tế chất lượng cao, nhưng việc mở cửa thị trường hàng không vẫn phải tính toán thận trọng. Khi bầu trời mở hơn, các hãng nước ngoài cũng có điều kiện tham gia sâu hơn vào thị trường trong nước. Theo chuyên gia kinh tế, mức độ mở cửa hàng không của Việt Nam hiện vẫn ở mức thận trọng.
Một vấn đề khác được ông nhắc tới là cơ chế giá vé máy bay. Hiện thị trường vẫn áp dụng giá trần đối với một số đường bay nội địa. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng về dài hạn, giá cần vận hành theo cơ chế thị trường nếu môi trường cạnh tranh đủ minh bạch và bình đẳng.
Ông Võ Trí Thành cho rằng tính linh hoạt càng cao thì khả năng chống chịu càng tốt. Theo ông, nếu cơ chế quá cứng nhắc, mọi áp lực sẽ dồn lên cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Ngược lại, khi thị trường linh hoạt hơn, các bên có thể cùng chia sẻ rủi ro. Chuyên gia cũng lưu ý hàng không là lĩnh vực đặc biệt vì liên quan tới an ninh, quốc phòng và nhiệm vụ kết nối vùng miền. Do đó, việc điều hành giá hay mở cửa thị trường cần có lộ trình phù hợp theo từng giai đoạn.
Không chỉ chịu áp lực cạnh tranh, hàng không và du lịch còn là những ngành rất dễ tổn thương trước các cú sốc từ bên ngoài. Theo ông, chỉ riêng biến động giá xăng dầu cũng có thể tác động mạnh đến chi phí vận hành của hãng bay. “Xây dựng khả năng chống chịu là vấn đề rất lớn, từ chính sách cho tới nội tại doanh nghiệp”, ông Thành nói.
Muốn tăng sức cạnh tranh không thể “đơn thương độc mã”
Theo ông Võ Trí Thành, trong bối cảnh sức mua còn yếu, bài toán quan trọng không chỉ là giảm giá hay tung khuyến mãi mà là nâng khả năng phối hợp giữa các doanh nghiệp trong cùng hệ sinh thái. Hàng không và du lịch có quan hệ phụ thuộc chặt chẽ. Một chuyến bay chậm, hủy hoặc thiếu máy bay có thể kéo theo thiệt hại dây chuyền cho khách sạn, tour du lịch và nhiều dịch vụ liên quan. Để tăng sức cạnh tranh, không chỉ hàng không và du lịch phải phối hợp với nhau mà ngay trong nội bộ từng ngành cũng cần cơ chế chia sẻ linh hoạt hơn.
Ông Thành dẫn ví dụ từ trải nghiệm thực tế khi di chuyển quốc tế. Trong nhiều trường hợp, các hãng bay có thể hỗ trợ đổi chuyến hoặc chuyển khách sang hãng khác nhằm bảo đảm hành khách được phục vụ, đồng thời giảm thiểu thiệt hại vận hành.
“Tôi vừa đi từ Melbourne về TPHCM, hãng Qatar Airways đổi chuyến và chuyển khách sang Virgin Australia. Hay như ở trong nước, khi chuyến bay gặp sự cố, các hãng cũng có thể hỗ trợ, nhượng khách cho nhau. Đó là cách để cùng tồn tại và tăng sức chống chịu”, ông Thành kể.
Theo ông Thành, sự liên kết này đặc biệt cần thiết trong bối cảnh thị trường biến động mạnh và sức mua chưa phục hồi. Nếu doanh nghiệp hoạt động rời rạc, khả năng cạnh tranh sẽ suy giảm đáng kể khi đối mặt với áp lực từ thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, hàng không và du lịch là hai lĩnh vực rất phù hợp với xu hướng chuyển đổi số và phát triển xanh. Trong tương lai, dữ liệu khách hàng sẽ trở thành lợi thế lớn của doanh nghiệp. “Doanh nghiệp nào nắm được nền tảng dữ liệu, hiểu và dẫn được khách hàng thì sẽ có ưu thế trong chuỗi giá trị”, ông Thành nói.
Kích cầu trước mắt nhưng phải nhìn đường dài
Ở góc độ giải pháp, ông Võ Trí Thành cho rằng cần tiếp tục duy trì các chính sách hỗ trợ để kích cầu thị trường, đặc biệt là các chính sách visa nhằm thu hút khách quốc tế. Ông đánh giá cao việc kéo dài thời gian lưu trú và mở rộng diện miễn thị thực trong thời gian qua. Đây là hướng đi cần tiếp tục duy trì để tăng sức hút cho du lịch Việt Nam.
Tuy nhiên, ông Thành nhấn mạnh điều quan trọng hơn là phải nhìn ngành hàng không và du lịch trong chiến lược dài hạn. “Nếu xác định đây là hai lĩnh vực chiến lược thì phải chấp nhận chi phí hiện tại để thu về tương lai”, ông nói và nhắc lại giai đoạn COVID-19 khi nhiều quốc gia sẵn sàng hỗ trợ mạnh cho ngành hàng không vì xem đây là động lực tăng trưởng sau đại dịch.
Vị chuyên gia cho rằng Việt Nam cũng cần tính toán dài hạn hơn với các hệ sinh thái lớn như bảo dưỡng, bảo trì máy bay - lĩnh vực được đánh giá có quy mô hàng nghìn tỷ USD.
Ở góc độ trước mắt, ông đề xuất tiếp tục xem xét các chính sách liên quan đến xăng dầu, thuế phí nhằm giảm áp lực cho doanh nghiệp hàng không. Các doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần xây dựng nhiều phương án phối hợp giữa hàng không và du lịch, đánh giá kỹ ưu - nhược điểm của từng kịch bản để đưa ra giải pháp phù hợp.
Theo ông Võ Trí Thành, trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động, khả năng cạnh tranh của ngành sẽ không chỉ phụ thuộc vào giá vé hay lượng khách, mà còn nằm ở năng lực liên kết, khả năng thích ứng và tầm nhìn dài hạn của cả hệ sinh thái hàng không - du lịch Việt Nam.
